Yapıbozum
Özet
II. Dünya Savaşı’nın ardından, savaşın yarattığı ağır atmosfer içerisinde filizlenen ve postmodern eleştiri sisteminin ifadesi olan yapıbozum (yapısöküm/ postyapısalcılık/ dekonstrüktivist eleştiri), Jacques Derrida’nın ileri sürdüğü fikirler doğrultusunda hayat bulmuştur. Dekonstrüktivist eleştiri, en başta Batı metafiziğinin logos merkezli düşünme sistemini eleştirir ve bu düşünme sistemini temelinden sarsmaya çalışır. Bu nedenle Eski Yunan filozoflarının üzerinde devamlı durduğu tanrı, ruh, madde, hakikat gibi kavramları ve bu kavramlardan yola çıkarak mantık merkezini oluşturan düşünce sistemlerini sorgular. Ancak başta Derrida olmak üzere dekonstrüktivist eleştiriye farklı bakış açıları ile katkıda bulunan Michel Foucault, Gilles Deleuze, Jacques Lacan, Roland Barthes, Jean Baudrillard ve özellikle edebiyatta yapıbozum yöntemini uygulayan Paul de Man, Geoffrey Hartman gibi daha pek çok kuramcı ve eleştirmen, yerleşik mantık merkezini bir hamlede sarsmanın veya deyim yerindeyse yıkmanın mümkün olmadığının farkındadırlar. Onlara göre bu zorluğu aşmanın en kolay yolu, merkezi kuran yapıları altüst etmektir. Bu yazımızda dekonstrüktivist eleştiri yönteminin rasyonel düşünme sisteminin yapılarını ters yüz ediş mantığını ve yollarını Derrida’nın görüşlerinden yola çıkarak ele alacağız.
Referanslar
ATTRIDGE, D (2020). “Derrida ve Edebiyatın Sorgulanması”, Edebiyat Edimleri, çev. Mukadder Erkan-Ali Utku, İstanbul, Ketebe Yayınları, 1.baskı, s. 1-34.
AKERSON ERKMAN, F. (2019). Edebiyat ve Kuramlar, İstanbul, İthaki Yayınları, 4.baskı.
CRİTCHLEY, S., DERRİDA, J., LACLAU, E. RORTY, R. (1998). Yapıbozum ve Pragmatizm, Der. C. Mouffe, Çev. Tuncay Birkan, İstanbul, Sarmal Yayınevi, 1. baskı.
DERRİDA, J. (1988). “Afterword: Toward An Ethic of Discussion”, Limited Inc, İllinois, Northwestern University Press,
DERRİDA, J. (2020). Edebiyat Edimleri, çev. Mukadder Erkan-Ali Utku, İstanbul, Ketebe Yayınları, 1.baskı.
DERRİDA, J. (1982). Margins of Philosophy, Chicago, Translated, with Additional Notes by Alan Bass, The University of Chicago Press.
DERRİDA, J. (1973). Speech and Phenomena, Evanston, Northwestern University Press.
DERRİDA, J. (1982). “Différance” Magins of Philosophy, Çev. Alan Bass, Chicago The Harvester Press, s.1-28.
DERRİDA, J. (1999). “Différance”, çev. Önay Sözer, Toplumbilim Derrida Özel Sayısı, Sayı 10, s.49-61.
DERRİDA, J-MORTLEY, R. (2000). “Jacques Derrida”, Fransız Düşünürleriyle Söyleşiler, çev. Baki Güçlü, Haz. Kurtuluş Dinçer, Ankara, İmge Kitabevi Yayınları, s.132-157.
DEMİR GÜNEŞ, C. (2004). “Jacques Derrida’da Yapıbozum ve İz İlişkisi Üzerine”, Felsefe Dünyası, Sayı 40, s.136-147.
EAGLETON, T. (2017). Edebiyat Kuramı Giriş, İstanbul, Ayrıntı Yayınları, 5. baskı.
KANTARCIOĞLU, S. (2009). Edebiyat Akımları Platon’dan Derrida’ya, İstanbul, Paradigma Yayıncılık, 1 baskı.
MCGOWAN, J. (1953). Postmodernism and Its Critics, Cornell University Press.
MORAN, B. (2018). Edebiyat Kurumları ve Eleştiri, İstanbul, İletişim Yayınları, 28. baskı.
Referanslar
ATTRIDGE, D (2020). “Derrida ve Edebiyatın Sorgulanması”, Edebiyat Edimleri, çev. Mukadder Erkan-Ali Utku, İstanbul, Ketebe Yayınları, 1.baskı, s. 1-34.
AKERSON ERKMAN, F. (2019). Edebiyat ve Kuramlar, İstanbul, İthaki Yayınları, 4.baskı.
CRİTCHLEY, S., DERRİDA, J., LACLAU, E. RORTY, R. (1998). Yapıbozum ve Pragmatizm, Der. C. Mouffe, Çev. Tuncay Birkan, İstanbul, Sarmal Yayınevi, 1. baskı.
DERRİDA, J. (1988). “Afterword: Toward An Ethic of Discussion”, Limited Inc, İllinois, Northwestern University Press,
DERRİDA, J. (2020). Edebiyat Edimleri, çev. Mukadder Erkan-Ali Utku, İstanbul, Ketebe Yayınları, 1.baskı.
DERRİDA, J. (1982). Margins of Philosophy, Chicago, Translated, with Additional Notes by Alan Bass, The University of Chicago Press.
DERRİDA, J. (1973). Speech and Phenomena, Evanston, Northwestern University Press.
DERRİDA, J. (1982). “Différance” Magins of Philosophy, Çev. Alan Bass, Chicago The Harvester Press, s.1-28.
DERRİDA, J. (1999). “Différance”, çev. Önay Sözer, Toplumbilim Derrida Özel Sayısı, Sayı 10, s.49-61.
DERRİDA, J-MORTLEY, R. (2000). “Jacques Derrida”, Fransız Düşünürleriyle Söyleşiler, çev. Baki Güçlü, Haz. Kurtuluş Dinçer, Ankara, İmge Kitabevi Yayınları, s.132-157.
DEMİR GÜNEŞ, C. (2004). “Jacques Derrida’da Yapıbozum ve İz İlişkisi Üzerine”, Felsefe Dünyası, Sayı 40, s.136-147.
EAGLETON, T. (2017). Edebiyat Kuramı Giriş, İstanbul, Ayrıntı Yayınları, 5. baskı.
KANTARCIOĞLU, S. (2009). Edebiyat Akımları Platon’dan Derrida’ya, İstanbul, Paradigma Yayıncılık, 1 baskı.
MCGOWAN, J. (1953). Postmodernism and Its Critics, Cornell University Press.
MORAN, B. (2018). Edebiyat Kurumları ve Eleştiri, İstanbul, İletişim Yayınları, 28. baskı.
