Renklerin ve Mekan Tasarımının Dental Anksiyeteye Etkisi
Özet
Dental anksiyete, özellikle çocuk ve ergenlerde sık karşılaşılan ve dental tedavi sürecini olumsuz etkileyebilen önemli bir sorundur. Çocukların diş hekimliği ortamına ilişkin algıları ve ilk izlenimleri, kaygı düzeylerinin ve tedaviye uyumlarının şekillenmesinde önemli rol oynamaktadır. Bu bağlamda renkler ve mekânsal tasarım gibi çevresel faktörler, çocukların duygusal tepkilerini etkileyebilmektedir. Renklerin fizyolojik ve psikolojik etkileri bulunmakta; bu etkiler yaş, kültür, bireysel tercihler ve çevresel koşullara göre değişebilmektedir. Pedodonti kliniklerinde özellikle mavi ve yeşil gibi soğuk ve açık tonların sakinleştirici, rahatlatıcı ve kaygıyı azaltıcı etkileriyle öne çıktığı; sıcak ve parlak renklerin ise uyarılma düzeyini artırabileceği bildirilmektedir. Bununla birlikte, renklerin dengeli kullanımı ve çocuk dostu bir klinik ortamın oluşturulması, çocukların diş hekimliği deneyimini ve tedaviye uyumunu olumlu yönde destekleyebilir. Sonuç olarak, pedodonti kliniklerinin mekânsal tasarımında renklerin bilinçli ve kanıta dayalı şekilde kullanılması, dental anksiyetenin yönetimine katkı sağlayabilecek tamamlayıcı bir çevresel yaklaşım olarak değerlendirilebilir.
Referanslar
Folayan M, Idehen E, Ojo O. The modulating effect of culture on the expression of dental anxiety in children: a literature review, International Journal of Paediatric Dentistry, 2004;14(4):241-245.
Lin CS, Wu SY, Yi CA. Diş tedavisinde anksiyete ve ağrı arasındaki ilişki: Sistematik bir derleme ve meta-analiz. J Dent Res 2017;96:153-62.
Guentsch A, Stier C, Raschke GF, Peisker A, Fahmy MD, Kuepper H, Schueler I. Bir Alman muayenehane örnekleminde ağız sağlığı ve diş hekimliği kaygısı. Klinik ağız araştırmaları. 2017 Haziran; 21 (5):1675-80.
Caltabiano ML, Croker F, Page L, Sklavos A, Spiteri J, Hanrahan L, Choi R. Dental anxiety in patients attending a student dental clinic, BMC Oral Health, 2018;18(1):48.
Taani D, El‐Qaderi S, Abu Alhaija E. Dental anxiety in children and its relationship to dental caries and gingival condition, International journal of dental hygiene, 2005;3(2):83-87.
Dahlander A, Soares F, Grindefjord M, Dahllöf G. 7 ila 9 yaş arası çocuklarda diş hekimi korkusu ve kaygısı ile ilişkili faktörler. Dent J (Basel). 2019;7(3):68. doi:10.3390/dj7030068
Pope DJ, Butler H, Qualter P. 7–8 yaş arası çocuklarda duygusal anlayış ve renk-duygu ilişkilendirmeleri. Child Dev Res. 2012;2012(1):1–9. doi:10.1155/2012/975670
Boyatzis CJ, Varghese R. Çocukların renklerle olan duygusal ilişkilendirmeleri. J Genet Psychol. 1994;155(1):77–85. doi:10.1080/00221325.1994.9914760
Hemphill, 1996; Lang, 1993; Mahnke, 1996
Attrill M, Gresty K, Hill R, Barton R. "Kırmızı forma rengi, İngiliz futbolunda uzun vadeli takım başarısıyla ilişkilidir". Spor Bilimleri Dergisi 2008; 26 (6): 577–82.
O'Connor, Z. "Renk Psikolojisi ve Renk Terapisi: Caveat Emptor". Renk Araştırması ve Uygulaması, 36 (3), s. 229-234.)
