ANAVARZA ANTİK KENTİNDE KAZI SONRASI ORTAYA ÇIKARILAN TAŞ ESERLERİN KORUMA SORUNLARI
Özet
Bu çalışma, Anavarza antik kentinde toprak üstünde kalan ve kazıyla yeni açığa çıkarılan kireç taşı eserlerin kimyasal, mineralojik ve mikroyapısal özelliklerini inceleyerek bozunma nedenlerini ve koruma önlemlerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Kentteki yapılarda kullanılan kireç taşlarının mikritik, düşük dolomitli, biyosparitik, dolomitik ve breşik yapıda olduğu, kalsit ile az miktarda kuvars içerdiği tespit edilmiştir. Toprak altında gömülü kalan taşlar dış etkenlerden korunurken, açığa çıkarılan taşlar ıslanma-kuruma, donma-çözünme döngüleri, sıcaklık farkları, hava kirliliği ve biyolojik kolonizasyonlar nedeniyle fiziksel ve kimyasal bozunmaya uğramaktadır. XRD, FT-IR, SEM-EDS ve TG/DTA analizleri sonucunda, toprak üstündeki yüzeylerde kil mineralleri, hava kirliliği kaynaklı alçı taşı oluşumuna işaret eden sülfat (SO3) birikimi ve biyolojik aktivite ürünü olan vevellit minerali ile yoğun mikroorganizma tabakası saptanmıştır. Yeni açığa çıkarılan yüzeylerde ise biyolojik kolonizasyon henüz yoğunlaşmamış olup esas olarak kil minerallerinden oluşan patinalar görülmektedir. Kazı alanlarında biriken yağmur suları hem bozunmayı hem de biyolojik oluşumları hızlandıran temel faktördür. Bu çevresel problemi çözmek ve taş eserleri korumak için öncelikle alanda çevre drenajının yapılması ve uygun koruma planlarının hazırlanması gerekmektedir.
Referanslar
Adana Müzesi Adana Müzesi, “Anavarza Ören Yeri”, Erişim: 10 Şubat 2020. http://www.adanamuzesi.gov.tr/Tr/Oren_Anavarza.aspx
Atina Tüzüğü 1931 Atina Tüzüğü (The Athens Charter for the Restoration of Historic Monuments), ICOMOS. https://www.icomos.org/en/167-the-athens-charter-for-the-restoration-of-historicmonuments
Bell 1906 Bell, G. L., “Notes on a Journey through Cilicia and Lycaonia”, Revue Archéologique 7, 1-29.
Black 1965 Black, C. A., Methods of soil analysis Part 2, American Society of Agronomy, Wisconsin, USA.
Camuffo 1995 Camuffo, D., “Physical weathering of stones”, Science of the Total Environment 167, 1-3, 1-14.
COE 1992 Council of Europe, European Convention on the Protection of the Archaeological Heritage (Avrupa Arkeolojik Mirasının Korunması Sözleşmesi) http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/143.htm
Curran v.d. 2001 Curran, J. –¬ Smith, B. –¬ Warke, P., “Weathering of igneous rocks during shallow burial in an upland peat environment: observations from the Bronze Age Copney Stone Circle Complex Northern Ireland”, Catena 49, 139-155.
Del Monte –¬ Sabbioni 1987 Del Monte, M. –¬ Sabbioni, C., “A study of the patina called ‘Scialbatura’ on Imperial Roman marbles”, Studies in Conservation 32, 114-121.
Demas 2004 Demas, M., “Site unseen: The case for reburial of archaeological sites”, Conservation and Management of Archaeological Sites 6, 3-4, 137-54.
Demas 2003 Demas, M., Conservation and Management of Archaeological Sites, The GCI Project Bibliographies Series, Getty Conservation Institute, Los Angeles, CA, 1-123.
Doehne –¬ Price 2010 Doehne, E. –¬ Price, C. A., Stone Conservation: An Overview of Current Research, Getty Publications, Los Angeles.
Ergeç 2001 Ergeç, R., “Anazarbus Antik Kenti ve Nekropolü”, Publications de l'Institut Français d'Études Anatoliennes 13, 1, 389-410.
Erol 2019 Erol, A. F., “Anadolu Roma İmparatorluk Dönemi Sütunlu Caddelerinin Antik Şehircilik Kavramı İçindeki Yeri”, Akdeniz Havzası ve Afrika Medeniyetleri Dergisi 1, 1, 10-18.
