Sosyal Sorunların Kuramsal Temelleri ve Tarihsel Dönüşümü
Özet
Sosyal sorunlar, toplumların ekonomik, siyasal, kültürel ve teknolojik dönüşümlerine bağlı olarak değişen, çok boyutlu ve dinamik bir yapıya sahip toplumsal olgulardır. Bu bölümde sosyal sorun kavramı kuramsal ve tarihsel bir perspektifle ele alınmış, sosyal sorunların tanımlanmasına ilişkin temel yaklaşımlar, tarihsel gelişim süreci ve sosyal hizmet mesleğiyle olan ilişkisi bütüncül bir çerçevede incelenmiştir. İlk olarak sosyal sorun kavramının kapsamı ve temel özellikleri açıklanmış, farklı kuramsal yaklaşımlar çerçevesinde sosyal sorunların ortaya çıkış nedenleri ve tarihsel dönüşüm süreçleri değerlendirilmiştir. Ardından sosyal sorunların tarihsel gelişimi, geleneksel toplum yapısından Sanayi Devrimi'ne, refah devleti uygulamalarından neoliberal dönüşüme ve günümüzde öne çıkan küresel sosyal risk alanlarına kadar uzanan süreç kapsamında ele alınmıştır. Bölümde ayrıca dijitalleşme, nüfusun yaşlanması, uluslararası göç, iklim değişikliği, sosyal dışlanma ve güvencesiz çalışma gibi çağdaş sosyal sorunların giderek karmaşıklaşan yapısı değerlendirilmiştir. Son bölümde ise sosyal hizmet mesleğinin insan hakları, sosyal adalet ve hak temelli yaklaşım doğrultusunda sosyal sorunların önlenmesi, azaltılması ve çözümüne yönelik rolü ele alınmış, birey, aile, grup ve toplum düzeyindeki müdahalelerin yanı sıra sosyal politika geliştirme, savunuculuk ve disiplinler arası iş birliğinin önemi vurgulanmıştır. Sonuç olarak sosyal sorunların tarihsel ve kuramsal temellerinin anlaşılmasının, etkili sosyal politika ve sosyal hizmet uygulamalarının geliştirilmesi açısından temel bir gereklilik olduğu ortaya konulmuştur.
Referanslar
Akbaş, A. (2025). Gündelik Hayatın Sosyolojisi: Toplumsal Hafıza ve Anılar. Habitus Toplumbilim Dergisi, Toplumsal Tedkikler, 225-260.
Akbaş, E. (2019). Sosyal Politikaya Giriş: Tarihsel ve Eleştirel Bir Çerçeve. E. E. Develi içinde, Sos- yal Politika: Teori, Politika ve Uygulamalar (s. 9-30). Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
Akdağ, İ. (2020). Çatışma Teorisi Bağlamında Tarihsel-Toplumsal Çatışmanın Değişen Biçimleri Üzerine Bir İnceleme. OPUS International Journal of Society Researches, 15(1), 5231-5251.
Albayrak, H. (2021). Eleştirel Sosyal Hizmet Teorisi ve Uygulaması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(1), 383-401.
Altun, Z. (2021). Yaşlılara Yönelik Sosyal Politikalar ve Sosyal Hizmetler: Sivil Toplum Kuruluşları Üzerinden Bir Değerlendirme. Toplumsal Politika Dergisi, 2(1), 30-44.
Altuntaş, M. (2026). Sosyal Hizmet: Kuram, Uygulama ve Vaka İncelemeleri. Ankara: Bidge Yayınları.
Armutlu, A. (2024). 2002 - 2022 Yılları Arasında Türkiye’de Sosyal Hizmetler Bağlamında Sosyal Politikanın Değişimi: Diyarbakır Örneği. Gaziantep: Hasan Kalyoncu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Doktora Tezi.
Attepe Özden, S., Pak, M. D., & İçağasıoğlu Çoban, A. (2017). Sosyal Hizmette İyilik Hali Kavramı.
Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(2), 87-104.
Aydın, K. (2014). Yapısal İşlevselci Teori ve Toplumsal Tabakalaşma. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8), 213-239.
Baffoe, M. ve Dako-Gyeke, M. (2013). Social Problems and Social Work in Ghana: Implications for Sustainable Development. International Journal of Development and Sustainability, 2(1), 347-363.
Barr, N. (2004). The Economics of the Welfare State, Fourth Edition. Oxford: Oxford University Press.
Başcıllar, M. (2022). Sosyal Sorun Kavramı ve Sosyal Hizmet İle İlişkisi. E. M. Başcıllar içinde,
Sosyal Sorunlar ve Sosyal Hizmet (s. 1-15). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Berger, P. ve Luckmann, T. (1991). The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology ofKnowledge. New York: Penguin Books.
Bingöl, İ. (2025). Sanayi Devriminden Dijital Çağa: Modernleşme Sürecinde Toplumsal Dönüşüm.
Kronotop İletişim Dergisi, 2(2), 395-426.
Bonds, E. (2021). Social Problems: A Human Rights Perspective, Second Edition. New York: Routledge.
Bölükbaş, S. (2019). Refah Devletinin Doğuşu ve Gelişimi. E. E. Develi içinde, Sosyal Politika Teori, Politika ve Uygulamalar (s. 31-56). Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
Çaycı, B. (2015). Yeni Dijital Çağda Toplumsal Hareketlerde Meydana Gelen Dönüşüm. The Tur- kish Online Journal of Design, Art and Communication, 5(1), 27-43.
Çevik, M. (2022). Sosyolojik Açıdan Sosyal Problemler. A. F. Editörler: Selin Oyan Küpeli içinde, Sosyal Bilimlerde Disiplinler Arası Çalışmalar - 1 (s. 185-206). İstanbul: Efe Akademi Yayınları. Çoban, R. (2017). Sosyal Adalet, Eşitlik ve Sosyal Hizmet. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri
Dergisi, 6(4), 252-260.
Duyan, V. (2021). Sosyal Hizmet: Temelleri, Yaklaşımları Müdahale Yöntemleri. Ankara: Vizyon Yayınevi.
Erdem, S. (2020). Yapısal Sembolik Etkileşimcilik ve Kimlik Teorisi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Der- gisi, 12(1), 50-65.
Gencer, T. E. ve Aktan, M. C. (2021). Dijitaleşen Çağda ve Toplumda Değişen İhtiyaçlar ve Sorunlar: E-Sosyal Hizmet (Sosyal Hizmet 2.0) Gereksinimi. Toplum ve Sosyal, 32(3), 1143-1175.
Gökulu, G. (2019). Sembolik Etkileşimci Teorinin Gündelik Yaşam Sosyolojisine Katkıları. EKEV Akademi Dergisi, 80), 173-190.
Gül, E. (2024). Geleneksel Toplumdan Modern Topluma Ailenin Dönüşümü. Denizli: Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
Güneş, E. (2023). Sosyal Hizmet ve Sosyal Politika İlişkisi. E. M. Gedik içinde, Disiplinlerarası Sosyal Hizmet Holistik Perspektif (s. 341-363). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Gürbüz, B. ve Altındiş, E. (2025). Sosyal Hizmetin Yolculuğu: Temel Alanlar ve Yeni Yönelimler. E.
Y. Akyıldız içinde, Sosyal Hizmet Alanında Uluslararası Akademik Araştırma ve Çalışmalar (s. 27-43). Ankara: Serüven Yayınevi.
Güven, S. (2016). Sosyal Politikanın Temelleri (6.Baskı). Bursa: Ezgi Kitabevi.
Güzel, B. ve Buz, S. (2019). “Yeşil” Yoksulluk, Çevresel Adalet ve Sosyal Hizmet. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(3), 1052-1069.
