Dijital Gönüllülük: Dijitalleşen Toplumda Yeni Bir Katılım Biçimi
Özet
Dijitalleşme, toplumsal ilişkileri ve bireylerin toplumsal süreçlere katılım biçimlerini dönüştürerek gönüllülük faaliyetlerine yeni bir boyut kazandırmıştır. Bu çalışmanın amacı, dijital gönüllülüğü kavramsal ve kuramsal bir çerçevede ele almak; toplumsal dayanışma, sosyal katılım ve sivil toplum faaliyetleri üzerindeki etkilerini, avantajlarını ve sınırlılıklarını incelemektir. Literatür taramasına dayalı betimsel ve analitik bir yaklaşımla hazırlanan çalışmada, dijital gönüllülük geleneksel gönüllülük anlayışının dijital teknolojiler aracılığıyla yeniden şekillenen bir biçimi olarak değerlendirilmiştir. Ağ toplumu perspektifinden hareketle dijital platformların bireylere zaman ve mekân sınırlamalarını aşarak toplumsal fayda üretme, bilgi paylaşma ve kolektif eylemlere katılma imkânı sunduğu ortaya konulmuştur. Çalışmada dijital gönüllülüğün toplumsal dayanışmayı güçlendirme, sosyal sermayeyi geliştirme, bilgi üretimini destekleme ve farklı toplumsal kesimler arasında iş birliğini artırma potansiyeli vurgulanmıştır. Ayrıca dijital gönüllülük ile anlık gönüllülük arasındaki ilişki ele alınarak dijital ağların hızlı örgütlenme ve koordinasyon süreçlerindeki rolü tartışılmıştır. Bununla birlikte dijital eşitsizlikler, katılımın yüzeyselleşmesi, mahremiyet ve etik sorunlar ile sürdürülebilirlik, bu gönüllülük biçiminin temel sınırlılıkları olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak dijital gönüllülüğün toplumsal katılımı genişleten bir model olduğu, ancak kapsayıcı politikalar, dijital okuryazarlık ve kurumsal destekle güçlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
Referanslar
Aydınlıgil, S. (2013). Sosyal Politika Geliştirmede Yeni Bir Alan: Gönüllülük. Içinde Türkiye’de Gönüllülük Gönüllülüğün Rolünün ve Katkılarının Keşfedilmesi (ss. 30-36). Tasarımhane.
Baysal, B., & Akın Çelebi, F. (2025). Geleneksel Yardımlaşma Geleneğinden Dijital Dayanışmaya: İmecenin Dijital Yüzü. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 9(1), 146-165. https://doi.org/10.34083/akaded.1624765
Betil, İ. (2013). Etkin Bir Sivil Toplum Yansıması Olarak Gönüllülük: Karşılaştığı Zorluklar ve Fırsatlar (Bordo Tercüme Bürosu & E. Erdem, Çev.). Içinde Türkiye’de Gönüllülük Gönüllülüğün Rolünün ve Katkılarının Keşfedilmesi (ss. 14-15). Tasarımhane.
Budak, S. (2005). Psikoloji Sözlüğü (3. bs). Bilim ve Sanat Yayınları.
Castells, M. (2005a). Ağ Toplumunun Yükselişi (E. Kılıç, Çev.; 2. Baskı). Bilgi Üniversitesi.
Castells, M. (2005b). Enformasyon Çağı: Ekonomi, Toplum ve Kültür (E. Kılıç, Çev.). Bilgi Üniversitesi.
Castells, M. (2005c). Kimliğin Gücü (E. Kılıç, Çev.; 2. Baskı). Bilgi Üniversitesi.
