Çocuk ve Gençlik Sorunları

Yazarlar

Hilmi Buğra Avan
https://orcid.org/0009-0008-2295-2148
Zühal Boğar

Özet

Bu çalışmada, Türkiye’de yaşanan sosyoekonomik, demografik ve teknolojik dönüşümler ışığında çocuk ve gençlik sorunlarını sosyal hizmet disiplini, çocuk ve gençlik refahı perspektifi ve ekolojik sistem kuramı çerçevesinde bütüncül bir yaklaşımla ele alınmıştır. Çalışmada çocukluk, gençlik ve beliren yetişkinlik kavramları açıklanarak çocuk ve gençlerin karşı karşıya kaldığı temel risk faktörleri ve sorun alanları incelenmiştir. Çocuk ve gençlerin karşılaştığı sorunlar; yoksulluk, göç, aile parçalanması, sosyal dışlanma, sokakta çalıştırılma ve/veya yaşama, suça sürüklenme, ihmal ve istismar, eğitimden kopuş, okul temelli şiddet olayları ve bağımlılık başlıkları altında değerlendirilmiştir. Özellikle ekonomik yoksunluk ve fırsat eşitsizliklerinin çocuk ve gençlerin gelişimlerini, eğitim olanaklarını ve toplumsal yaşama katılımlarını sınırlandırdığı; dijitalleşmenin beraberinde getirdiği yeni risklerin ise çevrim içi çocuk istismarı gibi sorunları öne çıkardığı vurgulanmıştır. Ayrıca genç işsizliği ve ne eğitimde ne istihdamda ne de mesleki eğitimde yer alan gençlerin (NEET) artışı, işsizlik, yoksulluk ve geleceğe ilişkin beklentiler açısından önemli sorun alanları olarak değerlendirilmiştir. Bağımlılık, şiddet, suça sürüklenme ve aile parçalanması gibi sorunların birbirleriyle ilişkili olarak çocuk ve gençlerin psikososyal kırılganlıklarını daha da artırdığına dikkat çekilmiştir. Çalışma sonuçları, çocuk ve gençlik sorunlarının birbirinden bağımsız olmadığı; aksine karşılıklı etkileşim içinde birbirini besleyerek çok boyutlu sosyal risklere neden olduğu, sosyal çarpan etkisi yaratarak birbirini tetiklediği ve aynı zamanda hem neden hem de sonuç olarak ortaya çıktığını vurgulamaktadır. Bu nedenle çözüm politikalarının yalnızca ortaya çıkan sorunlara müdahale etmekle sınırlı kalmaması, koruyucu ve önleyici hizmetleri önceleyen hak temelli bir anlayışla geliştirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda çocuk yoksulluğunun azaltılması için temel gelir desteği ve sosyal yardım mekanizmalarının güçlendirilmesi, eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması, çocuk ve gençlerin politika süreçlerine katılımının desteklenmesi, kurumlar arası iş birliğinin geliştirilmesi ve erken uyarı mekanizmalarının oluşturulması önem taşımaktadır. Ayrıca Okul Sosyal Hizmeti modelinin tüm eğitim kurumlarında zorunlu olarak uygulanması, ailelerin ebeveynlik kapasitelerini güçlendirecek eğitimlerin yaygınlaştırılması, gençlik merkezlerinin kariyer rehberliği ve psikososyal destek hizmetleriyle daha da güçlendirilmesi ve koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının etkin biçimde uygulanması önerilmektedir.

Referanslar

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2024). Çocuk hizmetleri istatistik bülteni (2023 Aralık sonu). https://www.aile.gov.tr/sgbd/istatistik-sayfalari/aylik-istatistik-bulteni/

Akar, H. (2020). Türkiye’de çocuk yoksulluğu ve sosyal dışlanma. İstanbul: Sosyal Araştırmalar Yayınları.

Altuntaş, O., ve Altınova, H. H. (2015). Türkiye’de Risk Altındaki Çocukların Ana Akım Basında Temsili. Ergoterapi Ve Rehabilitasyon Dergisi, 3(2), 59-69. https://izlik.org/JA65WT99DW

Arnett, J. J. (2000). Emerging adulthood: A theory of development from the late teens through the twenties. American Psychologist, 55(5), 469–480. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.5.469

Arslan, M. (2022). Göçmen çocukların toplumsal entegrasyonu ve sosyal hizmet. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi,33(2),145-162

Aydın, İ. (2019). Türkiye’de çocuk istismarı, çocuk istismarını önleyici sosyal politikalar ve Diyarbakır Örneği, (538087). [Yüksek Lisans Tezi, Ankara, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Ulusal Tez Merkezi.

Bayram, N., Sam, D, Aytaç, S., ve Aytaç, M. (2010). Yaşam tatmini ve sosyal dışlanma. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 12(4), 79-92. https://izlik.org/JA67MM33PT

Baysal, A. (1982). Beslenme ve sağlık. Ankara: Hatiboğlu Yayınları.

