SOSYOEKONOMİK FAKTÖRLER VE OBEZİTE

Yazarlar

Muammer Yılmaz
https://orcid.org/0000-0002-8728-7635

Özet

Bu bölüm, obezitenin yalnızca bireysel veya biyolojik faktörlerle açıklanamayacağını, toplumsal ve sosyoekonomik belirleyicilerin bu sağlık sorununda belirleyici rol oynadığını incelemektedir. Dünya Sağlık Örgütü obeziteyi vücutta sağlığı bozacak düzeyde aşırı yağ birikmesi olarak tanımlamakta ve önlenebilir ölümlerin ikinci en önemli nedeni olarak göstermektedir. Türkiye'de yetişkin nüfusun %30,3'ü obez olup kadınlarda bu oran %41,0'e ulaşmaktadır. Gelir düzeyi, eğitim ve meslek gibi sosyoekonomik değişkenler beslenme tercihlerini ve fiziksel aktivite olanaklarını doğrudan etkilemektedir. Gelişmiş ülkelerde düşük sosyoekonomik gruplarda obezite daha yaygınken, gelişmekte olan ülkelerde yüksek gelir gruplarında gıdaya erişim kolaylığı ve hareketsiz yaşam nedeniyle kilo artışı görülmektedir. Ancak küreselleşme, kentleşme, sanayileşme ve fast-food tüketimi ile yüksek fruktozlu mısır şurubu kullanımı gibi faktörler tüm dünyada obezite riskini artırmaktadır. Obeziteyi sadece kişisel tercihlere indirgeyip bireysel sorumluluk olarak görmek etkili bir çözüm sunmamaktadır. Kalıcı başarı için; sağlıksız gıdalara vergi uygulanması, çocukları hedef alan reklamların kısıtlanması, yürüyüş ve bisiklet yollarını içeren sağlıklı şehirlerin tasarlanması, okul ve iş yerlerinde düzenlemeler yapılması ile tarım ve ulaşım gibi sektörler arası ortak politikaların hayata geçirilmesi gerekmektedir.

Referanslar

Öner C. Sağlığın Sosyal Belirleyicileri ve Yaşam Kalitesi ile İlişkisi. Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2014;5(3):15-8.

WHO (2008). Closing the gap in a generation: health equity through action on the social determinants of health. Final Report of the Commission on Social Determinants of Health. Geneva: World Health Organization.

Wilkins R, Marmot M. (2003). The social determinants of health: The solid facts. 2nd ed. Copenhagen: WHO Regional Office of Europe.

Yüksel H. Social Determinants of Obesity: The Example of Turkey. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 2019;48:15-33.

Şimşek H, Kılıç B. Sağlıkta eşitsizliklerle ilgili temel kavramlar. Türkiye Halk Sağlığı Dergisi 2012;10(2):116-127.

World Health Organization: Obesity and Overweight. (26.02.2021 tarihinde https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight adresinden ulaşılmıştır.)

İşler S, Koç F, Özkoçak V. Obezitenin Antropolojik Açıdan Değerlendirilmesi. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal 2020;6(31):639-646.

Beyaz Sipahi B. Türkiye’de obezite üzerine sosyoekonomik faktörlerin etkisi ve gelir eşitsizliği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi (26.02.2021 tarihinde https://sbfdergi.ankara.edu.tr/dergi/erken_gorunum/1642---Banu-Beyaz-Sipahi.pdf adresinden ulaşılmıştır.)

Okka B, Durduran Y. Eski Yunan ve Bizans Döneminde Obezite. Turkiye Klinikleri J Med Ethics 2013;21(3):111-117.

T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye'de Obezitenin Görülme Sıklığı. (26.02.2021 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/obezite/turkiyede-obezitenin-gorulme-sikligi.html adresinden ulaşılmıştır.)

Henry FJ. Obesity Prevention: The Key to Non-communicable Disease Control. West Indian Medical Journal, 60(4), 446-451.

Sağın A, Karasaç F. Obezitenin Sosyo-Ekonomik Belirleyicileri: OECD Ülkeleri Analizi. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 2020:15(21);183-200.

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (2018). Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu. 6. Baskı. Ankara:Bayt.

McLaren L. Socioeconomic Status and Obesity. Epidemiologic Reviews, 2007;29:29-48.

