Kahraman Olgusundan Hareketle Battal Gazi Hikâyelerinin Arketipsel Eleştiri Bağlamında Tahlili
Özet
Arketipler bütün insanlığın ortak unsurlarını içeren evrensel sembollerdir. İslamiyet sonrasında Anadolu sahasında ortaya çıkan ilk anlatılardan biri olan Battal Gazi hikâyeleri, dünya anlatılarında görülen en yaygın ve kadim arketiplerden kahraman arketipinin görüldüğü metinler arasındadır. Bu doğrultuda çalışmada; derinlik psikolojisinin kurucu üç isminden biri olan İsviçreli psikiyatr Gustav Carl Jung’un kolektif bilinçdışının temel unsurları olan arketipler üzerinde geliştirdiği arketipsel eleştiri kuramıyla Battal Gazi Hikâyeleri ele alınmıştır. Söz konusu hikâyenin özeğinde, estetik yaratılarda görülen ortak bilinçdışı sembollerin neler olduğu ve bunların edebî eserlerde nasıl kullanıldığı tespit edilmiştir.
Referanslar
Albayrak, N. (2005). Türk Halk Hikâyelerinin Genel Özellikleri, Tasnifi ve Taş Baskısı Halk Hikâyelerine Bazı Katkılar. Prof. Dr. Mehmed Çavuşoğlu'na Armağan II, Osmanlı Araştırmaları XXVI içinde (s. 39-49), İstanbul: İSAM Yayınları.
Alboğa, M. N. (2020). Battal Gazi Hayatı ve Tarihi Şahsiyeti. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Ankara.
Arak, H. (2010). Kral Rother ve Seyyid Battal Gazi Destanları’nda İstanbul’u Fethetme Mücadelesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3 (11), 33-43.
Bars, M. E. (2015). Türk Destan Kahramanı Tipi Bağlamında Battal Gazi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8 (36), 7-20.
Baysal, N. (2021). Battal Gazi Destanı’nda Kahraman ve Kozmos İlişkisi Üzerine Bir İnceleme. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5 (3), 33-50.
Demir, N. ve Erdem, M. D. (2006). Türk Kültüründe Destan ve Battal Gazi Destanı. Turkish Studies, 1 (1), 106-159.
Ege, F. (2021). Campbell’ın Monomit ve Jung’un Arketip Kavramları Bağlamında “Trak-Trak Kabakcığım” Masalının İncelenmesi. Humanitas, 9 (17): 231- 243.
Gökeri, A.İ. (1979). Arketiplere Dayanan Yeni Bir İnceleme Yönteminin Tanıtılarak İngiliz ve Türk Edebiyatında Bazı Romans ve Epik Niteliğinde Yapıtlara Uygulanması. Ankara Üniversitesi DTCF, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara
Güneş, M. (2015). Arayıştan Yeniden Doğuşa Arketipsel Eleştiri Bağlamında Matmazel Noraliya’nın Koltuğu Romanı. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 7 (14), 57-80.
Güzel, C. (2014). Monomit Teorisi Bağlamında Bayan Tooloy Destanı. TÜBAR, 36, 191-206.
Jung, G. C. (1999). Keşfedilmemiş Benlik. İstanbul: İlhan Yayınevi.
Jung, C. G. (2005). Dört Arketip. İstanbul: Metis Yayınları.
Jung, C. G. (2010). İnsan Ruhuna Yöneliş. (Çev. Engin Büyükinal), İstanbul: Say Yayınları.
Jung, G. C. (2015). Maskülen: Erilliğin Farklı Yüzleri. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
Kabalcı, E. S. (2018). Servet-i Fünûn ve Fecr-i Âtî Süreci Yazarlarının Romanlarının Arketipsel Eleştiri Yöntemiyle İncelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
Kaya, G. (2011). Battal Gazi Destanı’nın (343-675) Çeviri Yazısı ve Metin Sözlüğü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.
Köksal, H. (1983). Battalnamelerde Tip ve Motif Yapısı. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
Köprülü, M. F. (2004). Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları.
