Yapay Zekanın Endodontideki Kullanım Alanları

Yazarlar

Gamze Akduman
Hatice Büyüközer Özkan

Özet

Yapay zekâ (YZ), makine öğrenmesi ve derin öğrenme yöntemleri aracılığıyla diş hekimliğinde tanı, tedavi planlaması ve klinik karar verme süreçlerini destekleyen önemli bir teknoloji hâline gelmiştir. Bu bölümde, YZ’nin genel diş hekimliği ve özellikle endodontideki kullanım alanları ele alınmaktadır. YZ sohbet robotları ve görüntü analizi yapan yazılımlar tanıtılmakta; dental radyografiler ve konik ışınlı bilgisayarlı tomografi görüntülerinden yararlanılarak gerçekleştirilen uygulamalar açıklanmaktadır. Endodontide YZ; periapikal lezyonların belirlenmesi, eksternal kök rezorpsiyonunun saptanması, dikey kök kırıklarının değerlendirilmesi, kök ve kanal morfolojisinin incelenmesi, tedavi tekrarı gereksinimi ile vaka zorluğunun öngörülmesi ve çalışma uzunluğunun belirlenmesi gibi alanlarda kullanılabilmektedir. Bölümde ayrıca yapay zekâ çıktılarının güvenilirliğini etkileyebilen unsurlar üzerinde durulmaktadır. Bunlar arasında büyük dil modellerindeki temperature ayarı, güvenilirlik ve tekrarlanabilirlik, kullanılan dil, komutların açıklığı ve uygun yazılımın seçimi yer almaktadır. YZ sistemleri bazı görüntüleme temelli görevlerde klinisyenlerle karşılaştırılabilir performans gösterebilse de sonuçların doğruluğu kullanılan veri setlerine, modele ve klinik bağlama bağlıdır. Yanlış veya yanıltıcı çıktı üretme olasılığı nedeniyle yapay zekâ yanıtlarının bilimsel kaynaklarla doğrulanması ve klinik değerlendirmeyle birlikte ele alınması gerekir. Veri güvenliği, etik ilkeler ve klinik doğrulama da güvenli kullanımın temel koşullarıdır. Gelecekte YZ’nin daha hızlı tanı ve kişiselleştirilmiş tedavi planlamasına katkı sağlaması beklenmekle birlikte, diş hekiminin uzmanlığının yerini alması değil, onu desteklemesi öngörülmektedir.

Referanslar

Agrawal, P. (2022). Artificial Intelligence in Dentistry.

Ahmed, N., Abbasi, M. S., Zuberi, F., Qamar, W., Halim, M. S. B., Maqsood, A., & Alam, M. K. (2021). Artificial intelligence techniques: analysis, application, and outcome in dentistry—a systematic review. BioMed research international, 2021(1), 9751564.

Aminoshariae, A., Kulild, J., & Nagendrababu, V. (2021). Artificial intelligence in endodontics: current applications and future directions. Journal of endodontics, 47(9), 1352-1357.

Barr, A., & Feigenbaum, E. A. (1981). The Handbook of Artificial Intelligence. William Kaufmann. Inc., Los Altos, CA, 1, 180-189.

Bilgir, E., Bayrakdar, İ. Ş., Çelik, Ö., Orhan, K., Akkoca, F., Sağlam, H., Odabaş, A., Aslan, A. F., Ozcetin, C., & Kıllı, M. (2021). An artifıcial ıntelligence approach to automatic tooth detection and numbering in panoramic radiographs. BMC medical imaging, 21(1), 124.

Büyüközer Özkan, H., Doğan Çankaya, T., & Kölüş, T. (2025). The Impact of Language Variability on Artificial Intelligence Performance in Regenerative Endodontics. Healthcare, Chapman, M. N., Nadgir, R. N., Akman, A. S., Saito, N., Sekiya, K., Kaneda, T., & Sakai, O. (2013). Periapical lucency around the tooth: radiologic evaluation and differential diagnosis. Radiographics, 33(1), E15-E32.

De Matas, J. (2023). ChatGPT and the future of writing about writing. Double Helix, 11.

Demir, K., Sokmen, O., Karabey Aksakalli, I., & Torenek-Agirman, K. (2024). Comprehensive insights into artificial intelligence for dental lesion detection: a systematic review. Diagnostics, 14(23), 2768.

Devito, K. L., de Souza Barbosa, F., & Felippe Filho, W. N. (2008). An artificial multilayer perceptron neural network for diagnosis of proximal dental caries. Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology, and Endodontology, 106(6), 879- 884.

Dua, B., Kumar Gupta, R., Bhargava, A., Bhardwaj, A., Jain, M., & Tripathi, S. (2025). Redefining oral healthcare through artificial intelligence: a review of current applications and a roadmap for the future of dentistry. BMC Artificial Intelligence, 1(1), 13.

Endres, M. G., Hillen, F., Salloumis, M., Sedaghat, A. R., Niehues, S. M., Quatela, O., Hanken, H., Smeets, R., Beck-Broichsitter, B., & Rendenbach, C. (2020). Development of a deep learning

algorithm for periapical disease detection in dental radiographs. Diagnostics, 10(6), 430.