Holmes, M., Mooney, L. ve Knox, D., & Schacht, C. (2015). Understanding Social Problems (5th Canadian Edition). Toronto: Nelson Education.
IFSW. (2014). Global Definition of Social Work. IFSW: https://www.ifsw.org/what-is-social-work/ global-definition-of-social-work/ adresinden alındı
Kallen, D., Miller, D. ve Daniels, A. (1989). Sociology, Social Work and Social Problems. Sociologi- cal Practice, 7(1), 97-109.
Karadoğan, E. (2015). Sosyal Yardımların Psikososyal Mitleri. Çalışma ve Toplum, 3(46), 123-154. Karahan Çoban, G. (2025). Sosyal Hizmet Tarihinde Çocuk İşçiliği: Geçmişten Günümüze Bir
Değerlendirme. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 53-61.
Karataş, K. (1999). Toplum Merkezleri Düşüncesinin Doğuşu ve Gelişimi. K. Karataş içinde, Çağ- daşlaşma Sürecinde Toplum Merkezlerinin Yeri ve İşlevleri (s. 15-13). Ankara: Çağdaş Kadın ve Gençlik Vakfı Yayınları.
Kaya Örk, E. ve Çömez Polat, F. (2022). Çevresel Adaletsizlik Mağduru Grupların İhtiyaçlarını Karşılamada Yeni Bir Model Önerisi: “Yeşil Sosyal Hizmet Birimleri Kurulması”. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(3), 975-990.
Keskin, A. (2025). Türkiye’de Sosyal Devlet Bağlamında Sosyal Güvenlik. E. U. Aşkın içinde, Sosyal Politika Kuram, Tarih ve Güncel Tartışmalar (s. 89-123). Ankara: Vizetek Yayıncılık.
Koçak, O. (2019). Teori ve Araştırma Boyutuyla Sosyal Sorunlar. Bursa: Ekin Yayınevi. Kongar, E. (1972). Sosyal Çalışma’ya Giriş. Ankara: Sosyal Bilimler Derneği Yayınları G-2.
Koray, M. (2007). Sosyal Politikanın Anlamı ve İşlevini Tartışmak. Çalışma ve Toplum, 4(15), 19- 56.
Koray, M. (2018). Sosyal Politika (5. Baskı). Ankara: İmge Kitabevi.
Küçükoba, E. (2022). Refah Devleti Bağlamında Sosyal Politika, Sosyal Hizmetin Tarihi Gelişimi ve Türkiye. Toplumsal Politika Dergisi, 3(2), 164-176.
Lopata, H. ve Levy, J. (2003). The Construction of Social Problems across the Life Course. E. H. Levy içinde, Social Problems across the life Course (s. 3-10). Lanham, MD: Rowman & Little- field Publishers.
Marx, K. ve Engels, F. (2019). Komünist Manifesto, 7. Baskı, Çeviri: Nail Satlıgan. İstanbul: Yordam Kitap.
Mühürdaroğlu, A. (2025). Sosyolojik Bilgi Ne İşe Yarar? İnşacı Sosyal Sorunlar Sosyolojisi Vakası.
Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (66), 17-34.
Özdemir, A. (2025). Toplumsal Refahın Sağlanmasında Aile Dayanışmasının Önemi. SBÜ YUVA Uluslararası Aile Araştırmaları Dergisi, 3(2), 142-180.
Özdemir, S. (2010). Sosyal Refah'ın Sağlanmasında Yeni Bir Anlayış: “Refah Karması” ve Sosyal Refah Sağlayıcı Kurumlar. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (48), 97-127.
Özkan, G. (2022). Ekolojik Sistem Yaklaşımı Açısından Çocuk İhmal ve İstismarında Bireysel, Ai- lesel ve Çevresel Risk Faktörlerinin Değerlendirilmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 4(8), 217-240.
Parrillo, V. (2008). Encyclopedia of Social Problems 1&2. Thousand Oaks, California: SAGE Pub- lications, Inc.
