Hayvansal Ürünler Bilimi
Özet
Hayvansal ürünler; et, süt, yumurta ve bal gibi gıda ürünleri ile deri, yapağı, tiftik, gübre ve çeşitli yan ürünleri kapsamaktadır. Hayvansal kaynaklı gıdalar, yüksek biyolojik değerleri sayesinde protein, vitamin ve mineral açısından zengin olup dengeli ve sağlıklı beslenmenin önemli bir bölümünü oluşturur. Bu ürünlerin besin içeriği ve kalitesi; hayvanın türüne, beslenme özelliklerine, yetiştirme koşullarına ve işleme süreçlerine bağlı olarak değişiklik göstermektedir. Hayvansal ürünler yalnızca gıda ihtiyacını karşılamakla kalmayıp, tekstil, ilaç, tarım ve sanayi gibi farklı sektörlere de ham madde sağlamaktadır. Dünya nüfusunun artması ve beslenme alışkanlıklarının değişmesi, hayvansal ürünlere olan talebi sürekli artırmaktadır. Bu durum hem üretim miktarının hem de ürün kalitesinin yükseltilmesini gerekli kılmaktadır. Dolayısıyla hayvansal ürünlerin sürdürülebilir, hijyenik ve verimli bir şekilde üretilmesi hem insan sağlığı hem de ekonomik gelişim açısından büyük önem taşımaktadır.
Referanslar
Vera L, Muñoz E. Environmental impact of livestock production. Agricultural Research & Technology: Open Access J. 2017;8(4).
Makkar HPS. Review: Feed demand landscape and implications of food-not feed strategy for food security and climate change. Animal, 2018;12(8): 1744-1754.
Alexandratos N, Bruinsma J. World agriculture towards 2030/2050: the 2012 revision. ESA Working Paper. 2012;12-03.
TÜİK. Türkiye İstatistik Kurumu Hayvancılık İstatistikleri. [Online] https://www.tuik.gov.tr/ [Erişim tarihi: 02.02.2026]
FAO. Dünya Gıda ve Tarım Örgütü. FAOSTAT, Livestock Primary6. https://www.fao.org/statistics/en/ [Erişim tarihi: 02.02.2026]
Roy D, Ye A, Moughan PJ. Composition, structure, and digestive dynamics of milk from different species-A review. Frontiers in Nutrition. 2020;7: 577759.
Tatlısu B, Zülkadir U. Siyah Alaca sığırlarda erken laktasyon dönemindeki süt bileşenlerinin belirlenmesi. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi. 2024;27(3): 735-747. doi: 10.18016/ksutarimdoga.vi. 1295107
Öztürk C. Süt verimi ve bileşimine genetik, biyokimyasal ve çevresel faktörlerin etkisi. Kafkasya Journal of Health Sciences. 2025; 2(1): 21-27.
Tüfekci H. Keçi sütü üretimi ve önemi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2023;6(1): 970-981.
Kaya Ataş E, Alan S, Öksüztepe G. Keçi sütü ve önemi. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Veteriner Dergisi. 2024;38(2): 169-175.
Nudda A, Atzori AS, Correddu F, et al. Effects of nutrition on main components of sheep milk. Small Ruminant Research. 2020;184: 106015.
Alshawi JZA, Şen AÖ, Albayrak Delialioğlu R, ve ark. Farklı zemin tiplerinin Akkeçilerde süt verimi ve bileşenleri ile somatik hücre sayısı üzerine etkisi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2023;60(3): 489-500. doi: 10.20289/zfdergi.1317850
Alan S, Akgöl M, Gülsüm Öksüztepe G. Elazığ’da açık olarak satılan çiğ sütlerin bazı kalite parametrelerinin incelenmesi. Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Veteriner Dergisi, 2023;37(2): 209 – 216.
Konuspayeva G, Al-Gedan MM, Alzuraiq F, et al. Some variation factors of freezing point in camel milk. Animals, 2023,13, 1657.
Tuncay RM, Sancak YC, Çakmak T, ve ark. Van’da tüketime sunulan çiğ sütlerde mikrobiyolojik kalite ve antibiyotik varlığı. Manas Journal of Agriculture Veterinary and Life Sciences. 2022;12(1): 53-63.
