Kedi ve Köpeklerde Toksikolojik Aciller
Özet
Bu bölümde, kedi ve köpeklerde sık karşılaşılan toksikolojik aciller güncel veteriner toksikoloji ve acil yoğun bakım uygulamaları doğrultusunda kapsamlı olarak ele alınmıştır. Zehirlenme olgularında sistematik yaklaşımın temelini oluşturan ilk değerlendirme, ayrıntılı anamnez, fizik muayene, laboratuvar incelemeleri, toksikolojik analizler ve risk değerlendirmesi ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. Ayrıca ABC (hava yolu, solunum ve dolaşım) yaklaşımının önemi, dekontaminasyon yöntemleri, antidot uygulamaları ve destekleyici tedavi prensipleri kanıta dayalı bilgiler ışığında değerlendirilmiştir. Bölümde permetrin, çikolata, ksilitol, nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar, parasetamol, rodentisitler, ev kimyasalları, etilen glikol, hidrokarbonlar ve çeşitli bitki toksinleri gibi veteriner kliniklerinde en sık karşılaşılan toksik ajanların etki mekanizmaları, klinik bulguları, tanısal yaklaşımları ve tedavi stratejileri ayrıntılı olarak sunulmuştur. Erken tanı, hızlı dekontaminasyon, uygun antidotların zamanında uygulanması ve yoğun destek tedavisinin prognozu belirleyen temel faktörler olduğu vurgulanmıştır. Bu bölüm, kedi ve köpeklerde toksikolojik acillerin tanı, tedavi ve yoğun bakım yönetiminde veteriner hekimlere güncel ve uygulamaya yönelik klinik bir rehber sunmayı amaçlamaktadır.
Referanslar
Berny P, Caloni F, Croubels S, Sachana M, Vandenbroucke V, Davanzo F, et al. Animal poisoning in Europe. Part 2: Companion animals. Vet J. 2010;183(3):255-259.
Caloni F, Cortinovis C, Rivolta M, Davanzo F. Animal poisoning in Italy: 10 years of epidemiological data from the Poison Control Centre of Milan. Vet Rec. 2012;170(16):415.
Caloni F, Cortinovis C, Rivolta M, Alonge S, Davanzo F. Plant poisoning in domestic animals: epidemiological data from an Italian survey (2000–2011). Vet Rec. 2013;172(22):580.
Cortinovis C, Pizzo F, Caloni F. Poisoning of dogs and cats by drugs intended for human use. Vet J. 2015;203(1):52-58.
Merola V, Dunayer E. The 10 most common toxicoses in cats. Vet Med. 2006;101(6):339-346.
Markert M, Heilmann RM, Kiwitz D, Dörfelt R. A retrospective evaluation of confirmed and suspected poisonings in 166 cats between 2016 and 2020. Vet World. 2023;16(9):1940-1948.
Gfeller RW, Messonnier SP. Handbook of Small Animal Toxicology and Poisonings. 2nd ed. St. Louis: Mosby Elsevier; 2004.
Cope RB. Allium species poisoning in dogs and cats. Vet Med. 2005; 100:562-566.
Peterson ME, Talcott PA. Small Animal Toxicology. 3rd ed. St. Louis: Elsevier Saunders; 2013.
Plumlee KH. Clinical Veterinary Toxicology. St. Louis: Mosby Elsevier; 2004.
Gupta RC. Veterinary Toxicology: Basic and Clinical Principles. 3rd ed. London: Academic Press; 2018.
Osweiler GD, Hovda LR, Brutlag AG, Lee JA. Blackwell's Five-Minute Veterinary Consult Clinical Companion: Small Animal Toxicology. Ames: Wiley-Blackwell; 2011.
Peterson ME. Toxicologic emergencies. In: Ettinger SJ, Feldman EC, editors. Textbook of Veterinary Internal Medicine. 8th ed. St. Louis: Elsevier; 2017.
Gwaltney-Brant S, Poppenga RH. Small Animal Toxicology Essentials. Ames: Wiley-Blackwell; 2011.
Schmid RD, Brutlag A. Overview of Veterinary Toxicology. In: Merck Veterinary Manual. Kenilworth: Merck & Co.; 2024.
Richardson JA. Permethrin spot-on toxicoses in cats. J Vet Emerg Crit Care. 2000;10(2):103-106.
Sutton NM, Bates N, Campbell A. Seasonal rise in permethrin'spot-on'poisoning in cats. Vet Rec. 2007;161(7):244.
Wismer T, Means C. Toxicology of newer insecticides in small animals. Vet Clin Small Anim Pract. 2018;34(4):1013-1026.
Cortinovis C, Caloni F. Household food items toxic to dogs and cats. Front Vet Sci. 2016; 3:26.
Bates N. Chocolate toxicity. Comp Anim. 2015;20(10):579-582.
Noble PJM, Newman J, Wyatt AM, Radford AD, Jones PH. Heightened risk of canine chocolate exposure at Christmas and Easter. Vet Rec. 2017;181(25):684.
Bates, N. Xylitol toxicosis in dogs. Comp Anim. 2019;24(4):182-187.
Dunayer EK. New findings on the effects of xylitol ingestion in dogs. Vet Med. 2006;101(12):791-797.
Richardson JA. Management of acetaminophen and ibuprofen toxicoses in dogs and cats. J Vet Emerg Crit Care. 2000;10(4):285-291.
Murphy MJ. Rodenticides. Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2002;32(2):469-484.
Bates N. Ethylene glycol poisoning. Comp Anim. 2016;21(2):95-99.
Cortinovis C, Caloni F. Epidemiology of intoxication of domestic animals by plants in Europe. Vet J. 2013;197(2): 163-168.
Fitzgerald KT. Lily toxicity in the cat. Top Companion Anim Med. 2010;25(4):213-217.
Hall JO. Lilies. In: Peterson ME, Talcott PA, eds. Small Animal Toxicology, 3rd edn. St Louis (MO): Elsevier; 2013: 617–620.
Ferguson D, Crowe M, McLaughlin L, Gaschen F. (2011). Survival and prognostic indicators for cycad intoxication in dogs. J Vet Med. 25(4):831-837.
Humm K, Greensmith T. Intoxication in dogs and cats: a basic approach to decontamination. In Practice. 2019;41(7): 301-308.
Kaya S. Zehirlenmelerin sebepleri, tanısı ve sağaltımı. In: Kaya S, Ed. Veteriner Toksikoloji, 3rd edn. Dışkapı-Ankara: Medisan;2014: 129-140.