Fitzner –¬ Heinrichs 1998 Fitzner, B. –¬ Heinrichs, K., “Damage diagnosis at natural stone monuments-mapping and measurements”, The Proceedings of the 4th International Congress on Restoration of Buildings and Architectural Heritage, Centro Internacional para la Conservación del Patrimonio (CICOP), Spain, 170-172.
Gauri –¬ Bandyopadhyay 1999 Gauri, K. L. –¬ Bandyopadhyay, J. K., Carbonate Stone: Chemical Behaviour, Durability, and Conservation, Wiley, New York.
Gough 1952 Gough, M., “Anazarbus”, Anatolian Studies 2, 85-150.
Herz –¬ Garrison 1998 Herz, N. –¬ Garrison, E. G., Geological Methods for Archaeology, Oxford University Press, New York.
Kaplan v.d. 2013 Kaplan, Ç. –¬ Murtezaoğlu, F. –¬ Ipekoglu, B. –¬ Böke H., “Weathering of andesite monuments in archaeological sites”, Journal of Cultural Heritage 14, 3, e77–e83.
Kühnel 2002 Kühnel, R. A., “Driving forces of rock degradation”, The Proceedings 5th International Symposium on the Protection and Conservation of the Cultural Heritage of the Mediterranean Cities, Sevilla, Spain (eds. E. Galán –¬ F. Zezza), Balkema, Rotterdam, 11–17.
Madrid Konferansı 1904 Madrid Konferansı Tavsiye Kararları (Recommendations of the Madrid Conference), Locke, W. J., The Architectural Journal: Journal of the Royal Institute of British Architects (RIBA) Vol. XI., Third Series, point 2.
Maravelaki-Kalaitzaki v.d. 2001 Maravelaki-Kalaitzaki, P. –¬ Anglos, D. –¬ Kilikoglou, V. –¬ Zafiropulos, V., “Compositional characterization of encrustation on marble with laser induced breakdown spectroscopy”, Spectrochimica Acta Part B: Atomic Spectroscopy 56, 6, 887-903.
Power 1989 Power, E.T., Subsurface weathering of granitoid rocks in different climates, PhD thesis, Queen’s University, Belfast, Northern Ireland.
Press –¬ Siever 2002 Press, F. –¬ Siever, R., Understanding Earth, W. H. Freeman and Company, New York.
Sayar –¬ Ercan 2008 Sayar, M. H. –¬ Ercan, P., “Kilikya Yüzey Araştırmaları 2007”, 26. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Ankara, 75-84.
Sayar –¬ Konyar 2007 Sayar, M. H. –¬ Konyar, E., “Kozan (Adana) Arkeolojik Kültür Varlıkları Envanter Çalışması 2005”, TÜBA Kültür Envanteri Dergisi 6, 37-46.
Schaffer 1932 Schaffer, R. J., The Weathering of Natural Building Stones, Special Report No: 18, Building Research Establishment, Watford.
Scherer 2006 Scherer, G. W., “Internal Stress and Cracking In Stone and Masonry”, Conference Measuring, Monitoring and Modeling Concrete Properties, Springer, Dordrecht, 1-9.
Thorn v.d. 2002 Thorn, C. E. –¬ Darmody, R.G. –¬ Dixon, J.C. –¬ Schlyter, P., “Weathering rates of buried machine-polished rock disks, Kärkevagge, Swedish Lapland”, Earth Surface Processes and Landforms 27, 831-845.
Ulens v.d. 1990 Ulens, K. –¬ Moens, L. –¬ Dams, R., “Study of element distributions in weathered marble crusts using laser ablation inductively coupled plasma mass spectrometry”, Journal of Analytical Atomic Spectrometry 9, 1243-48.
UNESCO 1956 UNESCO, Arkeolojik Kazılara Uygulanabilir Uluslararası Prensipler Hakkında Tavsiye Kararları (Recommendation on International Principles Applicable to Archaeological Excavations).
Urzi –¬ De Leo 2001 Urzi, C. –¬ De Leo, F., “Biodeterioration of Cultural Heritage in Italy: State of Art”, ARIADNE 8 Advanced Research Workshops: Bio-degradation of Cultural Heritage, Prag.
Velde –¬ Meunier 2008 Velde, B. –¬ Meunier, A., The Origin of Clay Minerals in Soils and Weathered Rocks, Springer-Verlag, Berlin Heidelberg.
Venedik Tüzüğü 1964 Venedik Tüzüğü (The Venice Charter), II. Uluslararası Tarihi Anıtlar, Mimar ve Teknisyenleri Kongresi, İtalya. http://www.icomos.org/charters/venice_e.pdf