Oysun G. Süt ve Ürünlerinde Analiz Yöntemleri. İzmir: Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları; 2011.
Bütikofer U, Ruegg M, Ardö Y. Determination of nitrogen fractions in cheese: Evaluation of a collaborative study. Lebensmittel wissenchaft und Technologie, 1993;26(3): 271-275.
GEA. (2005). A 9 b - total fat by gerber/teichert. In Analytical Methods for Dry Milk Products (GEA Niro Method No. A 9 b). Copenhagen, Denmark: GEA Niro.
Can ÖP, Patır B, Erşan M, ve ark. Çiğ sütün mikrobiyolojik kalitesi ve lipaz enzim aktivitesinin belirlenmesi. Etlik Veteriner Mikrobiyoloji Dergisi. 2014;25(1): 6-10.
Karaca O, Altın T. Karakaş koyunlarının süt verim özellikleri. Turkish Journal of Veterinary and Animal Sciences. 2003;27: 589-594.
Milci S, Yaygın H. Elektrik iletkenliği ölçüm tekniğinin süt teknolojisindeki uygulama alanları. Akademik Gıda, 2004, 2(5): 24-28.
Bayrakdar A, Mendi HE, Kul E. Siyah Alaca ineklerde süt elektriksel iletkenlik ile süt verimi, sağım ve meme özellikleri arasındaki ilişkiler, Journal of Animal Science and Products (JASP), 2024, 7(2): 121-133.
Yerlikaya O, Kınık Ö. Gıda güvenliği ve insan sağlığı açısından çiğ ve ısıl işlem görmüş içme sütü tüketimi. Gıda ve Yem Bilimi- Teknolojisi Dergisi, 2019, 22: 1-10.
Lucey JA. Cultured dairy products an overview of their gelation and texture properties. International Journal of Dairy Technology, 2004, 57(2): 77-84.
Widyastuti Y, Rohmatussolihat, Febrisiantosa A. The role of lactic acid bacteria in milk fermentation. Food and Nutrition Sciences, 2014, 5, 435-442.
Soriano‐Santos J. Chemical composition and nutritional content of raw poultry meat. Handbook of Poultry Science and Technology. 2010;1: 467-489.
Ferguson DM, Warner RD. Have we underestimated the ımpact of pre-slaughter stress on meat quality in ruminants? Meat Science 80, 12-19.
Vićić I, Petrović, MZ, Čobanović N, et al. Main pre-slaughter factors affecting carcass bruising and meat quality in beef cattle. Veterinary Research Communications 2025, 49:56.
Kruk O, Ugnivenko A. Quality characteristics of beef depending on ıts marbling. Animal Science and Food Technology, 2024, 15(3); 58-71.
Öztan A. Kesim Sonra Ette Meydana Gelen Değişiklikler. Et Bilimi ve Teknolojisi. Ankara: Filiz Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti; 2015.
Tayar M, Yıldırım Y. Hijyen ve Sanitasyon. Gıda Endüstrisinde Hijyen ve Sanitasyon. Bursa: Dora Basım-Yayın Ltd. Şti.; 2021.
MEB. Et ve Et Ürünleri Analizleri I. Gıda Teknolojisi. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı; 2013.
MEB. Et ve Et Ürünleri Teknolojisi. Gıda Teknolojisi. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı; 2016.
Vasileva AV, Gorbunova EV, Vasilev AS. et al. Assessing exterior egg quality indicators using machine vision. British Poultry Science. 2018; 59(6): 636-645.
Şekeroǧlu A, Altuntaş E. Effects of egg weight on egg quality characteristics. Journal of the Science of Food and Agriculture. 2009; 89(3): 379-383.
Sarıca M, Erensayın, C. Tavukçuluk Ürünleri: Tavukçuluk Bilimi Yetiştirme, Besleme ve Hastalıklar. Editörler: Türkoğlu, M., Sarıca, M. Bey Ofset Matbaacılık, Ankara, 3. Basım, 2009; s:89-139.