Fatima, A., Shafi, I., Afzal, H., Díez, I. D. L. T., Lourdes, D. R.-S. M., Breñosa, J., Espinosa, J. C. M., & Ashraf, I. (2022).

Advancements in dentistry with artificial intelligence: current clinical applications and future perspectives. Healthcare, Fukuda, M., Inamoto, K., Shibata, N., Ariji, Y., Yanashita, Y., Kutsuna, S., Nakata, K., Katsumata, A., Fujita, H., & Ariji, E. (2020a).

Evaluation of an artificial intelligence system for detecting vertical root fracture on panoramic radiography. Oral radiology, 36, 337-343.

Fukuda, M., Inamoto, K., Shibata, N., Ariji, Y., Yanashita, Y., Kutsuna, S., Nakata, K., Katsumata, A., Fujita, H., & Ariji, E. (2020b).

Evaluation of an artificial intelligence system for detecting vertical root fracture on panoramic radiography. Oral radiology, 36(4), 337-343.

Gokdeniz, S., Buyuksungur, A., Kolsuz, M., Bayrakdar, I., & Orhan, K. (2025). Detection of External Root Resorption in Periapical Radiographs Using YOLO-Based Deep Learning Model.

Dentomaxillofacial Radiology, twaf072.

Gupta, V., Chowdhury, S. P., Zouhar, V., Rooein, D., & Sachan, M. (2025). Multilingual performance biases of large language models in education. arXiv preprint arXiv:2504.17720.

GÜNEÇ, H. G. (2023). Endodontide Yapay Zekâ Uygulamaları Nerede? Turkiye Klinikleri Oral and Maxillofacial Radiology-Special Topics, 9(1), 16-25.

Hiraiwa, T., Ariji, Y., Fukuda, M., Kise, Y., Nakata, K., Katsumata, A., Fujita, H., & Ariji, E. (2019). A deep-learning artificial intelligence system for assessment of root morphology of the mandibular first molar on panoramic radiography.

Dentomaxillofacial Radiology, 48(3), 20180218.

Hwang, J.-J., Azernikov, S., Efros, A. A., & Yu, S. X. (2018). Learning beyond human expertise with generative models for dental restorations. arXiv preprint arXiv:1804.00064.

Ibraheem, W. I., Jain, S., Ayoub, M. N., Namazi, M. A., Alfaqih, A. I., Aggarwal, A., Meshni, A. A., Almarghlani, A., & Alhumaidan, A.

(2025). Assessment of the Diagnostic Accuracy of Artificial Intelligence Software in Identifying Common Periodontal and Restorative Dental Conditions (Marginal Bone Loss, Periapical Lesion, Crown, Restoration, Dental Caries) in Intraoral Periapical Radiographs. Diagnostics, 15(11), 1432.

ISO, B. (1998). Accuracy (trueness and precision) of measurement. International standard ISO, 5725, 1994.

Javed, S., Zakirulla, M., Baig, R. U., Asif, S., & Meer, A. B. (2020).

Development of artificial neural network model for prediction of post-streptococcus mutans in dental caries. Computer Methods and Programs in Biomedicine, 186, 105198.

Johari, M., Esmaeili, F., Andalib, A., Garjani, S., & Saberkari, H. (2017). Detection of vertical root fractures in intact and endodontically treated premolar teeth by designing a probabilistic neural network: an ex vivo study. Dentomaxillofacial Radiology, 46(2), 20160107.

Khanagar, S. B., Al-Ehaideb, A., Maganur, P. C., Vishwanathaiah, S., Patil, S., Baeshen, H. A., Sarode, S. C., & Bhandi, S. (2021). Developments, application, and performance of artificial intelligence in dentistry–A systematic review. Journal of dental sciences, 16(1), 508-522.

Khanna, S. S., & Dhaimade, P. A. (2017). Artificial intelligence: transforming dentistry today. Indian J Basic Appl Med Res, 6(3), 161-167.

Kositbowornchai, S., Plermkamon, S., & Tangkosol, T. (2013).

Performance of an artificial neural network for vertical root fracture detection: an ex vivo study. Dental Traumatology, 29(2), 151-155.

Kumar, Y., Koul, A., Singla, R., & Ijaz, M. F. (2023). Artificial intelligence in disease diagnosis: a systematic literature review, synthesizing framework and future research agenda. Journal of ambient intelligence and humanized computing, 14(7), 8459- 8486.

Mallishery, S., Chhatpar, P., Banga, K., Shah, T., & Gupta, P. (2020). The precision of case difficulty and referral decisions: an innovative automated approach. Clinical oral investigations, 24(6), 1909- 1915.

Mintz, Y., & Brodie, R. (2019). Introduction to artificial intelligence in medicine. Minimally Invasive Therapy & Allied Technologies, 28(2), 73-81.

Nguyen, T. T., Larrivée, N., Lee, A., Bilaniuk, O., & Durand, R. (2021). Use of artificial intelligence in dentistry: current clinical trends and research advances. J Can Dent Assoc, 87(l7), 1488-2159.