Çalışkan, M. (2021). Sokakta yaşayan çocuklara yönelik sosyal hizmet müdahaleleri, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

Demir, A., Kaya, B. ve Yıldız, C. (2022). Çocuk ve gençlik psikolojisi: Gelişimsel perspektifler. İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları.

Engin Demir, C. (2019). Türkiye’de genç işsizliği ve NEET profili. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(44), 115-138.

Green, A. H. (1993). Child sexual abuse: Immediate and long-term effects and intervention. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 32(5), 890-902. https://doi.org/10.1097/00004583-199309000-00002

Harris, M., Brown, L. ve Smith, R. (2021). Youth mental health and future anxiety in the post-pandemic era. Journal of Youth Studies , 24(5), 312-329.

Kaplan, S. J., Pelcovitz, D., ve Labruna, V. (1999). Child and adolescent abuse and neglect research: A review of the past 10 years. Part I: Physical and emotional abuse and neglect. Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, 38(10), 1214–1222. https://doi.org/10.1097/00004583-199910000-00010

Kara B, Biçer Ü ve Gökalp A.S. Çocuk İstismarı. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 2004; 47: 140-51. 2.

Karataş, K. (2021). Sosyal hizmet ve çocuk refahı: Kuram ve uygulama. Ankara: Nika Yayınevi.

Kernis, M. H., Cornell, D. P., Sun, C. R., Berry, A., Harlow, T. ve Bach, J. S. (1993). There's more to self-esteem than whether it is high or low: The importance of stability of self-esteem. Journal of Personality and Social Psychology , 65, 1190-1204.

Kernis, M. H. (2019). The stability of self-esteem in adolescence. Journal of Personality and Social Psychology , 65, 1190-1204.

Koç, F., Akşit, S., Tomba, A., Aydın, C., Koturoğlu, G., Korkmaz Çetin, S., Aslan, A., Halıcıoğlu, O., Erşahin, Y., Turhan, T., Çelik, A., Şenol, E., Kara, S., ve Solak, U. (2012). Çocuk istismarı ve ihmali olgularımızın demografik ve klinik özellikleri: Ege Üniversitesi Çocuk Koruma Birimi’nin bir yıllık deneyimi. Türk Pediatri Arşivi, 47(2), 119–124. https://doi.org/10.4274/tpa.369

Lynch, M. (1999). Çocuk istismarı ve ihmali. E. Konanç, İ. Gürkaynak ve A. Egemen (Ed.), Çocuk istismarı ve ihmali içinde (2. bs., ss. 1–8). Çocuk İstismarını ve İhmalini Önleme Derneği.

Millî Eğitim Bakanlığı. (2023). Millî eğitim istatistikleri: Örgün eğitim 2022/2023. https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_09/29151106_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2022_2023.pdf

Öztürk, S. ve Aydın, G. (2020). Mülteci çocukların sosyal entegrasyonu ve karşılaşılan engeller. Göç Araştırmaları Dergisi , 6(1), 78-95.

Peleikis, D. N., Mykletun, A., ve Dahl, A. A. (2005). Long-term social status and intimate relationship in women with childhood sexual abuse who got outpatient psychotherapy for anxiety disorder and depression. Nordic Journal of Psychiatry, 59(1), 31–38. https://doi.org/10.1080/08039480510018868

Schilder, K., van Dijk, M. ve Mulder, R. (2020). Digital divide in youth education: A European perspective. European Journal of Social Work , 23(1), 12-28.

Steinberg, L., ve Morris, A. S. (2001). Adolescent development. Annual Review of Psychology, 52(1), 83–110.

Steinberg, L. (2008). A social neuroscience perspective on adolescent risk-taking. Developmental Review, 28(1), 78–106.

Şahiner, Ü. M., Yurdakök, K., Kavak, U. S., ve Çetin, İ. (2001). Tıbbi açıdan çocuk istismarı. Katkı Pediatri Dergisi, 22(3), 276–285.

T. C. Adalet Bakanlığı. (2024). Adli Görüşme Odaları (AGO) Kurumsal İstatistikleri ve Uygulama Raporu. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığı, Ankara.

T. C. Resmi Gazete. 03.07.2005 tarih ve 5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu. https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2005/07/20050715-1.htm (Erişim tarihi: 06.08.2026).

Türkiye İstatistik Kurumu. (2024, 19 Nisan). İstatistiklerle çocuk, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2023-53679

United Nations Children’s Fund. (2023, April). The state of the world’s children 2023: For every child, vaccination. https://www.unicef.org/reports/state-worlds-children-2023

Wegener, D. T. ve Petty, R. E. (1994). Mood management across affective states: The hedonic contingency hypothesis. Journal of Personality and Social Psychology , 66, 1034-1048.

Wegener, D. T. ve Petty, R. E. (2018). Gençlerde bağımlılıkla mücadele stratejileri. (M. Çelik, Çev.). Ankara: Sosyal Hizmet Yayınları. (Orijinal eserin yayın tarihi 1994).

Yılmaz, F. ve Kaya, M. (2021). Engelli gençlerin sosyal hayata katılımı ve dışlanma deneyimleri. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 32(3), 854-872.

Yayınlanan

17 Kasım 2026

Lisans

Lisans