Parsons, T. (1991). The Social System. Editör: Bryan S.Turner: Routledge.
Payne, M. (2020). Modern Sosyal Hizmet Kuramı, Birinci Baskı. Ankara: Nika Yayınevi. Rubington, E. ve Weinberg, M. (2003). Study of Social Problems: Seven Perspectives, Sixth Edition.
New York: Oxford University Press.
Sağlık, S. (2025). Sosyal Hizmet ve Yapay Zeka: EPIC Model Yaklaşımı. E. Y. Akyıldız içinde, Sosyal Hizmet Alanında Uluslararası Akademik Araştırma ve Çalışmalar (s. 57-84). Ankara: Serüven Yayınevi.
Sarı, H. K. (2021). Yaşlılık ve Sosyal Hizmet İlişkisi Bağlamında Yaşlılık ve Yoksulluk. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 5(1), 159-167.
Skidelsky, R. (2010). Keynes: The Return of the Master. New York: Public Affairs. Spector, M. ve Kitsuse, J. (2017). Constructing Social Problems. New York: Routledge. Sullivan, T. (2016). Introduction to Social Problems, Tenth Edition. New York: Pearson.
Süleymanoğlu, R. (2016). Keynesçi Refah Devleti’nin Gelişimi, Dönüşümü ve Sosyal Hizmet Bağ- lamında Değerlendirilmesi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8- 9), 271-301.
Şahin, E. ve Gülcan, E. (2023). Refah Devletinin dönemsel ayrışması ve Neoliberal yaklaşımın Refah Devleti politikalarına yansıması. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 57-68.
Toper, F., Aslan, H. ve Özpolat, A. O. (2023). Türkiye’deki Sosyal Hizmet Kurumlarının Tarihsel Gelişimi. Tarih Okulu Dergisi (TOD), 16(62), 125-158.
Trattner, W. (2007). From Poor Law to Welfare State: a History of Social Welfare in America, Sixth Edition. New York: The Free Press.
Tuncay, T. ve Tekin, H. H. (2021). Sosyal Hizmet Mesleğinin ABC’si. Ankara: Nika Yayınevi. Turğut, F. (2017). Tarihsel Süreçte Aile Kurumunun Dönüşümü ve Geleceğine Yönelik Çıkarımlar.
Medeniyet ve Toplum Dergisi, 1(1), 93-117.
Ustabaşı Gündüz, D. (2019). Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet İlişkisi. E. E. Develi içinde, Sosyal Politka Teori, Politika ve Uygulamalar (s. 57-74). Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
Uysal, M. (2025). 21. Yüzyılın İlk Çeyreğinde Sosyal Hizmette Dönüşüm ve Trendler. Sosyal Sağlık Dergisi, 5(2), 90-102.
Yelboğa, N. ve Bayır Aslan, Ş. (2020). Sosyal Sorun Olarak Salgın Hastalıklar ve Sosyal Çalışmanın Halk Sağlığını Koruma/Geliştirme Görevi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 4(1), 43-49.
Yenihan, B. (2018). Bir Sosyal Politika Aracı Olarak Sosyal Güvenlik: Dünya’da ve Türkiye’de Geli- şimi Üzerine Bir İnceleme. Yönetim Bilimleri Dergisi, 15(30), 177-196.
Yıldırım Aykurt, A. (2020). 21. Yüzyıl’da Sosyal Sorunlar ve Dezavantajlı Gruplar. Journal of Awa- reness, 5(3), 427-448.
Yıldırım, A. (2020). Örgüt Teorisinde Parsons’cu İşlevselcilik ve Gerilim Yönetimi. Süleyman De- mirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 51, 153-167.
Yücedağ, İ. (2015). Amerikan İşlevselciliğinin Krizi ve Refleksif Sosyolojinin Olanaklılığı Üzerine.
Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, (35), 127-146.