Kedi ve Köpeklerde Elektrolit ve Asit-Baz Bozukluklarının Acil Yönetimi
Özet
Elektrolit ve asit-baz bozuklukları, kedi ve köpeklerde acil ve yoğun bakım hastalarında yüksek morbidite ve mortalite ile ilişkili, hızlı tanı ve etkin tedavi gerektiren kritik klinik durumlardır. Travma, sepsis, gastrointestinal kayıplar, böbrek ve endokrin hastalıkları gibi birçok akut patoloji, sıvı kompartmanları ile elektrolit homeostazını bozarak kardiyovasküler, nörolojik ve metabolik komplikasyonların gelişmesine neden olabilir. Bu bölümde vücut sıvı kompartmanları, elektrolit dağılımı ve homeostatik mekanizmalar temelinde sodyum, potasyum, klorür, kalsiyum, fosfor ve magnezyum bozukluklarının etiyopatogenezi, klinik bulguları, tanısal yaklaşımları ve güncel tedavi prensipleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Ayrıca metabolik ve respiratuvar asidoz ile alkalozun patofizyolojisi, kan gazı analizlerinin yorumlanması, kompansasyon mekanizmaları ve acil tedavi algoritmaları değerlendirilmiştir. Elektrolit ve asit-baz bozukluklarının yönetiminde yalnızca laboratuvar parametrelerinin düzeltilmesi değil, altta yatan hastalığın hızla belirlenmesi, uygun sıvı tedavisinin planlanması, elektrolit replasmanının kontrollü yapılması ve sürekli klinik monitörizasyonun sağlanması başarılı tedavinin temelini oluşturmaktadır. Erken tanı ve hedefe yönelik tedavi, yaşamı tehdit eden kardiyak aritmiler, nörolojik komplikasyonlar ve çoklu organ disfonksiyonunun önlenmesinde kritik öneme sahiptir. Bu bölüm, kedi ve köpeklerde elektrolit ve asit-baz bozukluklarının acil yönetimine ilişkin güncel ve klinik uygulamaya yönelik bir rehber sunmayı amaçlamaktadır.
Referanslar
Wamberg S, Sandgaard NCF, Bie P. Simultaneous determination of total body water and plasma volume in conscious dogs by the indicator dilution principle. Journal of Nutrition, 2002; 132(5): 1171S-1175S. doi: 10.1093/jn/132.5.1171S.
DiBartola SP. Fluid, electrolyte, and acid-base disorders in small animal practice. 4th ed. St. Louis, Missouri: Elsevier Saunders; 2012.
MacIntire DK. Pediatric fluid therapy. Vet Clin North Am Small Anim Pract, 2008; 3 (38), 621-627. doi: 10.1016/j.cvsm.2008.01.008.
Liss DJ. Fluid Therapy, Electrolyte Abnormalities, and Acid–Base Disorders. Norkus CL (Ed.), Veterinary Technician’s Manual for Small Animal Emergency and Critical Care içinde. 2nd ed. Ames, Iowa: John Wiley & Sons; 2019. 385-416.
Benias PC, Wells RG, Sackey-Aboagye B et al. A modern view of the interstitial space in health and disease. Frontiers in Veterinary Science, 2020; 7: 609583. doi: 10.3389/fvets.2020.609583.
Cooper E. Kedi ve Köpeklerde Sıvı Sağaltımı. Güzel M (Ed.), Kedi ve Köpeklerde Sıvı Sağaltımı içinde. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri; 2024. 3-9.
Jain NC. Schalm's Veterinary Hematology. 4th ed. Philadelphia: Lea & Febiger; 1986.
Chew DJ, Leonard M, Muir WW. Effect of sodium bicarbonate infusion on serum osmolality, electrolyte concentrations, and blood gas tensions in cats. American Journal of Veterinary Research, 1991; 52(1): 12-17. doi: 10.2460/ajvr.1991.52.01.12.
Hardy RM, Osborne CA. Water deprivation test in the dog: maximal normal values. Journal of the American Veterinary Medical Association, 1979; 174(5): 479-483.
Woodcock TE, Woodcock T. Revised Starling equation and the glycocalyx model of transvascular fluid exchange: an improved paradigm for prescribing intravenous fluid therapy. British Journal of Anaesthesia, 2012; 108(3): 384-394. doi: 10.1093/bja/aer515.
Michel CC, Woodcock TE, Curry FE. Understanding and extending the Starling principle. Acta Anaesthesiologica Scandinavica, 2020; 64(8): 1032-1037. doi: 10.1111/aas.13603.
Woodcock TE, Michel CC. Advances in the starling principle and microvascular fluid exchange; consequences and implications for fluid therapy. Frontiers in Veterinary Science, 2021; 8: 623671. doi: 10.3389/fvets.2021.623671.
Hall JE, Hall ME. Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology. 14. baskı. Philadelphia: Elsevier; 2020.
Hopper K, Silverstein D (Eds). Small Animal Critical Care Medicine. 2nd ed. St. Louis: Elsevier Saunders; 2015.
Milionis HJ, Liamis GL, Elisaf MS. Plasma sodium changes in the hyperglycaemic state: Clinical aspects of pathophysiology and management. International Journal of Diabetes and Metabolism, 2001; 9(3): 60-66.
