ARCHITECTURAL DEPICTIONS ON ANAZARBUS COINS
Synopsis
Bu çalışmada, Kilikia Pedias bölgesinde yer alan Anazarbos antik kentinin M.Ö. 1. yüzyıldan M.S. 254 yılına kadar bastığı Roma İmparatorluk Dönemi mimari tasvirli sikkeleri incelenmektedir. Sikkeler üzerinde kale, sur, tapınak ve anıtsal kapı gibi kentin kentsel kimliğini ve planlamasını yansıtan çeşitli anıtsal yapılar yer almaktadır. M.S. 1. yüzyılın ortalarında akropolis üzerindeki kale yapısı ve erken dönem Zeus Olybris ile Aphrodite Kassalitis tapınaklarıyla başlayan bu tasvirler, M.S. 2. yüzyıldan itibaren çeşitlenmiş; Severuslar Hanedanlığı Dönemi'nde kentin kazandığı neokoros, metropolis ve AMK gibi prestijli unvanlar ile siyasi gelişmelerin etkisiyle M.S. 3. yüzyılın ilk yarısında doruk noktasına ulaşmıştır. Bu süreçte sikkelerde dört ila on bir sütunlu neokoros tapınakları, on sütunlu Zeus veya imparator kültü tapınağı, kent tanrıçası Tykhe ve Mithras tapınakları ile anıtsal kapı tasvirleri yoğun biçimde kullanılmıştır. Günümüze kadar yürütülen arkeolojik araştırmalarda, on sütunlu tapınak ve anıtsal kapı dışındaki yapıların kalıntılarına ulaşılamamış olmasının temel sebebi, pagan tapınaklarının Doğu Roma Dönemi'nde tahrip edilerek malzemelerinin dönüştürülmesidir. Sonuç olarak sikkelerdeki mimari betimlemeler, Anazarbos'un tipik bir Roma kenti olarak kentsel dokusunu, dinsel yaşamını ve propaganda amaçlı devlet anlayışını gösteren değerli tarihi bilgiler sunmaktadır.
References
Hesiodos Theo. Eyuboğlu, S. – Erhat, A., “Tanrıların Doğuşu (Theogonia)”, Hesiodos Eseri ve Kaynakları, (Çev.) Sabahattin Eyuboğlu – Azra Erhat, Ankara, 1991.
Strabon Geog. Strabon, Geographika Antik Anadolu Coğrafyası Kitap: XII – XIII – XIV, (Çev.) Adnan Pekman, İstanbul, 2005.
Arslan 2000 Arslan, M., “Anadolu Medeniyetleri Müzesi Kolleksiyonlarındaki Anazarbus Sikkeleri”, Türk Arkeoloji ve Etnoğrafya Dergisi 1, 57-70.
Arslan 1999 Arslan, M., “Roma Dönemi Kilikya Şehir Sikkelerinde Mithras Kültü”, I. Uluslararası Kilikia Arkeolojisi Sempozyumu Bildirileri, OLBA II (Özel Sayı II. Cilt), 425-445, Levha 145-149.
Baz 1998 Baz, F., Roma İmparator Kültü, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
BMC Cilicia 1964 Hill, G. F., Catalogue of the Greek Coins of Lycaonia, Isauria and Cilicia, London.
Buyruk 2016 Buyruk, H., “Konumu Geçmişi ve Kimliğiyle Anazarza”, ODÜ-SOBİAD 6 (3), 695-710.
Clifford 2000 Clifford, A., Imperial ideology and provincial loyalty in the Roman Empire, Berkeley: University of California Press.
De Giorgi 2012 De Giorgi, A. U., “Hellenistic Founders, Roman Builders: Anazarbos in Cilicia”, Hellenismus in der Kilikia Pedias, (Hrsg.) A. Hoffmann - R. Posamentir - M.H. Sayar, BYZAS 14, 121-138.
Dürüşken 2000 Dürüşken, Ç., Antik Çağ’da Yaşamın ve Ölümün Bilinmezine Yolculuk Roma’nın Gizem Dinleri, İstanbul.
Ergeç 2001 Ergeç, R., “Anazarbus Antik Kenti ve Nekropolü”, La Cilicie : espaces et pouvoirs locaux (2e millénaire av. J.-C. - 4e siècle ap. J.-C.) : actes de la Table ronde internationale d'Istanbul, 2-5 novembre 1999 = Kilikia : mekânlar ve yerel Güçler (M.Ö. 2. binyıl - M.S. 4. Yüzyıl) : Uluslararası Yuvarlak Masa Toplantısı Bildirileri, İstanbul, 2-5 Kasım 1999, (Ed.) Èric Jean - Ali M. Dinçol - Serra Durugönül, Varia Anatolica 13, Paris, 389-410.
