Afetlerde Stratejik İletişim, Bilgi Yönetimi ve Toplumsal Dayanıklılık: Bütünleşik Bir Çerçeve
Özet
Bu bölüm, afet risk yönetimi süreçlerinde stratejik iletişim, bilgi yönetimi, güven ve toplumsal dayanıklılık arasındaki ilişkileri inceleyen kavramsal bir derleme ve kuramsal sentez çalışmasıdır. İletişim, yalnızca kurumların itibar yönetimi veya tek yönlü bilgi aktarımı değil; risk azaltma, hazırlık, erken uyarı, müdahale, iyileştirme ve kurumsal öğrenme evrelerinde karar alma süreçlerini destekleyen temel bir yönetişim işlevi olarak ele alınmaktadır. Çalışmada Kriz ve Acil Durum Risk İletişimi (CERC), Koruyucu Eylem Karar Modeli (PADM) ve Riskin Toplumsal Büyütülmesi (SARF) gibi yaklaşımlar toplumsal dayanıklılık literatürüyle bütünleştirilerek "Bilgiden Dayanıklılığa Bütünleşik Afet İletişimi Modeli" önerilmektedir. Önerilen model; veri, karar desteği, şeffaf iletişim, toplum katılımı ve geri bildirim döngülerinin birbirini sürekli beslediği dinamik bir yapıyı tanımlamaktadır. Ayrıca Türkiye’nin TARAP, İRAP, TAMP ve TASİP gibi ulusal ve yerel düzeydeki planları bu model bağlamında değerlendirilerek, afet koordinasyonunda çok kanallı ve kapsayıcı iletişimin, belirsizlik yönetiminin ve yerel katılımın güçlendirilmesine yönelik politika önerileri sunulmaktadır.
Referanslar
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2022a). Türkiye afet müdahale planı (TAMP). T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/TAMP.pdf
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2022b). Türkiye afet risk azaltma planı (TARAP) 2022–2030. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-risk-azaltma-plani-tarap
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2025a, 2 Ekim). İl afet risk azaltma planları (İRAP). https://www.afad.gov.tr/il-afet-risk-azaltma-pl adresinden erişilmiştir.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2025b). Türkiye afet sonrası iyileştirme planı (TASİP). AFAD. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Planlar/TASIP/23052025-TASIP.pdf
Aldrich, D. P., & Meyer, M. A. (2015). Social capital and community resilience. American Behavioral Scientist, 59(2), 254–269. https://doi.org/10.1177/0002764214550299
Cutter, S. L., Barnes, L., Berry, M., Burton, C., Evans, E., Tate, E., & Webb, J. (2008). A place-based model for understanding community resilience to natural disasters. Global Environmental Change, 18(4), 598–606. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2008.07.013
Gamhewage, G. (2014). An introduction to risk communication. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/an-introduction-to-risk-communication
Hallahan, K., Holtzhausen, D., van Ruler, B., Verčič, D., & Sriramesh, K. (2007). Defining strategic communication. International Journal of Strategic Communication, 1(1), 3–35. https://doi.org/10.1080/15531180701285244
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies, & International Committee of the Red Cross. (2021). A Red Cross Red Crescent guide to community engagement and accountability. International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. https://www.ifrc.org/document/cea-guide
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. (2023). Community Engagement and Accountability (CEA) Strategy 2023–2025. International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. https://www.ifrc.org/document/community-engagement-and-accountability-cea-strategy-2023-2025
International Organization for Standardization. (2018). Security and resilience—Community resilience—Guidelines for supporting vulnerable persons in an emergency (ISO Standard No. 22395:2018). https://www.iso.org/standard/50291.html
International Organization for Standardization. (2020). Security and resilience—Community resilience—Guidelines for information exchange between organizations (ISO Standard No. 22396:2020). https://www.iso.org/standard/50292.html
International Organization for Standardization. (2022). Security and resilience—Emergency management—Guidelines for public warning (ISO Standard No. 22322:2022). https://www.iso.org/standard/84558.html
International Organization for Standardization. (2026). Security and resilience—Societal resilience—Guidelines to develop local resilience capability (ISO Standard No. 22354:2026). https://www.iso.org/standard/50260.html
İyiat, B. (2021). Psikolojik harbin evrimi: Atılan bildirilerden, atılan twitlere. Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 5(1), 88–113.
