Endodontide Taramalı Elektron Mikroskobu ve Enerji Dağılımlı X-Işını Spektroskopisinin Yeri

Yazarlar

Zehra Nur Demir
https://orcid.org/0009-0008-8069-3770

Özet

Taramalı elektron mikroskobu (SEM), yüksek çözünürlüklü görüntüleme kapasitesi sayesinde endodontik araştırmalarda dental dokuların yüzey morfolojisinin ve mikroyapısal özelliklerinin ayrıntılı olarak değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. Enerji dağılımlı X-ışını spektroskopisi (EDX) ise örneklerin elementel kompozisyonunun nitel ve yarı nicel analizini mümkün kılmaktadır. SEM ve EDX tekniklerinin birlikte kullanılması, kök kanal dentininin morfolojik ve elementel özelliklerinin kapsamlı biçimde incelenmesine katkı sağlamaktadır. Bu bölümde SEM ve EDX yöntemlerinin tarihsel gelişimi, temel çalışma prensipleri, avantajları, sınırlılıkları ve dental örnek hazırlama süreçleri ele alınmaktadır. Ayrıca SEM’in smear tabakasının uzaklaştırılmasının değerlendirilmesi, kök kanal duvarlarındaki morfolojik değişikliklerin incelenmesi, endodontik biyofilm araştırmaları ve endodontik materyallerin analizi gibi kullanım alanları açıklanmaktadır. SEM-EDX analizinin dentin mineral kompozisyonunun ve kalsiyum/fosfor oranının değerlendirilmesindeki rolü de incelenmektedir. Son olarak, gelişmiş görüntüleme sistemleri, yapay zekâ ve derin öğrenme uygulamalarının endodontik araştırmalara sağlayabileceği potansiyel katkılar değerlendirilmektedir. Bu tekniklerin birlikte kullanılması, endodontik araştırmalarda dental dokuların yapısal ve elementel özelliklerinin daha ayrıntılı anlaşılmasına olanak sağlamaktadır.

Referanslar

Brito LS, Santos MCV, De Almeida WC, Falcão LF, Falcão DF, Feitosa GT, Pereira RMDS, Ferraz MÂAL, & Falcão CAM (2022) Microscopy in Endodontics: A Bibliometric Survey Iran J Public Health 51(7) 1568, https://doi.org/10.18502/IJPH.V51I7.10090.

Carr GB, & Murgel CAF (2010) The Use of the Operating Microscope in Endodontics Dent Clin North Am 54(2) 191–214, https://doi.org/10.1016/j.cden.2010.01.002.

Singh S (2022) Microscopes in Conservative Dentistry and Endodontics Research J Conserv Dent 25(4) 333, https://doi.org/10.4103/JCD.JCD_402_22.

Schaudinn C, Carr G, Gorur A, Jaramillo D, Costerton JW, & Webster P (2009) Imaging of endodontic biofilms by combined microscopy (FISH/cLSM - SEM) J Microsc 235(2) 124–127, https://doi.org/10.1111/J.1365-2818.2009.03201.X

Hülsmann M (2022) A critical appraisal of research methods and experimental models for studies on root canal preparation Int Endod J 55(S1) 95–118, https://doi.org/10.1111/IEJ.13665.

Nawrocka A, Piwonski I, Sauro S, Porcelli A, Hardan L, & Lukomska-Szymanska M (2021) Traditional Microscopic Techniques Employed in Dental Adhesion Research—Applications and Protocols of Specimen Preparation Biosensors (Basel) 11(11) 408, https://doi.org/10.3390/BIOS11110408.

Dennis McMullan Scanning Microscope Retrieved online August 5, 2026 from: https://www-g.eng.cam.ac.uk/125/achievements/mcmullan/mcm.htm?utm_source=chatgpt.com.

The Scanning Electron Microscope Retrieved online August 5, 2026 from: https://www-g.eng.cam.ac.uk/125/achievements/semhist-intro.htm?utm_source=chatgpt.com.

Ali A, Zhang N, & Santos RM (2023) Mineral Characterization Using Scanning Electron Microscopy (SEM): A Review of the Fundamentals, Advancements, and Research Directions Applied Sciences 2023, Vol 13, Page 12600 13(23) 12600, https://doi.org/10.3390/APP132312600.

Davies TE, Li H, Bessette S, Gauvin R, Patience GS, & Dummer NF (2022) Experimental methods in chemical engineering: Scanning electron microscopy and X-ray ultra-microscopy—SEM and XuM Can J Chem Eng 100(11) 3145–3159, https://doi.org/10.1002/CJCE.24405.

