İklim Değişikliği ve Sürdürülebilirlik
Özet
Bu bölümde hayvancılık faaliyetleri ile iklim değişikliği arasındaki ilişki sürdürülebilirlik çerçevesinde ele alınmıştır. Artan dünya nüfusu ve hayvansal ürünlere yönelik talebin yükselmesi, üretim sistemlerinin yoğunlaşmasına neden olmakta; buna bağlı olarak doğal kaynak kullanımı, sera gazı emisyonları ve çevresel etkiler daha belirgin hale gelmektedir. Bölümde özellikle hayvancılık kaynaklı metan (CH₄) ve diazot monoksit (N₂O) emisyonlarının oluşum süreçleri açıklanmış; enterik fermantasyon, gübre yönetimi ve yem üretimi süreçlerinin iklim değişikliği üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Çalışmada, sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik besleme, genetik ve yönetim temelli uygulamalar ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Yem kalitesinin artırılması, sindirilebilirliği yüksek rasyonların kullanılması, yem katkı maddeleri, genomik seleksiyon uygulamaları, gübre yönetim sistemleri ve biyogaz teknolojilerinin emisyon azaltımındaki rolü vurgulanmıştır. Ayrıca hayvan sağlığı, mera yönetimi ve kaynak kullanım etkinliğinin sürdürülebilir üretim açısından önem taşıdığı belirtilmiştir. Bölümde yaşam döngüsü analizi (LCA) yaklaşımı çerçevesinde hayvansal ürünlerin çevresel etkileri değerlendirilmiş; yem üretimi, hayvan yetiştirme, işleme ve taşımacılık aşamalarının çevresel yük üzerindeki etkileri ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, hayvancılıkta sürdürülebilirliğin sağlanabilmesi için çevresel etkilerin bütüncül bir yaklaşımla ele alınması, emisyon azaltım stratejilerinin yaygınlaştırılması ve bilimsel temelli üretim uygulamalarının desteklenmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Referanslar
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2019). The future of livestock in a changing world. https://www.fao.org
Gerber, P. J., Steinfeld, H., Henderson, B., Mottet, A., Opio, C., Dijkman, J., Falcucci, A., & Tempio, G. (2013). Tackling climate change through livestock: A global assessment of emissions and mitigation opportunities. https://www.fao.org
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2021). Climate change 2021: The physical science basis. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009157896
Steinfeld, H., Gerber, P., Wassenaar, T., Castel, V., Rosales, M., & de Haan, C. (2006). Livestock’s long shadow: Environmental issues and options. https://www.fao.org
Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). Hayvansal üretim istatistikleri. https://www.tuik.gov.tr
Çetinkaya, S., Akbay, C., & Güneş, A. (2023). Kahramanmaraş ilindeki küçükbaş hayvan üreticilerinin memnuniyet durumunu etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 29(2), 107-115.
Intergovernmental Panel on Climate Change. (2019). 2019 refinement to the 2006 IPCC guidelines for national greenhouse gas inventories.
Hristov, A. N., Oh, J., Firkins, J. L., Dijkstra, J., Kebreab, E., Waghorn, G., Makkar, H. P., Adesogan, A. T., Yang, W., Lee, C., Gerber, P. J., Henderson, B., & Tricarico, J. M. (2013). Special topics: Mitigation of methane and nitrous oxide emissions from animal operations: I. A review of enteric methane mitigation options. Journal of Animal Science, 91(11), 5045-5069.https://doi.org/10.2527/jas.2013-6583
Garnsworthy, P. C., Craigon, J., Hernandez-Medrano, J. H., &Saunders, N. (2012). Variation among individual dairy cows in methane measurements made on farm during milking. Journal of Dairy Science, 95(6), 3181–3189. https://doi.org/10.3168/jds.2011-4606.
de Vries, M., & de Boer, I. J. M. (2010). Comparing environmental impacts for livestock products: A review of life cycle assessments.Livestock Science, 128(1–3), 1–11. https://doi.org/10.1016/j.livsci.2009.11.007
Filazzola, A., Brown, C., Dettlaff, M., Batbaatar, A., Grenke, J., Bao, T., Heida, I., & Cahill, J. (2020). The effects of livestock grazing on biodiversity are multi-trophic: a meta- analysis.. Ecology letters. https://doi.org/10.1111/ele.13527.
Akben, S., & Yaşar, H. (2025). Sustainable nursing in chronic disease management: Approaches to reduce carbon footprint. In Current issues in nursing and midwifery I (p. 115).
Akben, S. (2025). Yeşil istihdam ve hemşirelik: Sağlık hizmetlerine etkiler. In M. Karakuş (Ed.), Makroekonomide geleceği okumak: İstihdamın yeni yüzü (pp. 55–70). Ekin Yayınevi.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2020). Livestock and climate change.
Altan, N. N., & Acar, M. Ç. (2022). Ruminant beslemede enterik metan salınımını azaltmaya yönelik stratejiler. 6th International Students Science Congress Proceedings, İzmir Kâtip Çelebi University.
Navajas, E., De Barbieri, I., Ravagnolo, O., Pravia, M., Aguilar, I., Lema, O., Devincenzi, T., Peraza, P., Vera, B., Carracelas, B., & Ciappesoni, G. (2025). Genetic selection and livestock sustainability. Agrociencia Uruguay, 29, Article 1480. https://doi.org/10.31285/agro.29.1480
Akkeçeci, Ş., & Özkan, Ç. Ö. (2022). Organik Tarımda Yeşil Gübre Uygulamasının Önemi ve Sürdürülebilirliği. Adyutayam Dergisi, 10(2), 161-174. https://izlik.org/JA43XD64DS
Basarab, J. A., Beauchemin, K. A., Baron, V. S., Ominski, K. H., Guan, L. L., Miller, S. P., & Crowley, J. J. (2013). Reducing GHG emissions through genetic improvement for feed efficiency: Effects on economically important traits and enteric methane production. Animal, 7(Suppl. 2), 303-315. https://doi.org/10.1017/S1751731113000888
Akkeçeci, Ş. (2025). Tarımda Gübre Uygulamasının Tarihsel Süreci: Tarla Bitkileri Perspektifiyle Bir Değerlendirme. Agro Science Journal of Igdir University, 3(2), 72-84. https://izlik.org/JA69WL52ZK
Taman, H., Akkeçeci, Ş., Özkan, A., Yörükoğlu, T., & Ançel, T. (2018). Alabalık Yetiştiriciliği Üzerine Bir Araştırma- Göksun Örneği. Black Sea Journal of Engineering and Science, 1(4), 125-129. https://izlik.org/JA87ZX62DM
IPCC. (2019). 2019 Refinement to the 2006 IPCC Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories. Intergovernmental Panel on Climate Change.
Kebreab, E., Honan, M., Arndt, C., Johnson, K. A., & Beckett, J. L. (2023). Recent advances in nutritional strategies to mitigate enteric methane emissions from ruminants. Animal Feed Science and Technology, 299, 115650.
FAO. (2018). Environmental performance of large ruminant supply chains: Guidelines for assessment. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
ISO 14040. (2020). Environmental management — Life cycle assessment — Principles and framework. International Organization for Standardization.