Kasperson, R. E., Renn, O., Slovic, P., Brown, H. S., Emel, J., Goble, R., Kasperson, J. X., & Ratick, S. (1988). The social amplification of risk: A conceptual framework. Risk Analysis, 8(2), 177–187. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.1988.tb01168.x
Lindell, M. K., & Perry, R. W. (2012). The protective action decision model: Theoretical modifications and additional evidence. Risk Analysis, 32(4), 616–632. https://doi.org/10.1111/j.1539-6924.2011.01647.x
Meesters, K. (2021). Crisis information management: From technological potential to societal impact. In E. Aarts, H. Fleuren, M. Sitskoorn, & T. Wilthagen (Eds.), The new common: How the COVID-19 pandemic is transforming society (pp. 153–159). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-65355-2_22
Meesters, K., Steenbergen, O., & Wang, Y. (2023). Data management in emergency response: Observations from the field during COVID-19 and Storm Ana. Proceedings of the 56th Hawaii International Conference on System Sciences, 1818–1827. https://doi.org/10.24251/HICSS.2023.228
Norris, F. H., Stevens, S. P., Pfefferbaum, B., Wyche, K. F., & Pfefferbaum, R. L. (2008). Community resilience as a metaphor, theory, set of capacities, and strategy for disaster readiness. American Journal of Community Psychology, 41(1–2), 127–150. https://doi.org/10.1007/s10464-007-9156-6
Palen, L., & Anderson, K. M. (2016). Crisis informatics—New data for extraordinary times. Science, 353(6296), 224–225. https://doi.org/10.1126/science.aag2579
Palen, L., Anderson, K. M., Mark, G., Martin, J., Sicker, D., Palmer, M., & Grunwald, D. (2010). A vision for technology-mediated support for public participation & assistance in mass emergencies & disasters. Proceedings of the 2010 ACM-BCS Visions of Computer Science Conference (VOCS 2010), 1–12. https://doi.org/10.14236/EWiC/VOCS2010.8
Reynolds, B., & Seeger, M. W. (2005). Crisis and emergency risk communication as an integrative model. Journal of Health Communication, 10(1), 43–55. https://doi.org/10.1080/10810730590904571
Türk, A. (2022). Deprem özelinde engelli bireylere duyarlı afet yönetimi modeli. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 61-77.
Türk, A., & Kaya, S. (2023). Deprem sonrası psikososyal destek uygulamalarında merhamet yorgunluğunun psikolojik sağlamlığa etkisi: Sosyal hizmet uzmanları üzerine bir araştırma. Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 3(2), 81–91. https://doi.org/10.57114/jswrpub.1312507
Türk, A., & Türk, S. (2025). Çoklu krizler çağında dezavantajlı gruplara yönelik yerel ve küresel dayanışma ağları: Sosyal sermaye. H. Doğan & A. Usanmaz (Ed.), Çoklu krizler çağında dezavantajlılık: Kesişimsel riskler ve uygulamalar üzerine içinde (ss. 159–179). Eğiten Kitap Yayıncılık.
United Nations Office for Disaster Risk Reduction, & World Meteorological Organization. (2022). Global status of multi-hazard early warning systems: Target G. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org/publication/global-status-multi-hazard-early-warning-systems-target-g
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2015). Sendai framework for disaster risk reduction 2015–2030. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org/publication/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2017). Terminology on disaster risk reduction. United Nations Office for Disaster Risk Reduction. https://www.undrr.org/terminology/disaster
United Nations Office for Disaster Risk Reduction. (2024). Toolkit for monitoring & evaluation of Early Warnings for All (Version 1.0). https://wmo.int/sites/default/files/2024-09/EW4ALL%20ME%20Toolkit_Final%20Version%201_August2024.pdf
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. (2025). OCHA data responsibility guidelines. OCHA Centre for Humanitarian Data. https://data.humdata.org/dataset/2048a947-5714-4220-905b-e662cbcd14c8/resource/8bc5b848-8ece-4f1f-a78b-18dd972bb21a/download/data-responsibility-guidelines-2025.pdf
World Health Organization. (2017a). Communicating risk in public health emergencies: A WHO guideline for emergency risk communication (ERC): Policy and practice. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789241550208
World Health Organization. (2017b). WHO strategic communications framework for effective communications. World Health Organization. https://www.who.int/docs/default-source/documents/communicating-for-health/communication-framework.pdf
World Health Organization. (2024). WHO policy brief: Building trust through risk communication and community engagement and infodemic management. World Health Organization. https://www.who.int/publications/m/item/who-policy-brief-building-trust-through-risk-communication-and-community-engagement-and-infodemic-management
World Meteorological Organization. (2024). Early warnings for all: Factsheet (May 2024). World Meteorological Organization. https://wmo.int/files/early-warnings-all-factsheet-may-2024