Küçükhemek, M. ve Serarslan, M. (2020). Arketipsel Eleştiri Bağlamında Tender Mercies Filminde Bireyleşme. SineFilozofi Dergisi, Özel Sayı (2), 550-569.
Ocak, Ahmet Yaşar (1992). Battalname. TDV İslam Ansklopedisi, Cilt 5, 206-208.
Özçelik, M. (2009). Seyyid Battal Gazi. Ankara: Sistem Ofset.
Öztürk, Z. (2017).Yenileşme Dönemi Türk Anlatılarının Arketipsel Eleştiri Yöntemleri İle İncelenmesi (1796-1895). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
Pelister, T. G. (2017). Arketipsel Eleştiri Bağlamında Tiyatro Metinlerinde Gölge Arketipinin İncelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Sakaoğlu, S. (1992). Battalname. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 40 (1992), 67-74.
Say, Y. (2009). Türk-İslam Tarihinde ve Geleneğinde Seyyid Battal Gazi ve Battalname. Ankara: Sistem Ofset.
Serrican, E. (2015). Carl Gustav Jung’un Analitik Psikoloji Kuramındaki Arketip Kavramının Edebiyata Yansıması. International Journal of Social Sciences and Education Research, 1 (4), 1205-1215.
Şenesen, R. (2018). Halk Hikâyesi Metinlerinin Nesne Dünyasından Örnekler. Asia Minor Studies, 6 (12), 272-296.
Tiken, S. (2015). Latife Tekin’in Romanlarında Arketipsel Bir Motif: Yükseliş Deneyimi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8 (40), 150-157.
Tuğluk, A. (2021). Edebiyat Yazıları II: Eleştiri Kuramları ve Metin Tahlilleri (Ed. Ulaş Bingöl, Enser Yılmaz) içinde (s. 111-129). İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları.
Turgunbayer, C. (2007). Türk Dünyası Destanlarında Ortak Motifler Üzerine. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 24, 93-102.
Turmuş, M. (2010). Battal Gazi ve Azerbaycan Kahramanlık Destanları. Motif, 3 (6), 65-73.
Ukray, M. (2015). Jung Psikolojisi. Ankara: Yason Yayınları.
Üçer, N., Dağlı, N. & Soyseven, E. (2020). Kahraman Miti, Olgusu ve Yolculuğu Üzerine Simgesel Bir İnceleme: Netflix “Hakan Muhafiz”. Dördüncü Kuvvet, 3 (1). 56-76.
Yetim, S. (2020). Post-Heroik Romanda Kahraman. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir.
Referanslar
Albayrak, N. (2005). Türk Halk Hikâyelerinin Genel Özellikleri, Tasnifi ve Taş Baskısı Halk Hikâyelerine Bazı Katkılar. Prof. Dr. Mehmed Çavuşoğlu'na Armağan II, Osmanlı Araştırmaları XXVI içinde (s. 39-49), İstanbul: İSAM Yayınları.
Alboğa, M. N. (2020). Battal Gazi Hayatı ve Tarihi Şahsiyeti. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Ankara.
Arak, H. (2010). Kral Rother ve Seyyid Battal Gazi Destanları’nda İstanbul’u Fethetme Mücadelesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3 (11), 33-43.
Bars, M. E. (2015). Türk Destan Kahramanı Tipi Bağlamında Battal Gazi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8 (36), 7-20.
Baysal, N. (2021). Battal Gazi Destanı’nda Kahraman ve Kozmos İlişkisi Üzerine Bir İnceleme. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5 (3), 33-50.
Demir, N. ve Erdem, M. D. (2006). Türk Kültüründe Destan ve Battal Gazi Destanı. Turkish Studies, 1 (1), 106-159.
Ege, F. (2021). Campbell’ın Monomit ve Jung’un Arketip Kavramları Bağlamında “Trak-Trak Kabakcığım” Masalının İncelenmesi. Humanitas, 9 (17): 231- 243.