Ergin I. Obezitede sağlık eşitsizlikleri ve Türkiye’ye dair bir değerlendirme. Toplum ve Hekim 2014;29(2):83-90.

Lopez AD, Collishaw NE, Piha T. A descriptive model of the cigarette epidemic in developed countries. Tob Control 1994;3:242–24.

Adler NE, Stewart J. Reducing obesity: motivating action while not blaming the victim. The Milbank Quarterly,2009:87(1), 49-70.

OECD (2010). Obesity and the Economics of Prevention. Fit not Fat. (26.02.2021 tarihinde https://www.oecd.org/els/health-systems/obesity-and-the-economics-of-prevention-9789264084865-en.htm adresinden ulaşılmıştır.)

Ergin I, Hassoy H, Kunst A. Socio-economic ınequalities in overweight among adults in Turkey: a regional revaluation. Public Health Nutrition 2011;15(1):58–66.

T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü (2014). Türkiye’de Kadın İşgücü Profili ve İstatistiklerinin Analizi. Birinci Basım, Ankara: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı.

Friel S, Chopra M, Satcher D. Unequal Weight: Equity-Oriented Policy Responses to The Global Obesity Epidemic. British Medical Journal, 2007;335(7632):1241–1243.

T.C. Sağlık Bakanlığı. (2017). Birinci basamak sağlık kurumları için obezite ve diyabet klinik rehberi. Ankara: Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1070.

Akbay C, Tiryaki GY, Gül A. Consumer characteristics influencing fast food consumption in Turkey. Food Control, 2007;18(8):904–913.

Çakır Aydın M. Küresel Bir Kültür Olarak Fast Food, Televizyon izleyiciliği, Reklamlar ve Obezite Sorunu. Akdeniz İletişim Dergisi 2012;16:101-119.

Aşıcı N, Oturak G, Ekerbiçer HÇ. Geçmişten Günümüze Yüksek Fruktozlu Mısır Şurubu ve Sağlık Etkileri Üzerine Bir Derleme. Sakarya Tıp Dergisi 2020;10(Özel Sayı):57-68.

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2001). Ulusal gıda ve beslenme stratejisi çalışma grubu raporu. (26.02.2021 tarihinde https://sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/11/Ulusal_Gida_ve_Beslenme_Stratejisi_Calisma_Grubu_Raporu%E2%80%8B.pdf adresinden ulaşılmıştır.)

T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. Türkiye sağlıklı beslenme ve hareketli hayat programı (2014 - 2017) (26.02.2021 tarihinde http://www.diabetcemiyeti.org/c/turkiye-saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-programi adresinden ulaşılmıştır.)

Arıkan I, Karakaya K, Erata M, Tuzun H, Baran E, Levent G, Yeşil HK. Fighting Obesity Campaign in Turkey: Evaluation of Media Campaign Efficacy. Central European Journal of Public Health, 2014;22(3):170–174.

Dowell D. Farley TA. Prevention of Noncommunicable Diseases in New York City. The Lancet, 2012;380:1787–89.

Drewnoski, A. (2012). Obesity Treatment and Prevention: New Directions. Nestle Nutrition Institute Workshop Series, 73, 143-145.

Powell LM, Chriqui JF, Khan T, Wada R, Chaloupka FJ. Assessing the potential effectiveness of food and beverage taxes and subsidies for improving public health: A systematic review of prices, demand and body weight outcomes. Obes Rev. 2013;14(2):110–128.

Chokshi DA, Stine NW. Reconsidering the Politics of Public Health. JAMA 2013;310(10):1025-6

Güneş İ, Akdoğan Gedik M. Piyasa başarısızlığı örneği olarak obezite ve kamusal çözümler. Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2020;29(3):492-506.

Global Health Watch. Social Determinants of Health. (26.02.2021 tarihinde https://ghwatch.org/who-watch/topics/sdh adresinden ulaşılmıştır.)

Lemmens V, Oenema, A, Klepp K, Henriksen H, Brug J. A Systematic Review of The Evidence Regarding Efficacy of Obesity Prevention Interventions Among Adults. Obesity Reviews 2008;9:446–455

Wikler D. Personal and Social Responsibility for Health. Ethics&International Affairs. 2002;16(2):47-55.

Yayınlanan

11 Mayıs 2021

Lisans

Lisans