Ergeç 1994 Ergeç, R., “Anavarza Nekropolü”, 1993 Yılı Anadolu Medeniyetleri Müzesi Konferansları, Ankara, 86-95.
Erhan 2020 Erhan, F., “Sikkeler Üzerinde Anazarbos Kayalığı ve Akropolisi”, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 29, Sayı 4, 123-137.
Erhan 2015 Erhan, F., “Özel Bir Koleksiyondan Bir Grup Anazarbos Sikkesi”, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 24, Sayı 1, 303-320.
Erhan 2014 Erhan, F., Antik Çağ Kilikia Sikkelerinde Dinsel Tasvirler, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul.
Erten 2007 Erten E., Küçükasya’nın Güneyindeki Helios Kültleri, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul.
Gough 1952 Gough, M., “Anazarbus”, Anatolien Studies II, 85-150.
Güran 2010 Güran, S., Küçükasya’da Mithras Kültü, M. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Harland 2003 Harland, P. H., Imperial Cults within Local Cultural Life: Associations in Roman Asia, Ancient History Bulletin 17, s. 85-107.
Matern 2002 Matern, P., Helios und Sol. Kulte und Ikonographie des griechischen und römischen Sonnengottes, İstanbul.
Mattison 1994 ‘The Goddes Tyche’, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, Yale University Art Gallery Bulletin, 18-33.
Mert 2004 Mert, H., “Erken İmparatorluk Döneminde ‘İmparator Kültü’, Anadolu İnancındaki Yeri ve Kent Mimarisine Yansıması, Sanat ve İnanç /1, 295-305.
Okan 2016 Okan, E, “Tykhe ya da Fortuna”, Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, C. 1, S. 1, 1-14.
Özcan 2004 Özcan, A., “Anazarbos’da Zeus Olybris Kültü”, I. ve II. Ulusal Arkeolojik Araştırmalar Sempozyumu, (Yay. Haz.) Z. Çizmeli-Öğün - T. Sipahi - L. Keskin, Anadolu/Anatolia Ek Dizi 1, 183-196.
Özcan 2001 Özcan, A., Anazarbos Antik Kenti, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji (Klasik Arkeoloji) Anabilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
Palagia 1994 Palagia, O., “Tykhe at Sparta”, An Obsession with Fortune: Tyche in Greek and Roman Art, Yale University Art Gallery Bulletin , 64-75.
Posamentir 2012 Posamentir, R., “Anazarbos im Hellenismus”, Hellenismus in der Kilikia Pedias, (Hrsg.) A. Hoffmann - R. Posamentir - M.H. Sayar, BYZAS 14, 97-120.
Posamentir 2008 Posamentir, R., “Ohne Mass und Ziel? Bemerkungen zur Säulenstrasse von Anazarbos im Ebenen Kilikien”, Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu'na 65. Yaş Armağanı - Euergetes = Festschrift für Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu zum 65 (2. Cilt), (Ed.) Sedef Çokay - İnci Delemen - Aşkım Özdizbay - Özgür Turak, İstanbul, 1013–1033.
Posamentir - Sayar 2006 Posamentir, R. – Sayar M.H., “Anazarbos-ein Zwischenbericht aus der Metropole des Ebenen Kilikien”, Istanbuler Mitteilungen, Cilt.56, 317-357.
Price 1986 Price, S.R.F., Rituals and power: the Roman imperial cult in Asia Minor. Cambridge: Cambridge University Press.
RPC I 1992 Amandry, M. - Burnett, A. – Ripollès, P.P., Roman Provincial Coinage I: From the death Caesar to the death of Vitellus (44 BC – AD 69), London.
RPC III 2015 Burnett, A. – Amandry, M. – Mairat, J., Roman Provincial Coinage III: From Nerva to Hadrian (AD 96 – 138), London – Paris.
RPC IV Howgego, C - Heuchert, V., Roman Provincial Coinage IV, The Antonine Period (AD 138 - 192), 3: Lycia-Pamphylia to Arabia, https://rpc.ashmus.ox.ac.uk/coins/4/, 12.08.2021
RPC VI Calomino, D. Roman Provincial Coinage, Vol. VI, Elagabalus to Maximinus (AD 218 - 238): Asia Minor and Egypt, https://rpc.ashmus.ox.ac.uk/coins/6/, 12.08.2021.
RPC IX 2016 Hostein, A. – Mairat, J., Roman Provincial Coinage, Vol. IX, Trajan Decius to Uranius Antoninus (AD 249–254), London – Paris.