Coşkun Tuna, P., & Türkölmez, O. (2023). Yeni Toplumsal Hareketler ve Dijital Aktivizm. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 4(2), 211-240. https://doi.org/10.58658/kaypod.1314396
Çağırkan, B. (2016). Göç, Hibrit Kimlik ve Aidiyet: Yeni Toplumlar, Yeni Kimlikler. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(8), 2613-2623. https://doi.org/10.15869/itobiad.281840
Ervüz, C., Öner, İ. E., & Özler Ervüz, F. (2025). Sosyal Hizmetin Geleceği: Yapay Zekâ ve Dijitalleşme ile Dönüşüm. İçinde İ. Aydemir & M. Öztürk (Ed.), Sosyal Hizmette Güncel Konular (ss. 65-79). Akademisyen Kitabevi. https://doi.org/10.37609/akya.3455
Fazlıoğlu, A. (2012). Kaybolmamış Duyarlılıkların Ortaya Çıkarılmasında Gönüllülük Anlayışının Önemi. Içinde Türkiye’de Gönüllülük Gönüllülüğün Rolünün ve Katkılarının Keşfedilmesi (ss. 26-29). Tasarımhane.
Gülbak, O., & Ayyıldız, E. (2023). Gönüllülük Çalışmaları Kapsamında İnsan Doğasını Sorgulamak: Farkındalık Topluluğu Örneği. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(46), 97-114. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1162684
Güngör, E. (2010). Ahlak Psikolojisi ve Sosyal Ahlak (6. baskı). Ötüken Yayınları.
İncekara, H. (2011). Bir Tadına Bak Çok Seveceksin Gönüllülük (2. Basım). Mihrimah Yayınları.
Kılıçalp, D. (2022). Çevrimiçi Gönüllülük ve Sivil Toplum Kuruluşları. İçinde M. Şentürk (Ed.), Gönüllülük ve Gönüllülerle Birlikte Çalışmak (ss. 271-288). Istanbul University Press. https://doi.org/10.26650/B/SS49.2022.006.12
Mirzaoğlu, M. A. (2025a). Din ve Toplumsal Dayanışma. Palet Yayınları.
Mirzaoğlu, M. A. (2025b). Yapay Zekâdan Dine Dijital Bakış (1. Baskı). Kadim Yayınları.
Mirzaoğlu, M. A. (2026). Volunteering as an Element of Social Solidarity (Y. Arı & E. Talisinski, Ed.; ss. 86-96). BZT Turan Publishing House. https://doi.org/10.30546/19023.978-9952-610-41-3.2025.5134.
Özmete, E. (2010). Sosyal Kapitali Yapılandırmak: Sosyal İletişim Ağı ve Yardımseverlik-Gönüllülük. Aile ve Toplum Eğitim-Kültür ve Araştırma Dergisi, 6(22), 83-104.
Şentürk, M. (2022). Gönüllülüğün Tarihsel ve Toplumsal Bağlamı. İçinde M. Şentürk (Ed.), Gönüllülük ve Gönüllülerle Birlikte Çalışmak (ss. 1-19). İstanbul Üniversitesi Yayınevi. https://doi.org/10.26650/B/SS49.2022.006
Şentürk, M., & Turan Tüylüoğlu, B. (2022). Gönüllülüğü Tanımlamak. İçinde M. Şentürk (Ed.), Gönüllülük ve Gönüllülerle Birlikte Çalışmak (ss. 41-60). İstanbul Üniversitesi Yayınevi. https://doi.org/10.26650/B/SS49.2022.006
Taplamacıoğlu, M. (1961). Din Sosyolojisi Giriş. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları no:32.
Tarcan, A. (2005). İnternet ve Toplum (1. Baskı). Anı Yayınları.
Tekgöz, N. (2022). Gelecek Perspektifinden Gönüllülük Alanları. İçinde M. Şentürk (Ed.), Gönüllülük ve Gönüllülerle Birlikte Çalışmak (ss. 207-227). İstanbul Üniversitesi Yayınevi. https://doi.org/10.26650/B/SS49.2022.006
Tiryaki, S., Balcı, E. V., Demir, Y., Karakuş, M., & Özay, T. (2024). Dijitalleşme ve Yerel Basın Dijital Dönüşüm, Etki, Gelecek. Palet Yayınları.
Yükseler, M., Yazgan, J., & Tenikler, G. (2024). Anlık Gönüllülük Olgusunun Türkiye’deki Afet ve Acil Durum Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 1-17. https://doi.org/10.33707/akuiibfd.1311962
