Kedi ve Köpeklerde Endokrin Aciller
Özet
Endokrin aciller, kedi ve köpeklerde kısa sürede yaşamı tehdit eden metabolik, kardiyovasküler ve nörolojik bozukluklara yol açabilen, hızlı tanı ve etkin tedavi gerektiren klinik tablolardır. Bu bölümde veteriner acil hekimliğinde en sık karşılaşılan endokrin aciller olan diyabetik ketoasidoz, hiperozmolar hiperglisemik sendrom, hipoglisemi ve insülinoma krizi, hipoadrenokortisizm krizi, hipokalsemi krizi, tirotoksik kriz ve miksödem koması güncel bilgiler doğrultusunda kapsamlı olarak ele alınmıştır. Her hastalık için etiyopatogenez, epidemiyoloji, klinik bulgular, tanısal yaklaşım, acil stabilizasyon ilkeleri, sıvı ve elektrolit tedavisi, hormon replasman stratejileri, monitörizasyon esasları ve prognozu etkileyen faktörler ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Ayrıca hiperglisemik krizlerde sıvı tedavisi ile insülin uygulamasının zamanlaması, hipoglisemide hızlı glukoz replasmanı, Addison krizinde glukokortikoid ve mineralokortikoid tedavisi, hipokalsemide kontrollü intravenöz kalsiyum uygulaması ile tiroid kaynaklı acillerde hedefe yönelik medikal tedavi yaklaşımları klinik algoritmalar doğrultusunda açıklanmıştır. Endokrin acillerin yönetiminde erken tanı, hızlı kardiyovasküler stabilizasyon, elektrolit ve asit-baz dengesinin düzeltilmesi, uygun monitörizasyon ve altta yatan tetikleyici nedenlerin eş zamanlı tedavisinin mortaliteyi azaltan temel unsurlar olduğu vurgulanmıştır. Bu bölüm, kedi ve köpeklerde endokrin acillerin tanı ve tedavisinde kanıta dayalı, sistematik ve güncel bir klinik rehber sunmayı amaçlamaktadır.
Referanslar
Ettinger SJ, Feldman EC, Cote E (Eds). Textbook of Veterinary Internal Medicine. 9th ed. St. Louis, MO: Elsevier; 2024; pp.1881-2056
Feldman EC, Nelson RW, Reusch CE, Scott-Moncrieff JCR. Canine and Feline Endocrinology. 4th ed. St. Louis, MO: Elsevier; 2015.
Silverstein D, Hopper K (Eds). Small Animal Critical Care Medicine. 2nd ed. St. Louis, MO: Elsevier; 2014.
Mathews KA (Ed). Veterinary Emergency and Critical Care Manual. 3rd ed. Guelph (ON): LifeLearn Inc.; 2017.
Plumb DC. Plumb's Veterinary Drug Handbook. 10th ed. Ames, IA: Wiley-Blackwell; 2023.
Behrend E, Holford A, Lathan P, Rucinsky R, Schulman R. 2018 AAHA Diabetes Management Guidelines for Dogs and Cats. Journal of the American Animal Hospital Association. 2018;54(1):1–21.
Sparkes AH, Cannon M, Church D, Fleeman L, Harvey A, Hoenig M, Peterson ME, Reusch CE, Taylor S, Rosenberg D; ISFM. ISFM consensus guidelines on the practical management of diabetes mellitus in cats. J Feline Med Surg. 2015 Mar;17(3):235-50.
Koenig A. Endocrine emergencies in dogs and cats. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2013;43(4):869–897.
Gal A, Odunayo A. Diabetes Ketoacidosis and Hyperosmolar Hyperglycemic Syndrome in Companion Animals. Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2023 May;53(3):531-550.
Koenig A, K. J. Drobatz, A. B. Beale, and L. G. King, “Hyperglycemic, Hyperosmolar Syndrome in Feline Diabetics: 17 Cases (1995-2001),” Journal of Veterinary Emergency and Critical Care 14, no. 1 (2004): 30–40
Tobin RL, Nelson RW, Lucroy MD, Wooldridge JD, Feldman EC. Outcome of surgical versus medical treatment of dogs with beta-cell neoplasia: 39 cases (1990–1997). Journal of the American Veterinary Medical Association. 1999;215(2):226–230.
Polton GA, White RN, Brearley MJ, Eastwood JM. Improved survival in a retrospective cohort of 28 dogs with insulinoma. Journal of Small Animal Practice. 2007;48(3):151–156.
Sato S, Hori K, Tanabe G, Maeda S, Momoi Y, Yonezawa T. Effect of diazoxide on a cat with insulinoma. JFMS Open Rep. 2024 Jan 22;10(1):20551169231220290.
Steiner J.M., Bruyette D.S. Canine insulinoma. Compend. Contin. Educ. Vet. 1996; 18:13–25.
Robben JH, van den Brom WE, Mol JA, van Haeften TW, Rijnberk A. Effect of octreotide on plasma concentrations of glucose, insulin, glucagon, growth hormone, and cortisol in healthy dogs and dogs with insulinoma. Res Vet Sci. 2006 Feb;80(1):25-32.
Harris ME, Weatherton L, Bloch CP. Glucagon therapy in canines with an insulinoma: A retrospective descriptive study of 11 dogs. Can Vet J. 2020 Jul;61(7):737-742.
Lifton SJ, King LG, Zerbe CA. Glucocorticoid-deficient hypoadrenocorticism in dogs: 18 cases (1986–1995). Journal of the American Veterinary Medical Association. 1996;209(12):2076–2081.
Peterson ME. Hyperthyroidism in cats: What's causing this epidemic of thyroid disease and can we prevent it? Journal of Feline Medicine and Surgery. 2012;14(11):804–818.
Trepanier LA. Pharmacologic management of feline hyperthyroidism. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2007;37(4):775–788.
Syme HM. Cardiovascular and renal manifestations of hyperthyroidism. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2007;37(4):723–743.
Carney HC, Ward CR, Bailey SJ, Bruyette D, Dennis S, Ferguson D, Hinc A, Rucinsky AR. 2016 AAFP Guidelines for the Management of Feline Hyperthyroidism. J Feline Med Surg. 2016 May;18(5):400-16.
Finora K, Greco D. Hypothyroidism and myxedema coma. Compend Contin Educ Vet. 2007 Jan;29(1):19-31; quiz 31-2.