Nunnally, J. C. Bernstein, IH (1994). Psychometric theory. In: New York: McGraw-Hill.

Orhan, K., Bayrakdar, I., Ezhov, M., Kravtsov, A., & Özyürek, T. (2020).

Evaluation of artificial intelligence for detecting periapical pathosis on cone‐beam computed tomography scans. International Endodontic Journal, 53(5), 680-689.

Ossowska, A., Kusiak, A., & Świetlik, D. (2022). Artificial intelligence in dentistry—Narrative review. International journal of environmental research and public health, 19(6), 3449.

Pauwels, R., Brasil, D. M., Yamasaki, M. C., Jacobs, R., Bosmans, H., Freitas, D. Q., & Haiter-Neto, F. (2021). Artificial intelligence for detection of periapical lesions on intraoral radiographs: Comparison between convolutional neural networks and human observers. Oral surgery, oral medicine, oral pathology and oral radiology, 131(5), 610-616.

Petersson, A., Axelsson, S., Davidson, T., Frisk, F., Hakeberg, M., Kvist, T., Norlund, A., Mejàre, I., Portenier, I., & Sandberg, H. (2012). Radiological diagnosis of periapical bone tissue lesions in endodontics: a systematic review. International Endodontic Journal, 45(9), 783-801.

Putra, R. H., Doi, C., Yoda, N., Astuti, E. R., & Sasaki, K. (2022).

Current applications and development of artificial intelligence for digital dental radiography. Dentomaxillofacial Radiology, 51(1), 20210197.

Rossettini, G., Rodeghiero, L., Corradi, F., Cook, C., Pillastrini, P., Turolla, A., Castellini, G., Chiappinotto, S., Gianola, S., & Palese, A. (2024). Comparative accuracy of ChatGPT-4, Microsoft Copilot and Google Gemini in the Italian entrance test for healthcare sciences degrees: a cross-sectional study. BMC Medical Education, 24(1), 694.

Saghiri, M. A., Asgar, K., Boukani, K., Lotfi, M., Aghili, H., Delvarani, A., Karamifar, K., Saghiri, A., Mehrvarzfar, P., & Garcia‐Godoy,

F. (2012). A new approach for locating the minor apical foramen using an artificial neural network. International endodontic journal, 45(3), 257-265.

Saghiri, M. A., Garcia-Godoy, F., Gutmann, J. L., Lotfi, M., & Asgar, K. (2012). The reliability of artificial neural network in locating minor apical foramen: a cadaver study. Journal of Endodontics, 38(8), 1130-1134.

Schwendicke, F. a., Samek, W., & Krois, J. (2020). Artificial intelligence in dentistry: chances and challenges. Journal of dental research, 99(7), 769-774.

Setzer, F. C., Shi, K. J., Zhang, Z., Yan, H., Yoon, H., Mupparapu, M., & Li, J. (2020). Artificial intelligence for the computer-aided detection of periapical lesions in cone-beam computed tomographic images. Journal of endodontics, 46(7), 987-993.

Sunar, A., Taş, Ç., Sır, E., Polater, H., & Bağlıoğlu, N. (2024). DİŞ HEKİMLİĞİNDE YAPAY ZEKA UYGULAMALARI. Journal of Kocaeli Health and Technology University, 2(3), 41-57.

Şimşek, E., & Kurt, Ö. (2025). The impact of language differences on the readability, quality, and reliability of information provided by artificial intelligence chatbots regarding vital pulp therapy: a cross-sectional study. BMC Oral Health.

Tavakol, M., & Dennick, R. (2011). Making sense of Cronbach's alpha.

International journal of medical education, 2, 53.

Tewary, S., Luzzo, J., & Hartwell, G. (2011). Endodontic radiography: who is reading the digital radiograph? Journal of endodontics, 37(7), 919-921.

Troshin, S., Mohammed, W., Meng, Y., Monz, C., Fokkens, A., & Niculae, V. (2025). Control the temperature: Selective sampling for diverse and high-quality LLM outputs. arXiv preprint arXiv:2510.01218.

Uçan, G. Ö. (2023). Yapay zeka algoritmaları kullanılarak panoramik radyograflar üzerinden bireylerin diş yaşlarının tespiti.

Vicory, J., Chandradevan, R., Hernandez-Cerdan, P., Huang, W. A., Fox, D., Qdais, L. A., McCormick, M., Mol, A., Walter, R., & Marron,

J. (2021). Dental microfracture detection using wavelet features and machine learning. Medical Imaging 2021: Image Processing, Wang, Y.-C. C., Chen, T.-L., Vinayahalingam, S., Wu, T.-H., Chang, C. W., Chang, H. H., Wei, H.-J., Chen, M.-H., Ko, C.-C., & Moin,

D. A. (2025). Artificial Intelligence to Assess Dental Findings from Panoramic Radiographs--A Multinational Study. arXiv preprint arXiv:2502.10277.

Zhang, S., Bao, Y., & Huang, S. EDT: Improving Large Language Models’ Generation by Entropy-based Dynamic Temperature Sampling (2024). URL https://arxiv. org/abs/2403.14541.

Yayınlanan

18 Kasım 2026

Lisans

Lisans