House KL, Pan L, O’Carroll DM, & Xu S (2022) Applications of scanning electron microscopy and focused ion beam milling in dental research Eur J Oral Sci 130(2) e12853, https://doi.org/10.1111/EOS.12853

Fischer ER, Hansen BT, Nair V, Hoyt FH, Schwartz CL, & Dorward DW (2024) Scanning Electron Microscopy Curr Protoc 4(5) e1034, https://doi.org/10.1002/CPZ1.1034

Scimeca M, Bischetti S, Lamsira HK, Bonfiglio R, & Bonanno E (2018) Energy Dispersive X-ray (EDX) microanalysis: A powerful tool in biomedical research and diagnosis Eur J Histochem 62(1) 2841, https://doi.org/10.4081/EJH.2018.2841.

Newbury DE, & Ritchie NWM (2013) Is scanning electron microscopy/energy dispersive X-ray spectrometry (SEM/EDS) quantitative? Scanning 35(3) 141–168, https://doi.org/10.1002/SCA.21041

Pirozzi NM, Kuipers J, & Giepmans BNG (2021) Sample preparation for energy dispersive X-ray imaging of biological tissues Methods Cell Biol 162 89–114, https://doi.org/10.1016/BS.MCB.2020.10.023.

Violich DR, & Chandler NP (2010) The smear layer in endodontics - A review Int Endod J 43(1) 2–15, https://doi.org/10.1111/J.1365-2591.2009.01627.X

Niu W, Yoshioka T, Kobayashi C, & Suda H (2002) A scanning electron microscopic study of dentinal erosion by final irrigation with EDTA and NaOCl solutions Int Endod J 35(11) 934–939, https://doi.org/10.1046/J.1365-2591.2002.00594.X.

AlBatati M, & AbuMostafa A (2024) The effect of final irrigation with different solutions on smear layer removal and dentin erosion: A scanning electron microscope study PLoS One 19(8) e0308606, https://doi.org/10.1371/JOURNAL.PONE.0308606.

Swimberghe RCD, Coenye T, De Moor RJG, & Meire MA (2019) Biofilm model systems for root canal disinfection: a literature review Int Endod J 52(5) 604–628, https://doi.org/10.1111/IEJ.13050

Bergmans L, Moisiadis P, Van Meerbeek B, Quirynen M, & Lambrechts P (2005) Microscopic observation of bacteria: Review highlighting the use of environmental SEM Int Endod J 38(11) 775–788, https://doi.org/10.1111/J.1365-2591.2005.00999.X.

Balguerie E, Van Der Sluis L, Vallaeys K, Gurgel-Georgelin M, & Diemer F (2011) Sealer penetration and adaptation in the dentinal tubules: A scanning electron microscopic study J Endod 37(11) 1576–1579, https://doi.org/10.1016/j.joen.2011.07.005.

Jain S, & Adhikari H Das (2018) Scanning electron microscopic evaluation of marginal adaptation of AH-plus, GuttaFlow, and RealSeal at apical one-third of root canals – Part I: Dentin-sealer interface J Conserv Dent 21(1) 85, https://doi.org/10.4103/JCD.JCD_126_17.

Taşan A, & Özlek E (2024) Effects of ethylenediaminetetraacetic acid, citric acid, and etidronic acid on root dentin mineral content and bond strength of a bioceramic-based sealer: A scanning electron microscopy-energy dispersive spectroscopy study J Dent Res Dent Clin Dent Prospects 18(1) 37, https://doi.org/10.34172/JODDD.40798.

Ballal NV, Mala K, & Bhat KS (2011) Evaluation of decalcifying effect of maleic acid and EDTA on root canal dentin using energy dispersive spectrometer Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology and Endodontology, https://doi.org/10.1016/j.tripleo.2011.01.034.

Lima Nogueira BM, Da Costa Pereira TI, Pedrinha VF, & de Almeida Rodrigues P (2018) Effects of Different Irrigation Solutions and Protocols on Mineral Content and Ultrastructure of Root Canal Dentine Iran Endod J 13(2) 209–215, https://doi.org/10.22037/IEJ.V13I2.19287.

Abdelal G, Chan CW, & McLoone S (2026) Critical Review of Recent Advances in AI-Enhanced SEM and EDS Techniques for Metallic Microstructure Characterization Applied Sciences 2026, Vol 16, Page 975 16(2) 975, https://doi.org/10.3390/APP16020975.

Yayınlanan

18 Kasım 2026

Lisans

Lisans