Obezite VE Etik
Özet
Obezite, Dünya Sağlık Örgütü tarafından beden yağ oranının sağlığı olumsuz etkileyecek düzeyde artması olarak tanımlanan, kendi sakatlık kapasitesi, patofizyolojisi ve komorbiditesi bulunan karmaşık ve küresel bir hastalıktır. Beden kitle indeksi (BKİ) 30 ve üzeri olan bireyler obez olarak kabul edilmektedir. Genetik, çevresel ve endokrinolojik faktörlerin yanı sıra düzensiz beslenme, sedanter yaşam tarzı ve kişisel inançlar obezite gelişiminde rol oynamaktadır. Obezite; hipertansiyon, diyabet, kardiyovasküler rahatsızlıklar, solunum problemleri, eklem dejenerasyonları ve kanser türleri gibi birçok kronik hastalığa zemin hazırlayarak bireylerin yaşam kalitesini ve özel bakım gereksinimlerini olumsuz etkiler. Ayrıca obez bireyler toplumda ayrımcılık, damgalanma, depresyon ve sosyalleşmede azalma gibi psikososyal sorunlarla karşılaşmaktadır. Sağlık çalışanlarının ve özellikle hemşirelerin obezite yönetiminde; tutumları değerlendirme, Sağlık İnanç Modeli gibi kanıta dayalı bakımları planlama, eğitim verme ve hasta savunuculuğunu üstlenme gibi kritik rolleri bulunmaktadır. Tedavi süreçlerinde cerrahi müdahaleler, yaşam tarzı değişiklikleri ve geleneksel/tamamlayıcı uygulamalar gündeme gelmekte; bu durum bilgilendirilmiş onam, özerklik, zarar vermeme ve adalet ilkeleri doğrultusunda etik duyarlılık gerektirmektedir. Obezitenin yarattığı ekonomik yük ve sağlık harcamaları göz önüne alındığında, kaynakların adil dağıtımı ile kadın, çocuk, gebe ve yaşlı gibi özel gruplara özgü multidisipliner etik yaklaşımların geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Referanslar
World Health Organization (WHO). Obesity: preventing and managing the global epidemic. WHO Technical Report Series, 2000; 894.
Conway, B. Rene, A. Obesity as a disease: no lightweight matter. Obesity Reviews, 2004;5(3):145–151.
Casazza, K., Brown, A. Astrup, A. et al. Weighing the evidence of common beliefs in obesity research. Critical reviews in food science and nutrition, 2015; 55(14): 2014–2053.
T. C. Sağlık Bakanlığı Türkiye obezite ile mücadele ve kontrol programı 2009-2013. Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Ankara. 2009.
Besler, H. T. Rakıcıoğlu, N. Türkiye’ye özgü besin ve beslenme rehberi. ankara: merdiven reklam tanıtım. The International Olympic Committee and the International Society for Sports Nutrition. South African Journal Of Clinical Nutrition, 2015; 26(1), 6-16.
Usta, E. Akyolcu, N. Cerrahi hemşirelerinin fazla kilolu/ obez hasta bakımına ilişkin bilgi ve uygulamalarının değerlendirilmesi. F.N. Hem. Derg 2014;22(1): 1-7.
Jiménez-Cruz, A. De Escobar-Aznar, Y. M. Castillo-Ruiz, O. et all. Beliefs about causes and consequences of obesity among women in two Mexican cities. Journal of health, population, and nutrition, 2012; 30(3): 311–316.
Nurwanti, E. Uddin, M. Chang, J.-S. et al. Roles of sedentary behaviors and unhealthy foods in ıncreasing the obesity risk in adult men and women: a cross-sectional national study. Nutrients, 2018; 10(6):704.
Drywień, M. Górnicka, M. Kulik S. et al. Patterns of avoiding nutrition mistakes in metropolitan adolescents are associated with sex, nutrition knowledge, physical activity, and family environment. Nutrients, 2021;13(2):433.
Camden, S. G. (2006). Nursing care of the bariatric patient. Bariatric Nursing And Surgical Patient Care, 1(1): 21-30.
Sapp, S.G. Weng, C.Y. Examination of the healthbelief model to predict the dietary quality and body mass of adults. International Journal of Consumer Studies. 2006.
Nejad, L. Wertheim, E. Greenwood, K. Comparison of the health belief model and the theory of planned behavior in the prediction of dieting and fasting behavior. E-Journal of Applied Psychology. 2005; 1(1): 63-74.
Tekkurşun, D. G. Cicioğlu, H.İ., Sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2019; 4(2), 256-274.
Akpınar, N. B. Ceran, M. A. Kronik hastalıklar ve rehabilitasyon hemşireliği. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2019; 3(2): 140-152.
Çakır, B. Yardım, N. Kocadağ, S. Obezite ile mücadelede medyada yer alan zayıflama amaçlı yarışma programları için bilimsel ve etik değerlendirme, Beslenme ve Diyet Dergisi 2014; 42(1):73-79.
Dikmen, K. Ersoy, E. Obezite cerrahisi ve etik, Turkiye Klinikleri J Med Ethics Law Hist-Special Topics. 2015;1(3):22-6.
Williams, J. R. (2006) Dünya Tabipler Birliği Tıp Etiği El Kitabı, Çeviren: Civaner, M. World Medical Association, Gözden geçirilmiş 3. Baskı.
Özpancar, N. Hipertansiyonda kanıta dayalı bakım uygulamaları. Turkish Journal of Cardiovascular Nursing, 2016; 7(1):2-11.
Buyukbese, M. A. Tas, F. Hipertansiyonda farkındalık ve hemşirenin rolü. TAF Prev Med Bull, 2013;12(6):729-734.
Kes, D. Gökdoğan, F. Tuna, D. Hipertansiyonu olan hastaların tamamlayıcı ve alternatif tedavi kullanımı: literatür taraması. Journal of Cardiovascular Nursing, 2016;7(12):40-55.
Ekim, M. Ekim, H. Tuncer, M. Hipertansiyon tedavisinde bitkisel ürünlerin yeri. Van Tıp Dergisi, 2019; 26(4): 564-568.
Çivilibal, M. Çocuklarda hipertansiyona yaklaşım. Haseki Tıp Bülteni, 2013, DOI: 10.4274/Haseki.1067:31-35.
Dursun, M. Dal, N.A. Gebelikte hipertansiyon. Munzur Üniversitesi Bilim ve Gençlik Dergisi, 2017;5(2):28-43.
Ünsar, S. Yaşlılarda hipertansiyon ve hemşirelik bakımı. İstanbul Üniversitesi F. N. H. Y. O. Dergisi, 2006; 14(56):137-149.
Özdemir, Ü. Taşcı S. Kronik hastalıklarda psiko sosyal sorunlar ve bakım. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2013;1 (1):57-72.