McGrotty Y, Bilbrough G. Blood gases, electrolytes and interpretation 2. Electrolytes. In Practice, 2013; 35(3): 115-121. doi: 10.1136/inp.f1311.
Adrogué HJ, Madias NE. Hyponatremia. New England Journal of Medicine, 2000; 342(21): 1581-1589. doi: 10.1056/NEJM200005253422107.
Thrall MA, Weiser G, Allison RW et al. Veterinary Hematology and Clinical Chemistry. 2. baskı. Ames, Iowa: Wiley-Blackwell; 2012.
Yunos NM, Bellomo R, Story D et al. Bench-to-bedside review: chloride in critical illness. Critical Care, 2010; 14(4): 226. doi: 10.1186/cc9052.
Ueda Y, Epstein SE, Hopper K. Retrospective Evaluation of the Prevalence and Prognosis of Hypochloremia in Dogs and Cats. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 2025; 35(6): 723-735. doi: 10.1111/vec.13426.
Talts EM, Hopper K, Epstein SE. Retrospective Acid–Base Analysis in Dogs With Gastric Dilatation–Volvulus (2003–2018): 100 Cases. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 2026; (Erken Görünüm/Baskıda). doi: 10.1111/vec.13529.
Hillier TA, Abbott RD, Barrett EJ. Hyponatremia: evaluating the correction factor for hyperglycemia. American Journal of Medicine, 1999; 106(4): 399–403. doi: 10.1016/S0002-9343(99)00055-8.
Tag TL, Day TK. Electrocardiographic assessment of hyperkalemia in dogs and cats. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 2008; 18(1): 61–67. doi: 10.1111/j.1476-4431.2007.00268.x.
Luschini MA, Fletcher D, Schoeffler G. Incidence of ionized hypocalcemia in septic dogs and its association with morbidity and mortality: 58 cases (2006–2007). Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 2010; 20(4): 406–412. doi: 10.1111/j.1476-4431.2010.00554.x.
Holowaychuk MK, Martin LG. Review of hypocalcemia in septic patients. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care, 2007; 17(4): 348–358. doi: 10.1111/j.1476-4431.2007.00247.x.
Cortes YE, Moses L. Magnesium disturbances in critically ill patients. Compendium on Continuing Education for the Practicing Veterinarian, 2007; 29(7): 420–427.
Klein BG. Cunningham. Fisiología Veterinaria. 6. baskı. Madrid: Elsevier Health Sciences; 2020.
Aidley DJ. The physiology of excitable cells. 4th ed. Cambridge: Cambridge University Press; 1998.
Winter AL, Moses MA. Manual Merck de veterinaria. Zaragoza: Grupo Asís Biomedia SL; 2023.
Riviere JE, Papich MG, eds. Veterinary pharmacology and therapeutics. 10th ed. Ames, Iowa: John Wiley & Sons; 2018.
Dubin D. Rapid interpretation of EKG's: an interactive course. 6th ed. Fort Myers, Florida: Cover Publishing Company; 2000.
Feldman EC, Nelson RW, Reusch CE et al. Canine and Feline Endocrinology. 4th ed. St. Louis, Missouri: Elsevier Health Sciences; 2014.
Schenck PA, Chew DJ, Nagode LA et al. Disorders of calcium: hypercalcemia and hypocalcemia. Diener: DiBartola SP (ed). Fluid, Electrolyte, and Acid-Base Disorders in Small Animal Practice. 4. baskı. St. Louis, Missouri: Elsevier Saunders; 2006. s. 120-194.
Toll J, Erb HN, Schermerhorn T et al. Prevalence and incidence of serum magnesium abnormalities in hospitalized cats. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2002; 16(3): 217-221. doi: 10.1111/j.1939-1676.2002.tb02359.x.
Neumann HPH, Young WF Jr, Eng C. Pheochromocytoma and paraganglioma. New England Journal of Medicine, 2019; 381(6): 552-565. doi: 10.1056/NEJMra1806651.
Nelson DL, Cox MM. Princípios de bioquímica de Lehninger. 8. baskı. Porto Alegre: Artmed Editora; 2022.
Koeppen BM. The kidney and acid-base regulation. Advances in Physiology Education, 2009; 33(4): 275–281. doi: 10.1152/advan.00054.2009.
Muir WW. Acid–base physiology. Diener: Grimm KA, Lamont LA, Tranquilli WJ, Greene SA, Robertson SA (eds). Veterinary Anesthesia and Analgesia: The Fifth Edition of Lumb and Jones. 5. baskı. Ames, Iowa: John Wiley & Sons; 2015. s. 355-371.
Hopper K, Epstein SE. Incidence, nature, and etiology of metabolic acidosis in dogs and cats. Journal of Veterinary Internal Medicine, 2012; 26(5): 1107-1114. doi: 10.1111/j.1939-1676.2012.00978.x.
Bailey JE, Pablo LS. Practical approach to acid–base disorders. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 1998; 28(3): 645-662. doi: 10.1016/S0195-5616(98)50059-4.
Ettinger SJ, Feldman EC, Cote E. Textbook of Veterinary Internal Medicine: Diseases of the Dog and Cat. 8th ed. St. Louis, Missouri: Elsevier; 2017.