Sayar 2020 Sayar, M. H., “Ovalık Kilikya’da Pers Egemenliği”, Mors Immatura Amanosların Gölgesinde Hayriye Akıl Anısına, (Ed.) K. Serdar Girginer - Gonca Dardeniz - Ayça Gerçek - Fatih Erhan - Elif Genç - İrfan Tuğcu - Özlem Oyman-Girginer - M. Cem Fırat - Hakan Gerçek - M. Furkan Tufan, İstanbul, 403-410.
Sayar 2019 Sayar, M. H., “Roma Eyaleti Olarak Kilikia (Provincia Cilicia)”, Hellenistik ve Roma Dönemlerinde Anadolu Krallar, İmparatorlar ve Kent Devletleri, (Edt.) O. Tekin, İstanbul, 334-355.
Sayar 2004 Sayar, M. H., “Berg – und Wettergottheiten”, Kulturbegegnung in einem Brückenland: Gottheiten und Kulte als Indikatoren von Akkulturationsprozessen im Ebenen Kilikien, (Ed.) M. Meyer – R. Ziegler, Asia Minor Studien Band 53, Bonn, 174 -189.
Sayar 2002 Sayar, M. H., “Kilikya’da Tarihi-Coğrafya ve Epigrafi Araştırmaları 2000”, 19. AST Cilt 1, 111-126.
Sayar 2000 Sayar, M. H., Die Inschriften von Anazarbos und Umgebung: Inschriften aus dem Stadtgebiet und der nächsten Umgebung der Stad – Inschriften Griechischer Städte aus Kleinasien (IK), Band 56, Bonn.
Sayar 1999a Sayar, M. H., “Kilikya’da Tanrılar ve Kültler”, I. Uluslararası Kilikia Arkeolojisi Sempozyumu Bildirileri, OLBA II (Özel Sayı I. Cilt), 131-154.
Sayar 1999b Sayar, M. H., “Antik Kilikya’da Şehirleşme”, XII. Türk Tarih Kongresi, Kongreye Sunulan Bildiriler, Cilt I, Ankara, 193 - 216.
Sayar 1999c Sayar, M. H., ‘Kilikya’da Tarihi-Coğrafya ve Epigrafi Araştırmaları 1997’, XVI. AST, Ankara, 409 - 421.
SNG Cop. Lycaonia- Sylloge Nummorum Graecorum, The Royal Collection of Coins and Medals,
Cilicia 1956 Lycaonia – Cilicia, Danish National Museum, Copenhagen.
SNG France 2 1993 Levante, E., Sylloge Nummorum Graecorum. Cilicie. France 2, Paris.
SNG Levante Suppl. Levante, E., Sylloge Nummorum Graecorum. Switzerland I. Levante – Cilicia,
1993 Supplement 1, Zurich.
SNG Levante 1986 Levante, E., Sylloge Nummorum Graecorum. Switzerland I. Levante – Cilicia, Berne.
SNG Pfälzer 6 2001 Ziegler, R., Sylloge Nummorum Graecorum. Deutschland. Pfälzer Privatsammlungen 6, Band, Isaurien und Kilikien, München.
SNG v. Aulock 1966 v. Aulock, H., Sylloge Nummorum Graecorum. Deutschland. Samlung H. von Aulock, Kilikien 13, Berlin.
Tahberer 2014 Tahberer, B, B. Tahberer Birikimi Antik Kilikia Sikkeleri Derlemesi, Vancouver, BC 2014.
Tahberer 2005 Tahberer, B., Antik Kilikia Sikkeleri, Adana.
Yurtsever 2015 Yurtsever, A., “Neokoros Düşüncesinin Kökeni ve Gelişimi: Tanrı, Kutsal Krallık ve Yönetici İlişkisi”, A.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi 2015, 1-16.
Zgusta 1984 Zgusta, L., Kleinasiatische Ortsnamen, Heidelberg.
Ziegler 2004 Ziegler, R., Der Burgberg von Anazarbos in Kilikien und der Kult des Elagabal in den Jahren 218bis 222 n. Chr.‟, Chiron 34, 59-85.
Ziegler 1999 Ziegler, R., Das “Koinonboulion eleutheron” in Anazarbos und Tarsus im frühen 3. Jh. N. Chr. Zu einer beuen anazarbischen Münze aus der Zeit des Elagabal. Numismatische Zeitschrift, 106/107, s. 95 - 98.
Ziegler 1993 Ziegler, R., Kaiser, Heer und Städtisches Geld: Untersuchungen zur Münzprägung von Anazarbos und anderer ostkilikischer Städte, Wien.
Ziegler 1988 Ziegler, R., Münzen Kilikiens aus kleineren deutschen Sammlungen, München.
Ziegler 1985 Ziegler, R., Stadtische Prestige und kaiserliche Politik, Düsseldorf .