Hayvansal Üretim Sistemleri
Özet
Bu bölüm, gıda güvenliğini sağlama hedefi ve çevresel sürdürülebilirlik arasındaki hassas dengeyi baz alarak modern hayvansal üretim sistemlerini bilimsel bir perspektifle incelemiştir. Günümüzde hayvansal üretim; konum, sürü büyüklüğü ve uzmanlaşma açısından sürekli bir değişim içerisindedir. Bu değişim sürecinde, bir yandan yüksek verimlilik odaklı konvansiyonel yöntemler küreselleşip, gelişirken, diğer yandan hayvan refahı ve gıda güvenliği kaygılarıyla alternatif sistemlere olan ilgi sürekli artış göstermektedir. Hayvansal üretim sistemleri; entansif, yarı-entansif, ekstansif ve organik üretim olmak üzere dört temel kategoride sınıflandırılmıştır. Entansif sistemler, ıslah edilmiş genotiplerin modern barınaklarda yüksek teknoloji ve kesif yemle beslenmesine dayanarak birim alandan maksimum verim almayı hedefler. Buna karşın ekstansif sistemler, düşük girdi ve iş gücü ile meraya dayalı, geleneksel bir yapı ile gerçekleştirilmektedir. Yarı-entansif sistemler bu iki yapının kombinasyonu olarak hayvan refahını ön plana çıkarırken, organik üretim ise sertifikalandırılmış süreçler ve sınırlı girdi kullanımıyla sürdürülebilir bir model sunmaya çalışmaktadır. Her sistemin verimlilik, maliyet, hayvan refahı ve biyoçeşitlilik üzerindeki etkileri ayrıntılı olarak tartışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde, hayvansal üretimin çevresel etkileri "Karbon Ayak İzi" ve "Su Ayak İzi" parametreleri üzerinden analiz edilmeye çalışılmıştır. Hayvancılık kaynaklı metan ve azot oksit emisyonlarının küresel ısınmadaki payı, rasyon modifikasyonları ve etkin gübre yönetimi stratejileriyle minimize edilebilmektedir. Ayrıca, hayvansal ürünlerin üretim sürecinde tüketilen mavi, yeşil ve gri su hacimleri değerlendirilerek, suyun kalite ve miktar açısından korunması için ileri teknoloji ve politika bileşenlerinin önemi vurgulanmaktadır.
Referanslar
Hume Da, Whıtelaw Cba, Archıbald Al. The future of animal production: improving productivity and sustainability. The Journal of Agricultural Science. 2011; 149(S1):9-16. doi:10.1017/S0021859610001188
Guy JH, Edwards SA."Alternative production systems." Livestock production and society. Wageningen Academic, 2006; p. 273-286.
Sørensen JT, Edwards S. Noordhuizen J, Gunnarsson S. Animal production systems in the industrialised World. Rev. Sci. Tech. Off. Int. Epiz., 2006; 25 (2), pp. 493-503
Keskin B, Güneş, E. The Effects of information pollution on poultry companies: The case of Turkey. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 2023; 20(2), 387-398. https://doi.org/10.33462/jotaf.1124690.
Duru M, Şahin A. Türkiye’ de Sağlıklı ve Güvenli Hayvansal Üretimin Gerekliliği. Journal of Animal Production, 2004; 45(1), 36-41.
Kara H, Eroğlu A. Entansif Hayvancılık İşletmelerinde Tam sayılı Programlama Modeli İle Kapasite Planlaması Uygulaması, ICEB 16, 2nd INTERNATIONAL CONGRESS ON ECONOMİCS AND BUSINESS, 30 May-3 June, Sarajevo/Bosnia and Herzegovina, 2016.
Alapala S, Ünal, N. Sığır Ve Koyun Yetiştiriciliğinde Organik Ve Konvansiyonel Üretimin Bazı Özellikler Bakımından Karşılaştırılması (Derleme). Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi, 2009; 49.1: 63-75.
Tölü C, Akbağ HI, Yurtman İY, Savaş T, Organic Animal Farming in Turkey: Philosophy and Practice, J. Anim. Prod., 2020; 61 (1): 73-81, DOI: 10.29185/hayuretim.675699.
Yağmur B, Hakerler H, Kılınç R. Gübreler ve insan sağlığı. http://www.agr.ege.edu.tr/~tuam/ dergi/dergi2/gubreveinsanfp.htm. 2003. (Erişim tarihi: 12.04.2026)
Şekeroğlu A, Sarica M. Serbest Yetiştirme (Free-Range) Sisteminin Beyaz ve Kahverengi Yumurtacı Genotiplerin Yumurta Verim ve Kalitesine Etkisi. Tavukçuluk Araştırma Dergisi, 2005; 6, 10-16.
Yenilmez F. Uruk E. Free-range sistemi, avantaj ve dezavantajları. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 2016; 5: 315-324.
Türkoğlu M, Sarıca M. Tavukçuluk Bilimi, Yetiştirme, Besleme, Hastalıklar.” 4. Basım, Editörler: M. Türkoğlu ve M. Sarıca, Bey Ofset Matbaacılık, 671 s., Ankara. 2014.
Sarı M, Boz MA. Saatci M. Current Breeding Techniques in Goose Breeding: A Review: Techniques in Goose Breeding. International Journal of Poultry-Ornamental Birds Science and Technology, 2021; 2.1: 11-16.
