Çölyak Hastalığı
Özet
Çölyak hastalığı (gluten-duyarlı enteropati), genetik olarak duyarlı bireylerde buğdaydaki gluten ile arpa ve çavdarda bulunan gluten benzeri proteinlerin tetiklediği, ince bağırsağın immün-aracılı kronik inflamatuvar hastalığıdır. HLA DR3-DQ2 ve HLA DR4-DQ8 genotipleriyle güçlü ilişkisi bulunan bu yaşam boyu süren gıda alerjisinde, gliadin fraksiyonuna yanıt olarak gelişen mukozal inflamasyon villöz atrofi ve kript hiperplazisine yol açar. Hastalık diyare, kilo kaybı ve steatore ile seyreden klasik formun yanı sıra anemi, osteoporoz, transaminaz yüksekliği ve nörolojik semptomlar gibi ekstraintestinal bulgularla gelen atipik, subklinik, olası, latent ve refrakter şekillerde klinik gösterebilir. Ayrıca dermatitis herpetiformis, otoimmün tiroidit, Tip 1 DM ve Selektif IgA eksikliği gibi durumlarla da ilişkilidir. Tanı sürecinde gluten içeren diyet altındaki bireylere doku transglutaminazı (tTG) IgA ve anti-endomisyum (EMA) IgA testlerini içeren serolojik değerlendirmeler ile duodenumdan alınan biyopsiler uygulanır. Temel tedavisi ömür boyu kesin glutensiz beslenme olan hastalıkta besinsel eksikliklerin giderilmesi ve multidisipliner takip esastır. Tedavi edilmeyen vakalarda lenfoma başta olmak üzere gastrointestinal kanser ve mortalite riski artmaktadır.
Referanslar
Maki M, Lohi O. Celiac Disease. In: Walker WA, Goulet O, Kleinman RE, Sherman PM, Shneider BL, Sanderson IR (eds). Pediatric Gastrointestinal Disease. 4th ed. Ontario: B.C. Decker, 2004
Kagnoff MF. Celiac disease. A gastrointestinal disease with environmental, genetic, and immünologic components. Gastroenterol Clin North Am 1992
Schuppan D. Current concepts of celiac disease pathogenesis. Gastroenterology 2000
Rubio-Tapia A, Hill ID, Kelly CP, et al. ACG clinical guidelines: diagnosis and management of celiac disease. Am J Gastroenterol 2013
Husby S, Murray JA, Katzka DA. AGA Clinical Practice Update on Diagnosis and Monitoring of Celiac Disease-Changing Utility of Serology and Histologic Measures: Expert Review. Gastroenterology 2019
Farrell RJ, Kelly CP. Celiac Sprue. N Engl J Med 2002
Fasano A, Catassi C. Current approaches to diagnosis and treatment of celiac disease: an evolving spectrum. Gastroenterology 2001
Aydoğdu ve ark. Çölyak Hastalığı Güncel Pediatri 2005
TC Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Sağlık Bilgi Sistemleri verileri