Kedi ve Köpek Acil Kliniğinde Travma Yönetimi
Özet
Travma, etimolojik olarak Yunanca kökenli bir sözcük olup Türkçede “örselenme” anlamına gelmektedir. Kedi ve köpeklerde acil olguların önemli bir kısmını oluşturan travmaya bağlı yaralanmalar, çoğunlukla trafik kazaları, yüksekten düşmeler, ateşli silah yaralanmaları, hayvan saldırıları, yangınlar ve insan kaynaklı kötü muamele (sadizm) gibi çeşitli etiyolojik nedenlerden kaynaklanmaktadır. Travma olgularında yaralanmanın şiddeti ve yaygınlığı, büyük ölçüde travmanın etiyolojisine bağlı olarak şekillenmektedir. Bu nedenle, travma sonucu yaralanan hastalarda prognozun iyileştirilmesi; sistematik ve kapsamlı bir klinik değerlendirme ile uygun tanı ve tedavi yöntemlerinin bütüncül bir yaklaşımla planlanmasını ve uygulanmasını gerektirmektedir. Bu bölümün amacı, klinisyenlere travma olgularının değerlendirilmesi ve yönetiminde uygulanabilir, güncel ve kanıta dayalı bir yaklaşım sunmaktır.
Trauma, etymologically a word of Greek origin, means "harm" or "injury" in Turkish. Trauma-related injuries, which constitute a significant portion of emergency cases in cats and dogs, mostly result from a variety of etiological causes such as traffic accidents, falls from heights, gunshot wounds, animal attacks, fires, and human-induced mistreatment (sadism). In trauma cases, the severity and extent of injury are largely determined by the etiology of the trauma. Therefore, improving the prognosis in patients injured as a result of trauma requires a holistic approach to planning and implementing appropriate diagnostic and treatment methods through systematic and comprehensive clinical evaluation. The aim of this chapter is to provide clinicians with a feasible, up-to-date and evidence-based approach to the evaluation and management of trauma cases.
Referanslar
Arıcan M. Şok hastasının değerlendirilmesi ve sağaltımı. In: Elma E, editor. Küçük Hayvan Hekimliğinde Acil Uygulamalar. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018. p.32–38.
Cojocaru R, Schuszler L, Bumb D, Barnea R, Igna C. Trauma etiology in dogs and cats: A retrospective study of 4626 cases. Bulletin of University of Agricultural Sciences and Veterinary Medicine Cluj-Napoca. Veterinary Medicine. 2021;78(2):20–28.
Conroy M, O'Neill D, Boag A, Church D, Brodbelt D. Epidemiology of road traffic accidents in cats attending emergency-care practices in the UK. Journal of Small Animal Practice. 2019;60(3):146–152.
Durmuş AS, Polat E. Kedilerde yüksekten düşme sendromu. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Veteriner Dergisi. 2023;37(2):155–159.
Edwards TH, Dubick MA, Palmer L, Pusateri AE. Lessons learned from the battlefield and applicability to veterinary medicine—Part 1: Hemorrhage control. Frontiers in Veterinary Science. 2021; 7:571368.
Elma E. Acil durum ve acil müdahale ünitesi. In: Elma E, editor. Küçük Hayvan Hekimliğinde Acil Uygulamalar. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018. p.1–5.
Fullington RJ, Otto CM. Characteristics and management of gunshot wounds in dogs and cats: 84 cases (1986–1995). Journal of the American Veterinary Medical Association. 1997;210(5):658–662.
Gomes P. Burns. Clinician's Brief. 2019;17(9):73–78.
Gulanber EG, Develioglu Y, Aktas M. A retrospective study of gunshot wounds in cats and dogs. Indian Veterinary Journal. 2007;84(8):812–813.
Holt DE, Griffin G. Bite wounds in dogs and cats. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2000;30(3):669–679.
Karabağlı M, Aydın Kaya D. Kanama ve hemostatik teknikler. In: Özaydın İ, editor. Veteriner Genel Cerrahi. 1. Baskı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık; 2023. p.87–106.
Kılıç N, Sarıerler M. Dog bite wounds: A retrospective study (114 cases). Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 2003;14(2):86–88.
Klainbart S, Bibring U, Strich D, Chai O, Bdolah-Abram T, Aroch I, Kelmer E. Retrospective evaluation of 140 dogs involved in road traffic accidents. Veterinary Record. 2018;182(7):196.
Kolata RJ, Johnston DE. Motor vehicle accidents in urban dogs: A study of 600 cases. Journal of the American Veterinary Medical Association. 1975;167(10):938–941.
Mauro KD, Drobatz KJ. Global approach to the trauma patient. In: Drobatz KJ, Hopper K, Rozanski E, Silverstein DC, editors. Textbook of Small Animal Emergency Medicine. Vol. 1. Hoboken (NJ): John Wiley & Sons; 2019. p. 39–43.
Merbl Y, Milgram J, Moed Y. Epidemiological, clinical and hematological findings in feline high rise syndrome in Israel: A retrospective case-controlled study of 107 cats. Israel Journal of Veterinary Medicine. 2013;68(1):28–37.
Okşar D, Bilgili H. Travmalarda acil müdahale. In: Elma E, editor. Küçük Hayvan Hekimliğinde Acil Uygulamalar. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018. p.39–42.
Özaydın İ, Olgun Erdikmen D. Travma. In: Özaydın İ, editor. Veteriner Genel Cerrahi. 1. Baskı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık; 2023. p.659–670.
Palmer L. Hemorrhage control—Proper application of direct pressure, pressure dressings, and tourniquets for controlling acute life-threatening hemorrhage. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care. 2022;32(S1):32–47.
Papazoglou LG, Galatos AD, Patsikas MN, Rallis TS. High-rise syndrome in cats: 207 cases (1988–1998). Australian Veterinary Practitioner. 2001;31(3):98–102.
Pavletic MM, Trout NJ. Bullet, bite, and burn wounds in dogs and cats. Veterinary Clinics of Small Animal Practice. 2006;36(4):873–893.
Reineke EL. Trauma overview. In: Drobatz KJ, Hopper K, Rozanski E, Silverstein DC, editors. Textbook of Small Animal Emergency Medicine. Vol. 2. Hoboken (NJ): John Wiley & Sons; 2019. p. 1041–1051.
Rozanski EA, Rush JE. Köpek ve Kedilerde Acil Kritik Bakım Hekimliği. Deprem O, Yeşildere T, çeviri editörleri. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2009.
Samsar E, Akın F. Genel Cerrahi. Malatya: Medipres; 2003.
Shamir MH, Leisner S, Klement E, Gonen E, Johnston DE. Dog bite wounds in dogs and cats: A retrospective study of 196 cases. Journal of Veterinary Medicine Series A: Physiology, Pathology, Clinical Medicine. 2002;49(2):107–112.
Vnuk D, Pirkić B, Matičić D, Radisić B, Stejskal M, Babić T. Feline high-rise syndrome: 119 cases (1998–2001). Journal of Feline Medicine and Surgery. 2004;6(5):305–312.
Zaghloul AE, Samy A. High rise syndrome: A correlation between height and affections in 45 cats from urban areas. Alexandria Journal of Veterinary Sciences. 2018;59(1):43–48.
