Kedi ve Köpek Acil Kliniğinde Şok Yönetimi ve Sıvı Resüsitasyonu
Özet
Bu bölümde, kedi ve köpeklerde şokun patofizyolojisi, klinik sınıflandırılması, tanı yaklaşımı ve sıvı resüsitasyonunun temel prensipleri güncel veteriner acil ve yoğun bakım uygulamaları doğrultusunda ele alınmıştır. Şokun yalnızca hipotansiyonla sınırlı olmayan, doku hipoperfüzyonu, mikrosirkülasyon bozukluğu ve hücresel oksijen yetersizliği ile karakterize dinamik bir klinik sendrom olduğu vurgulanmıştır. Hipovolemik, distributif, kardiyojenik ve obstrüktif şok tipleri ile karma şok kavramı ayrıntılı olarak açıklanmış; kompanse, dekompanse ve terminal şok evrelerinde görülen klinik bulgular değerlendirilmiştir. Ayrıca köpek ve kediler arasındaki fizyolojik farklılıklar, monitörizasyon parametreleri, laktat, şok indeksi ve diğer hemodinamik göstergelerin klinik önemi üzerinde durulmuştur. Bölümün ikinci kısmında, sıvı tedavisinin fizyolojik temelleri, vücut sıvı kompartımanları, endotel glikokaliks yapısı ve modern sıvı resüsitasyonu yaklaşımı ayrıntılı olarak incelenmiştir. Kristalloid, kolloid ve kan ürünlerinin özellikleri, endikasyonları, avantaj ve sınırlılıkları güncel bilimsel veriler ışığında karşılaştırılmış; kedi ve köpeklerde sıvı hesaplamaları, bolus uygulamaları ve hasta bazlı sıvı yönetiminin temel ilkeleri açıklanmıştır. Sonuç olarak bölüm, şokun erken tanınması, uygun monitörizasyonun sağlanması ve fizyopatolojiye dayalı, bireyselleştirilmiş sıvı tedavisinin uygulanmasının hasta prognozunu iyileştirmedeki kritik rolünü ortaya koymaktadır.
Referanslar
Akyüz E, Coșkun A, Șen İ. The effects of fluid resuscitation on the hemodynamic parameters of experimental induced endotoxemia in the neonatal calves. Eurasian Journal of Veterinary Sciences. 2016;32(4): 246-246. 10.15312/eurasianjvetsci.2016422396.
Aydoğdu U, Coşkun A, Başbuğ O, et al. The relationship between the severity of azotemia and blood gases in 101 calves with neonatal diarrhea. Veterinarski arhiv. 2023;93(1): 31-38.
Aydogdu U, Coskun A, Yildiz R, et al. Clinical importance of lipid profile in neonatal calves with sepsis. Journal of the Hellenic Veterinary Medical Society. 2018;69(4): 1189-1194. https://doi.org/10.12681/jhvms.15926.
Bille C, Bomassi E, Libermann, S. Choc septique et fluidothérapie. Pratique Médicale et Chirurgicale de l’Animal de Compagnie. 2008; 43(3): 117–123. https://doi.org/10.1016/j.anicom.2008.07.001
Constable PD, Hinchcliff KW, Done SH, Grünberg W. Veterinary Medicine: A Textbook of the Diseases of Cattle, Horses, Sheep, Pigs and Goats. 12th ed. St. Louis: Elsevier; 2024.
Coşkun A. Buzağılarda İntravenöz Sıvı Tedavisi. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Internal Medicine-Special Topics. 2021;7(1): 17-22.
Coşkun A, Aydoğdu U, Arslanbaş E. Endotoksemili kuzularda bazı elektrolit konsantrasyolarındaki değişimler. Turkish Veterinary Journal. 2023;5(2): 54-57. https://doi.org/10.51755/turkvetj.1395131.
Coşkun A, Aydoğdu U, Başbuğ O, et al. İshalli Yenidoğan Buzağılarda Elektrolit Bozukluklarının Prevalansı. Turkish Veterinary Journal. 2020;2(2): 62-66.
Coskun A, Sen L. Acute phase response and clinical changes in calves with lipopolysaccharide induced endotoxemia. Eurasian Journal of Veterinary Sciences. 2012;28(1): 21-26.
Coskun A, Sen I, Guzelbektes H, et al. Comparison of the effects of intravenous administration of isotonic and hypertonic sodium bicarbonate solutions on venous acid-base status in dehydrated calves with strong ion acidosis. Journal of the American Veterinary Medical Association. 2010;236(10):1098-1103.
DeFrancesco TC. Management of cardiac emergencies in small animals. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 2013;43(4): 817–842.
DiBartola SP. Fluid, Electrolyte, and Acid-Base Disorders in Small Animal Practice. 4th ed. St. Louis: Elsevier Saunders; 2012.
