DIOSCORIDES AND DE MATERIA MEDICA

Authors

Serpil Demirci Kayıran

Synopsis

Pedanius Dioscorides, MS 40 civarında Adana’nın Dilekkaya bölgesinde yer alan antik Anavarza (Anazarba) kentinde doğmuş ünlü bir hekim, eczacı ve botanikçidir. Tarsus ve İskenderiye’de tıp eğitimi aldıktan sonra Roma ordularında askeri hekim olarak görev yapmıştır. Görevi esnasında Anadolu, Mısır, Arabistan, Galya ve İtalya gibi pek çok yeri gezerek bitkileri doğal ortamlarında gözlemlemiş, morfolojik özelliklerine göre sınıflandırmış ve tıbbi etkilerini incelemiştir. En önemli yapıtı, Grekçe yazılmış ve "İlaçlar Bilgisi Üzerine" anlamına gelen beş ciltlik De Materia Medica’dır. Eserde 600’den fazla bitkisel, 35 hayvansal ve 100 kadar madensel drogun botanik özellikleri, tedavi amaçlı kullanım şekilleri, yan etkileri, dozajları, toplanma ve saklama yöntemleri açıklanmıştır. Anadolu florası ve tıbbi bitkileri hakkında yazılmış en eski ve en kapsamlı kaynak olan eserde, Anadolu’ya ait 38 şehir ve dağ kaydı yer almaktadır. Dünya tıp tarihi açısından evrensel bir değere sahip olan bu eser, Latince, Süryanice ve Arapça gibi bir çok dile çevrilmiştir. Günümüze ulaşan en eski nüshası 512 tarihli Juliana Anicia Kodeksi (İstanbul Kodeksi) olup Viyana’da bulunmaktadır. İslam aleminde ise Kitabü'l-Haşayiş ismiyle Huneyn b. İshak çevirisiyle tanınan önemli yazma nüshaları İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi’nde korunmaktadır. Dioscorides’in yaklaşık 2000 yıl önce kaydettiği tıbbi bitki kullanımları, günümüz çağdaş etnobotanik ve farmasötik çalışmalarıyla da yüksek oranda örtüşmektedir.

References

Ataç & Yıldırım 2004 Ataç, A., Yıldırım, V., "Osmanlı Hekimleri ve Dioscorides'in De De Materia Medica'sı", Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı 15.

Alan 2012 Alan, S., et al. Traditional health practices in mountain, plain and seaside regions of Adana in Turkey. Indian Journal of Traditional Knowledge 11(4): 593-601.

Altay & Karahan 2012 Altay, V., Karahan, F. Tayfur Sökmen kampüsü (Antakya-Hatay) ve çevresinde bulunan bitkiler üzerine etnobotanik bir araştırma. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi 2(7): 13‐28.

Anderson 1977 Anderson, F.J. An Illustrated History of Herbals. New York: Columbia University Pres.

Bayat 2003 Bayat, A.H. Tıp Tarihi. İzmir.

Baytop 2004 Baytop, A. Türkiye’de Botanik Tarihi Araştırmaları. Ankara: Tübitak Yayınları,

Baytop & Mat 2001 Baytop, T., Mat, A. (haz.),’Türk Eczacılık Tarihi,’’ İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, s.21.

Baytop 1997 Baytop, T.,’’Anazarbalı Dioscorides’’ –Sandoz derg.1.10.

Blunt & Raphael 1979 Blunt,W., Raphael, S. The Illustrated Herbal, 17, Hardcover, December 1.

Busbecq 1939 Busbecq, O.G.’’Türk mektupları 301’’, çeviren: H. Cahit Yalçın, İstanbul.

Cowen & Helfand 1990 Cowen, D., Helfand, W. Pharıııacy Anl/lustrated History, Korea, s. 49.

Deliorman 2011 Deliorman, O. Viscum album (Ökse otu). Demirezer Ö, editör. FFD monografları, Tedavide kullanılan bitkiler. Ankara: Özyurt matbaacılık: 721-730.

Demirci & Özhatay 2012 Demirci, S., Özhatay, N. An ethnobotanical study in Kahramanmaraş (Turkey); wild plants used for medicinal purpose in Andirin, Kahramanmaraş. Turkish J Pharm Sci 9(1): 75-92.

Demirci Kayıran 2019 Demirci Kayıran, S. Dioscorides’ in De De Materia Medica Adlı Eserindeki Tıbbi Bitkilerin Doğu Akdeniz’de Günümüzdeki Kullanımlarının Araştırılması. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi, 9(2), 189-202.

Dioscorides Dioscorides. Kitabü'l-Haşayiş, Süleymaniye Kütüphanesi Ayasofya No.3702, vr.

Dölen 1998 Dölen, E. Eczacılık Tarihi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları,

Gökyıldız 2013 Gökyıldız, Ş., Alan, S., Öztürk, M., Şenesen, R.O. Traditional health practices in mountain, plain and seaside regions of Adana in Turkey: Maternal and infant health. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi 3(3): 21-9.

Gunther 1968 Gunther, R.T. The Greek Herbal of Dioscorides. ıılustrated by A Byzantine AD.512. Englished by John Goodyer, A.D. 1655, Edited and First Printed A.D. 1933, Facsimile of the 1934 Edition, London-NewYork, s. 1.

Harput 2011 Harput, Ş. Urtica dioica- Urtica urens (Isırgan). Demirezer Ö, editör. FFD monografları, Tedavide kullanılan bitkiler. Ankara: Özyurt matbaacılık, 695-704.

Karaman & Kocabas 2001 Karaman, S., Kocabas, Y.Z. Traditional medicinal plants in Kahramanmaraş. The Sciences 1(3): 125- 128.

Kıran 2006 Kıran, Ö. Kozan yöresi florasındaki tıbbi bitkiler ve bunların halk tıbbında kullanılışı. Çukurova Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Deontoloji Ve Tıp Tarihi Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.

Sargın 2015 Sargın, S.A. Ethnobotanical survey of medicinal plants in Bozyazı district of Mersin, Turkey. J of Ethnopharm 173: 105-126.

Şehvaroğlu 1961 Şehvaroğlu, B.N.’’Dioscorides’in De Materia Medica’sı ve tesirleri’’-Eczacılık Bült.3 (3): 37.

Tekiner 2009 Tekiner, H., Dioscorides’Materia Medica Manuscripts in Turkey, http://www.pharmaziegeschichte.at/ichp2009/vortraege/vortraege_volltext_pdf/L07.pdf.

Temiz & Acar 1984 Temiz, A., Acar, J. Gıdalardaki doğal toksik bileşikler. Gıda Dergisi; 9(1): 31-39.

Terzioğlu 1992 Terzioğlu, A. "Yahudilerin İspanya'dan Türkiye'ye Göçlerinin 500. Yılı Dolayısı ile Kanuni Sultan Süleyman'ın Saray Hekimi Musa Bin Hamun ve Onun Diş Tababetine Dair Türkçe Bir Kitabı", Tarih ve Toplum 106. s. 35.

Uygur 2016 Uygur, H. Çukurova Tıp Tarihi, Karahan Kitabevi, Adana.

Published

January 10, 2022

License

License