Radyoloji Yapay Zeka Çalışmalarında Veri Hazırlama Aşamaları

Authors

Serdar Sipahioğlu
https://orcid.org/0000-0002-5074-5620
Ali Köksal
https://orcid.org/0000-0002-4539-8636

Synopsis

Tıbbi görüntüleme alanında yapay zeka (YZ) çalışmaları eksponansiyel bir hızla artmakta olup, bu teknolojilerin rutin klinik pratiğimize entegrasyonu artık kaçınılmaz bir gerçektir. Literatürdeki teorik performans başarılarının klinik sahaya güvenle aktarılabilmesi ve başarılı yapay zeka modellerinin geliştirilebilmesi için son derece ciddi, katı ve titiz bir metodolojik veri hazırlığı aşaması gerekmektedir. Çünkü modelin mimari karmaşıklığından ziyade, verinin kalitesi başarının temel belirleyicisidir ("Çöp girerse, çöp çıkar - GIGO" prensibi). Veri toplanması, anonimleştirme, matematiksel ön işleme, uyumlandırma ve etiketleme gibi aşamalar dışarıdan bakıldığında salt teknik ve bilgisayar mühendisliğine ait süreçler gibi görünse de; algoritmaya sunulan klinik "Referans Standart"ın oluşturulması ve verinin tıbbi doğruluğunun sağlanması doğrudan radyoloji uzmanının sorumluluğundadır. Bu nedenle, radyologların veri hazırlık sürecinin bizzat merkezinde bulunması klinik ve etik bir zorunluluktur. İlerleyen süreçte hastanelerde rutin kullanıma geçecek olan YZ modellerinin tanısal güvenilirliğini, dış dünya genellenebilirliğini ve olası sistematik yanlılıklarını denetleyebilmek; ancak hekimlerin bu veri hazırlama metodolojilerine, teknik parametrelere ve veri sızıntısı gibi metodolojik hatalara hakim olmasıyla mümkündür. 

 

References

Diaz O, Kushibar K, Osuala R, Linardos A, Garrucho L, Igual L, et al. Data preparation for artificial intelligence in medical imaging: A comprehensive guide to open-access platforms and tools. Phys Med. 2021;83:25–37. doi:10.1016/j.ejmp.2021.02.007

Najjar R. Redefining Radiology: A Review of Artificial Intelligence Integration in Medical Imaging. Diagnostics. 2023;13(17):2760. doi:10.3390/diagnostics13172760

Willemink MJ, Koszek WA, Hardell C, Wu J, Fleischmann D, Harvey H, et al. Preparing Medical Imaging Data for Machine Learning. Radiology. 2020;295(1):4–15. doi:10.1148/radiol.2020192224

Kelly BS, Judge C, Bollard SM, Clifford SM, Healy GM, Aziz A, et al. Radiology artificial intelligence: a systematic review and evaluation of methods (RAISE). Eur Radiol. 2022;32(11):7998–8007. doi:10.1007/s00330-022-08784-6

Langlotz CP. The Future of AI and Informatics in Radiology: 10 Predictions. Radiology. 2023;309(1):e231114. doi:10.1148/radiol.231114

Obuchowicz R, Lasek J, Wodziński M, Piórkowski A, Strzelecki M, Nurzynska K. Artificial Intelligence-Empowered Radiology—Current Status and Critical Review. Diagnostics. 2025;15(3):282. doi:10.3390/diagnostics15030282

Kohli M, Prevedello LM, Filice RW, Geis JR. Implementing Machine Learning in Radiology Practice and Research. Am J Roentgenol. 2017;208(4):754–60. doi:10.2214/AJR.16.17224

Galbusera F, Cina A. Image annotation and curation in radiology: an overview for machine learning practitioners. Eur Radiol Exp. 2024;8(1):11. doi:10.1186/s41747-023-00408-y

Kulkarni V, Gawali M, Kharat A. Key Technology Considerations in Developing and Deploying Machine Learning Models in Clinical Radiology Practice. JMIR Med Inform. 2021;9(9):e28776. doi:10.2196/28776

Gichoya JW, Thomas K, Celi LA, Safdar N, Banerjee I, Banja JD, et al. AI pitfalls and what not to do: mitigating bias in AI. Br J Radiol. 2023;96(1150):20230023. doi:10.1259/bjr.20230023

Rockall AG, Shelmerdine SC, Chen M. AI and ML in radiology: Making progress. Clin Radiol. 2023;78(2):81–2. doi:10.1016/j.crad.2022.10.010