Narushin VG, Romanov MN. Egg physical characteristics and hatchability. World’s Poultry Science Journal. 2002;58(3): 297-303.
Türkoğlu M, Arda M, Yetisir R. ve ark. Tavukçuluk Bilimi (Yetiştirme ve Hastalıklar). Bey Ofset Matbaacılık Ltd. Sti., Ankara, 2004.
Anonim, 2025. Türk Gıda Kodeksi Yumurta Tebliği. Erişim adresi: https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20319&MevzuatTur=9&MevzuatTertip=5. Erişim tarihi: 19.04.2026
Sönmez R. Koyunculuk ve Yapağı. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Yayın No: 108, İzmir,1974.
Dellal G. Anadolu Merinosu koyunların bazı yapağı özellikleri üzerine bir araştırma. Journal of Agricultural Sciences. 2000; 6(02).
Tellioglu S. Koyunculuk ve Yapağı. Ders Teksiri. Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü. Erzurum, 1971
Spelman BC. Profitable Sheep. The McMilliam Company. New York USA, 1956
Tüfekci H, Olfaz M. Yapağının alternatif kullanım alanları. Bahri Dağdaş Hayvancılık Araştırma Dergisi. 2014; (1-2):18-28.
Sönmez R, Kaymakçı M, Eliçin A, ve ark. Türkiye koyun ıslahı çalışmaları. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2009, 23(2): 43-65.
Khan MJ, Abbas A, Ayaz M, ve ark. Factors affecting wool quality and quantity in sheep. African Journal of Biotechnology. 2012; 11(73), 13761-13766.
Mutlu C, Erbaş M, Tontul SA. Bal vd. arı ürünlerinin bazı özellikleri ve insan sağlığı üzerine etkileri. Akademik Gıda. 2017;15(1): 75-83.
Kekeçoğlu M, Gürcan EK, Soysal Mİ. Türkiye arı yetiştiriciliğinin bal üretimi bakımından durumu. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 2007, 4(2): 227-236.
Karadal F, Yıldırım Y. Balın kalite nitelikleri, beslenme ve sağlık açısından önemi. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 2012;9(3): 197-209.
Anonim, 2026. Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği 2020/7. 22 Nisan 2020 tarih ve 31107 sayılı Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422-4.pdf [Erişim tarihi: 15.02.2026].
Brudzynski K, Kim L. Storage-induced chemical changes in active components of honey de-regulate its antibacterial activity. Food Chem. 2011; 126: 1155–1163.
Alvarez-Suarez JM, Tulipani S, Diaz D. et al. Antioxidant and antimicrobial capacity of several monofloral Cuban honeys and their correlation with color, polyphenol content and other chemical compounds. Food Chem Toxicol. 2010; 48: 2490–2499.
Fallico B, Zappala M, Arena E. ve ark. Effects of conditioning on HMF content in unifloral honeys. Food Chem. 2004; 85: 305 313.
Tosi EA, R’e E, Lucero H. et al. Effect of honey high temperature short-time heating on parameters related to quality, crystallisation phenomena and fungal inhibition. Lebensm Wiss Technol. 2004; 37: 669–678.
Yılmaz Adkinson A, Çağlarırmak N, Hepçimen AZ. Hayvanlardan insanlara geçen hastalıklar ve gıda güvenliği. Mersin Üniv Sağlık Bilim Dergisi. 2022;15(3): 594-604. doi: 10.26559/mersinsbd.10733532022.
Kayaardı S. Kalite Güvence ve Sanitasyon Programının Gelişimi. Gıda Hijyeni ve Sanitasyon. İzmir: Sidas Medya Ltd. Şti.; 2015.
Hassoun A, Jagtap S, Trollman H, et al. Food processing 4.0: Current and future developments spurred by the fourth industrial revolution. Food Control. 2023;145: 109507.
Kayışoğlu Ç, Türksoy S. Tarımda sürdürülebilirlik ve gıda güvenliği. Bursa Uludag Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2023;37(1): 289-303. doi:10.20479/bursauludagziraat.1142135.