Edwards TH, Rizzo JA, Pusateri AE. Hemorrhagic shock and hemostatic resuscitation in canine trauma. Transfusion. 2021; 61(S1): S264–S274. https://doi.org/10.1111/trf.16516.
Giudice E, Crinò C, Macrì F, et al. Limited fluid volume resuscitation in severe shock unresponsive to initial fluid challenge: A pilot study in ten cats. Veterinary Anaesthesia and Analgesia. 2018;45(6): 782-787. https://doi.org/10.1016/j.vaa.2018.06.010.
Guzelbektes H, Coskun A, Sen I. "Relationship between the degree of dehydration and the balance of acid-based changes in dehydrated calves with diarrhoea." Bulletin-Veterinary Institute in Pulawy. 2007;51(1): 83.
Guzelbektes H, Sen I, Aydogdu U, et al. Investigation of cytokine levels in calves with sepsis. Journal of the Hellenic Veterinary Medical Society. 2022;73(2): 4113-4118. https://doi.org/10.12681/jhvms.26655.
Hahn, RG. "Fluid physiology part 2: Regulation of body fluids and the distribution of infusion fluids." Rational use of intravenous fluids in critically ill patients. Cham: Springer International Publishing. 2023; 75-96.
Ko JJ, Alam MR, Kim NS.Hemodynamic effects of fluid resuscitation with 6% hydroxyethyl starch and whole blood in experimental hypovolemic shock in Beagle dogs. Turkish Journal of Veterinary and Animal Sciences. 2012;36(4): 416–423. https://doi.org/10.3906/vet-1105-38.
Lichtenberger M. Shock and cardiopulmonary-cerebral resuscitation in small mammals and birds. Veterinary Clinics of North America: Exotic Animal Practice. 2007;10(2): 275–291.
Llewellyn E, Lourenço M, Ambury A. Recognition, treatment, and monitoring of canine hypovolemic shock in first opinion practice in the United Kingdom. Topics in Companion Animal Medicine. 2020;39: 100427. 10.1016/j.tcam.2020.100427
Malbrain ML, Van Regenmortel N, Saugel B, et al. Principles of fluid management and stewardship in septic shock: it is time to consider the four D’s and the four phases of fluid therapy. Annals of intensive care. 2018;8(1): 66.
Marks SL, Abbott JA. Critical care cardiology. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice. 1998;28(6): 1567–1594. https://doi.org/10.1016/S0195-5616(98)50137-4.
McConnell BM, Cortes Y, Bailey D. Retrospective evaluation of shock index and mortality in dogs with head trauma (2015–2020): 86 cases. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care. 2024;34(4), 387–392. https://doi.org/10.1111/vec.13411.
Melo UP, Ferreira C, Palhares MS, et al. Circulatory shock in horses. Semina: Ciências Agrárias. 2010;31(1): 205–230.
Montealegre F, Lyons BM. Fluid therapy in dogs and cats with sepsis. Frontiers in Veterinary Science. 2021; 8: 622127. https://doi.org/10.3389/fvets.2021.622127.
Pardo M, Spencer E, Odunayo A, et al. 2024 AAHA Fluid Therapy Guidelines for Dogs and Cats. Journal of the American Animal Hospital Association. 2024;60(4):131–163.
Porter AE, Rozanski EA, Sharp CR, et al. Evaluation of the shock index in dogs presenting as emergencies. Journal of Veterinary Emergency and Critical Care. 2013;23(5): 538–544. https://doi.org/10.1111/vec.12076
Roberts BK. Basic shock physiology and critical care. Veterinary Clinics of North America: Exotic Animal Practice. 2016;19(2): 347–360. doi: 10.1016/j.cvex.2016.01.010.
Semler MW, Self WH, Wanderer JP, et al. Balanced crystalloids versus saline in critically ill adults. New England Journal of Medicine. 2018;378(9): 829-839. doi: 10.1056/NEJMoa1711584.
Sen I, Altunok V, Ok M, et al. Efficacy of oral rehydration therapy solutions containing sodium bicarbonate or sodium acetate for treatment of calves with naturally acquired diarrhea, moderate dehydration, and strong ion acidosis. Journal of the American Veterinary Medical Association. 2009;234(7): 926-934.
Thomovsky E, Johnson PA. Shock pathophysiology. Compendium: Continuing Education for Veterinarians. 2013;35(8): E2.
Turgut, K. Veteriner Klinik Laboratuvar Teşhis. (2. Baskı). Konya: Bahçıvanlar Basım Sanayi A.Ş.; 2000.
Vincent JL, De Backer D. Circulatory shock. The New England Journal of Medicine. 2013;369(18): 1726-1734. DOI: 10.1056/NEJMra1208943.
Woodcock TE, Woodcock T. Revised Starling equation and the glycocalyx model of transvascular fluid exchange: an improved paradigm for prescribing intravenous fluid therapy. British journal of anaesthesia. 2012;108(3): 384-394. https://doi.org/10.1093/bja/aer515.