Masoudi S, Harmon SA, Mehralivand S, Walker SM, Raviprakash H, Bagci U, et al. Quick guide on radiology image pre-processing for deep learning applications in prostate cancer research. J Med Imaging. 2021;8(01). doi:10.1117/1.JMI.8.1.010901

Rouzrokh P, Khosravi B, Faghani S, Moassefi M, Vera Garcia DV, Singh Y, et al. Mitigating Bias in Radiology Machine Learning: 1. Data Handling. Radiol Artif Intell. 2022;4(5):e210290. doi:10.1148/ryai.210290

Tejani AS, Klontzas ME, Gatti AA, Mongan JT, Moy L, Park SH, et al. Checklist for Artificial Intelligence in Medical Imaging (CLAIM): 2024 Update. Radiol Artif Intell. 2024;6(4):e240300. doi:10.1148/ryai.240300

Banerjee I, Bhattacharjee K, Burns JL, Trivedi H, Purkayastha S, Seyyed-Kalantari L, et al. “Shortcuts” Causing Bias in Radiology Artificial Intelligence: Causes, Evaluation, and Mitigation. J Am Coll Radiol. 2023;20(9):842–51. doi:10.1016/j.jacr.2023.06.025

Fedorov A, Beichel R, Kalpathy-Cramer J, Finet J, Fillion-Robin JC, Pujol S, et al. 3D Slicer as an image computing platform for the Quantitative Imaging Network. Magn Reson Imaging. 2012;30(9):1323–41. doi:10.1016/j.mri.2012.05.001

Candemir S, Nguyen XV, Folio LR, Prevedello LM. Training Strategies for Radiology Deep Learning Models in Data-limited Scenarios. Radiol Artif Intell. 2021;3(6):e210014. doi:10.1148/ryai.2021210014

Nakaura T, Higaki T, Awai K, Ikeda O, Yamashita Y. A primer for understanding radiology articles about machine learning and deep learning. Diagn Interv Imaging. 2020;101(12):765–70. doi:10.1016/j.diii.2020.10.001

Tejani AS, Retson TA, Moy L, Cook TS. Detecting Common Sources of AI Bias: Questions to Ask When Procuring an AI Solution. Radiology. 2023;307(3):e230580. doi:10.1148/radiol.230580

Tampu IE, Eklund A, Haj-Hosseini N. Inflation of test accuracy due to data leakage in deep learning-based classification of OCT images. Sci Data. 2022;9(1):580. doi:10.1038/s41597-022-01618-6

Wang L. Breast Ultrasound AI Under Dataset Shift: A Patient-Leakage-Aware Benchmark. Diagnostics. 2026;16(10):1537. doi:10.3390/diagnostics16101537

Varoquaux G, Cheplygina V. Machine learning for medical imaging: methodological failures and recommendations for the future. Npj Digit Med. 2022;5(1):48. doi:10.1038/s41746-022-00592-y

Chae A, Yao MS, Sagreiya H, Goldberg AD, Chatterjee N, MacLean MT, et al. Strategies for Implementing Machine Learning Algorithms in the Clinical Practice of Radiology. Radiology. 2024;310(1):e223170. doi:10.1148/radiol.223170

Sounderajah V, Guni A, Liu X, Collins GS, Karthikesalingam A, Markar SR, et al. The STARD-AI reporting guideline for diagnostic accuracy studies using artificial intelligence. Nat Med. 2025;31(10):3283–9. doi:10.1038/s41591-025-03953-8

Guo B, Lu D, Szumel G, Gui R, Wang T, Konz N, et al. The Impact of Scanner Domain Shift on Deep Learning Performance in Medical Imaging: an Experimental Study [Internet]. arXiv; 2024 [cited 2026 Jun 18]. Available from: http://arxiv.org/abs/2409.04368 doi:10.48550/arXiv.2409.04368

Collins GS, Moons KGM, Dhiman P, Riley RD, Beam AL, Van Calster B, et al. TRIPOD+AI statement: updated guidance for reporting clinical prediction models that use regression or machine learning methods. BMJ. 2024;385:e078378. doi:10.1136/bmj-2023-078378

Nikolic B. Racial Bias Exacerbated through AI: An Example Using Chest Radiograph Models. Radiology. 2023;309(2):e232666. doi:10.1148/radiol.232666

Kompa B, Snoek J, Beam AL. Second opinion needed: communicating uncertainty in medical machine learning. Npj Digit Med. 2021;4(1):4. doi:10.1038/s41746-020-00367-3

Langlotz CP. Will Artificial Intelligence Replace Radiologists? Radiol Artif Intell. 2019;1(3):e190058. doi:10.1148/ryai.2019190058

Published

October 15, 2026

License

License