Fraser D. Understanding animal welfare. Acta Veterinaria Scandinavica, 2008; 50.Suppl 1: S1.
Fraser D. Assessing animal welfare at the farm and group level: the interplay of science and values. Animal welfare, 2003; 12.4: 433-443.
Glatzle A. Questioning key conclusions of FAO publications ‘Livestock's Long Shadow’(2006) appearing again in ‘Tackling Climate Change Through Livestock’(2013). Pastoralism, 2014; 4.1: 1.
Anonim. Organik Tarımın Esasları Ve Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, 5262 numaralı kanun. 18/8/2010 tarih ve 27676 sayılı Resmî Gazete, 2010. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://arastirma.tarimorman.gov.tr/aricilik/Belgeler/Mevzuat/Organik%20Tar%C4%B1m%C4%B1n%20Esaslar%C4%B1%20ve%20Uygulanmas%C4%B1na%20%C4%B0li%C5%9Fkin%20Y%C3%B6netmelik.pdf [Erişim tarihi: 15.03.2026].
Boz MA, Yamak US. Organik Hayvancılık, Zootekni (Hayvan Yetiştirme ve besleme), Editör; Yamak, U.S., Ceylan Ofset, 1. Baskı, Samsun. Say: 291-302. ISBN: 978-605-245-323-0, 2018.
Şahin G, Avcıoğlu AO. Tarımsal üretimde sera gazları ve karbon ayak izi. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 2016; 12.3: 157-162.
Wiedmann T. Minx J.. A. Definition of ‘Carbon Footprint’. Ecological Economics Research Trends, 2008; 1, 111.
Tukker A, Huppes G, Guinée J, Heijungs R, de Koning A, van Oers L, Suh S, Geerken T, Van Holderbeke M, Jansen B, Nielsen P. Environmental impacts of products (EIPRO). Analysis of the life cycle environmental impacts related to the total final consumption of the EU-25.Sevilla: Institute for Prospective Technological Studies. (EUR 22284 EN). 2006.
Weidema BP, Wesnæs M, Hermansen J, Kristensen T, Halberg N, Eder P, Delgado L. Environmental improvement potentials of meat and dairy products. Institute for Prospective Technological Studies, Sevilla, Spain. (EUR 23491 EN). 2008.
Gerber JS, Prasad PA, Fiks AG, Localio AR, Grundmeier RW, Bell LM, Zaoutis TE. Effect of an outpatient antimicrobial stewardship intervention on broad-spectrum antibiotic prescribing by primary care pediatricians: a randomized trial. Jama, 2013; 309(22), 2345-2352.
Conant RT, Paustian K. Grassland management activity data: current sources and future needs. Environmental Management, 2004; 33: 467–473.
Hao X, Yang J, Dong S, He F, Zhang Y. The influence of grazing intensity on soil organic carbon storage in grassland of China: A meta-analysis. Science of The Total Environment, 2024; 924, 171439.
Anonim. Karbon Ayak İzi Nedir? Türkiye Cumhuriyeti, Çevre, Şehircilik ve iklim Değişikliği Bakanlığı, Yalova il Müdürlüğü, 2016. (Erişim tarihi: 11.04.2026. https://yalova.csb.gov.tr/haberler/karbon-ayak-izi-nedir-42218)
27- Hoekstra AY, Chapagain AK, Aldaya MM, Mekonnen MM. Water footprint manual: State of the art 2009. Water footprint network, enschede, The Netherlands, p.255, 2009.
Demir Y. Sığır eti üretiminde su ayak izi durumu. Aydın Gastronomy, 2023; 7 (1), 161-171.
Anonim. Su ayak izi. Su verimliliği seferberliği, 2026. (Erişim tarihi: 11.04.2026. https://www.suverimliligi.gov.tr/home/SuAyakIzi).
Mekonnen MM, Hoekstra AY. A global assessment of the water footprint of farm animal products. Ecosystems, 2012; 15(3), 401-415.
Heinrich BS. Meat Atlas. Facts and figures about the animals we eat. (Erişim tarihi: 11.04.2026. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://friendsoftheearth.eu/wp-content/uploads/2021/09/MeatAtlas2021_final_web.pdf). 2021.
Zahoor I, Mushtaq A. Water pollution from agricultural activities: A critical global review. International Journal of Chemical and Biochemical Sciences, 2023; 23(1), 164-176.
Weerasooriya RR, Liyanage LPK, Rathnappriya RHK, Bandara WB MAC, Perera TANT, Gunarathna, MHJP, Jayasinghe GY. Industrial water conservation by water footprint and sustainable development goals: A review. Environment, Development and Sustainability, 2021; 23(9), 12661-12709. https://doi.org/10.1007/s10668-020-01184-0.
El Sabry M, Romeih ZU, Stino FKR, Khosht AR, Aggrey SE. Water scarcity can be a critical limitation for the poultry industry. Tropical Animal Health and Production, 2023; 55, 215. https://doi.org/10.1007/s11250-023-03599-z
Selvi K. Hayvancılıkta Su Kalitesinin Önemi ve Sürdürülebilir Su Yönetimi Stratejileri. Lapseki Meslek Yüksekokulu Uygulamalı Araştırmalar Dergisi, 2025; 6.13: 121-138.