Umamaheshwari N, Asokan S, Kumaran TS. Pediatrik diş hekimliği muayenehanesinde çocuk dostu renkler. J Indian Soc Pedod Prev Dent. 2013;31(4):225–228. doi:10.4103/0970-4388.121817
Nielson K, Taylor D. İç Mekanlar. 5.baskı. New York, NY: McGraw Hill; 2010, , Karataş S. Öğretim amaçlı web sayfası tasarımında renk kullanımı. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi. 2003;23(2):139-148
Adam s, F. M. ve Osgood, C. E. (1973). Rengin duygusal anlamına ilişkin kültürlerarası bir çalışma. Journal of Cross-Cultural Psychology, 7, 135-157, Eysenck, H. J. (1941). Renk tercihlerine ilişkin eleştirel ve deneysel bir çalışma. American Journal of Psychology, 54, 385-394.
Renge Karşı Duygusal Tepkiler, Kathy Lamancusa, http://www.creativelatitude.com/articles/article s_lamacusa_color.html
Dutton D. "Estetik ve Evrimsel Psikoloji", "The Oxford Handbook for Aesthetics". Oxford University Press; 2003.
Whitfield T W A, Wiltshire T J. Renk psikolojisi: Eleştirel bir inceleme. Genetik, Sosyal ve Genel Psikoloji Monografileri 1990; 116(4), 387.
Tadakamadla SK, Quadri MFA, Pakpour AH, vd. Suudi Arabistan'da Arapça Diş Hekimliğinde Yetişkin Okuryazarlığının Hızlı Değerlendirmesi (AREALD-30) ölçeğinin güvenilirliği ve geçerliliği. BMC Oral Health. 2014;14:120. doi:10.1186/1472-6831-14-120
Jayakaran TG, Rekha CV, Annamalai S, Baghkomeh PN, Sharmin DD. Bir çocuğun pediatrik diş muayenehanesindeki ortama ilişkin tercihleri ve seçimleri. Den Res J (Isfahan). 2017;14(3):183–187. doi:10.4103/1735 3327.208767
Zentner MR. Erken çocukluk döneminde renk ve renk-duygu kombinasyonlarına yönelik tercihler. Dev Sci. 2001;4(4):389–398. doi:10.1111/1467-7687.00180
Park JGP, Park C. Çocuk hasta odası tasarımında renk algısı: Amerikalı ve Koreli çocuk hastaların karşılaştırması. HERD. 2013;6(4):10–26. doi:10.1177/193758671300600402
Elliot AJ, Maier MA, Moller AC, Friedman R, Meinhardt J. Renk ve psikolojik işlevsellik: Kırmızının performans başarısı üzerindeki etkisi. J Exp Psychol Gen. 2007;136(1):154–168. doi:10.1037/0096-3445.136.1.154
Ajilian Abbasi M, Talaei A, Talaei A, Rezaei A. Çocuk odası tasarımında uygun renklerin kullanımı: kısa bir inceleme. International Journal of Pediatrics.
Saunders B. Renk nedir? Br J Psychol. 1998;89(4):697–704. doi:10.1111/j.2044-8295.1998.tb02711.x
Altan H, Çevik H, Doğru S, Coşgun A, Süren M, Okan İ. Türk popülasyonunda diş ağrısı olan çocukların ağrı rengi. BMC Oral Health. 2019;19(1):59. doi:10.1186/s12903-019-0756-y
Kwallek, N., Lewis, C. M. ve Robbins, A. S. (1988). Ofis iç mekan renklerinin çalışanların ruh hali ve üretkenliği üzerindeki etkileri. Perceptual & Motor Skills, 66, 123-128.
Maganur PC, Vishwanathaiah S, Quadri MFA, Alsabi M, Modarba W, Aqeel A, et al. Çocuklarda renk algısı ve bunun diş hekimi korkusuyla ilişkisi. Dental and Medical Problems. 2024;61(5):671–677.