Gökeri, A.İ. (1979). Arketiplere Dayanan Yeni Bir İnceleme Yönteminin Tanıtılarak İngiliz ve Türk Edebiyatında Bazı Romans ve Epik Niteliğinde Yapıtlara Uygulanması. Ankara Üniversitesi DTCF, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara
Güneş, M. (2015). Arayıştan Yeniden Doğuşa Arketipsel Eleştiri Bağlamında Matmazel Noraliya’nın Koltuğu Romanı. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 7 (14), 57-80.
Güzel, C. (2014). Monomit Teorisi Bağlamında Bayan Tooloy Destanı. TÜBAR, 36, 191-206.
Jung, G. C. (1999). Keşfedilmemiş Benlik. İstanbul: İlhan Yayınevi.
Jung, C. G. (2005). Dört Arketip. İstanbul: Metis Yayınları.
Jung, C. G. (2010). İnsan Ruhuna Yöneliş. (Çev. Engin Büyükinal), İstanbul: Say Yayınları.
Jung, G. C. (2015). Maskülen: Erilliğin Farklı Yüzleri. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
Kabalcı, E. S. (2018). Servet-i Fünûn ve Fecr-i Âtî Süreci Yazarlarının Romanlarının Arketipsel Eleştiri Yöntemiyle İncelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
Kaya, G. (2011). Battal Gazi Destanı’nın (343-675) Çeviri Yazısı ve Metin Sözlüğü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Kahramanmaraş.
Köksal, H. (1983). Battalnamelerde Tip ve Motif Yapısı. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
Köprülü, M. F. (2004). Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Akçağ Yayınları.
Küçükhemek, M. ve Serarslan, M. (2020). Arketipsel Eleştiri Bağlamında Tender Mercies Filminde Bireyleşme. SineFilozofi Dergisi, Özel Sayı (2), 550-569.
Ocak, Ahmet Yaşar (1992). Battalname. TDV İslam Ansklopedisi, Cilt 5, 206-208.
Özçelik, M. (2009). Seyyid Battal Gazi. Ankara: Sistem Ofset.
Öztürk, Z. (2017).Yenileşme Dönemi Türk Anlatılarının Arketipsel Eleştiri Yöntemleri İle İncelenmesi (1796-1895). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
Pelister, T. G. (2017). Arketipsel Eleştiri Bağlamında Tiyatro Metinlerinde Gölge Arketipinin İncelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Sakaoğlu, S. (1992). Battalname. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten, 40 (1992), 67-74.
Say, Y. (2009). Türk-İslam Tarihinde ve Geleneğinde Seyyid Battal Gazi ve Battalname. Ankara: Sistem Ofset.
Serrican, E. (2015). Carl Gustav Jung’un Analitik Psikoloji Kuramındaki Arketip Kavramının Edebiyata Yansıması. International Journal of Social Sciences and Education Research, 1 (4), 1205-1215.
Şenesen, R. (2018). Halk Hikâyesi Metinlerinin Nesne Dünyasından Örnekler. Asia Minor Studies, 6 (12), 272-296.
Tiken, S. (2015). Latife Tekin’in Romanlarında Arketipsel Bir Motif: Yükseliş Deneyimi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8 (40), 150-157.
Tuğluk, A. (2021). Edebiyat Yazıları II: Eleştiri Kuramları ve Metin Tahlilleri (Ed. Ulaş Bingöl, Enser Yılmaz) içinde (s. 111-129). İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları.
Turgunbayer, C. (2007). Türk Dünyası Destanlarında Ortak Motifler Üzerine. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 24, 93-102.
Turmuş, M. (2010). Battal Gazi ve Azerbaycan Kahramanlık Destanları. Motif, 3 (6), 65-73.
Ukray, M. (2015). Jung Psikolojisi. Ankara: Yason Yayınları.
Üçer, N., Dağlı, N. & Soyseven, E. (2020). Kahraman Miti, Olgusu ve Yolculuğu Üzerine Simgesel Bir İnceleme: Netflix “Hakan Muhafiz”. Dördüncü Kuvvet, 3 (1). 56-76.
Yetim, S. (2020). Post-Heroik Romanda Kahraman. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Eskişehir.
