Hayvan Sağlığı, Refahı ve Biyogüvenlik
Özet
Bu çalışma; modern hayvancılık sistemlerinde hayvan refahı, biyogüvenlik ve hayvan sağlığı kavramlarının birbirleriyle olan ilişkisini bilimsel literatür çerçevesinde incelemektedir. Günümüzde hayvansal üretim sistemlerinin yoğunlaşmasıyla birlikte enfeksiyöz hastalıklar, antibiyotik kullanımı, çevresel etkiler ve hayvan refahı problemleri daha belirgin hale gelmiştir. Bu nedenle sürdürülebilir hayvansal üretim açısından refah ve biyogüvenlik uygulamalarının bütüncül bir yaklaşımla ele alınması zorunlu hale gelmiştir. Çalışmada öncelikle One Health yaklaşımı kapsamında insan, hayvan ve çevre sağlığı arasındaki ilişki değerlendirilmiş; hayvan refahının yalnızca fiziksel sağlık değil, aynı zamanda davranışsal ve psikolojik boyutları da içeren çok yönlü bir kavram olduğu vurgulanmıştır. Beş Özgürlük ilkesi, refah değerlendirme kriterleri ve kronik stresin fizyolojik etkileri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Araştırmada ayrıca hayvan refahının değerlendirilmesinde kullanılan davranışsal, fizyolojik ve sağlık göstergeleri incelenmiş; hassas hayvancılık teknolojileri, sensör sistemleri, termal görüntüleme ve yapay zekâ destekli erken uyarı mekanizmalarının modern refah yönetimindeki rolü açıklanmıştır. Biyobelirteçler aracılığıyla stres ve hastalık süreçlerinin objektif biçimde izlenebildiği belirtilmiştir. Çalışmanın biyogüvenlik bölümünde ise dış ve iç biyogüvenlik uygulamaları, sürü sağlığı yönetimi, karantina, hijyen, aşılama ve dezenfeksiyon protokolleri değerlendirilmiştir. Sığır, küçükbaş ve kanatlı yetiştiriciliğinde biyogüvenlik uygulamalarının türlere göre farklılık gösterdiği, özellikle yoğun üretim sistemlerinde biyogüvenlik önlemlerinin kritik öneme sahip olduğu ortaya konmuştur. Sonuç olarak çalışma, hayvan refahı ve biyogüvenlik uygulamalarının yalnızca hayvan sağlığını değil, aynı zamanda halk sağlığını, gıda güvenliğini ve çevresel sürdürülebilirliği doğrudan etkilediğini göstermektedir. Hassas hayvancılık teknolojileri ve veri temelli yönetim sistemlerinin gelişmesiyle birlikte gelecekte daha proaktif, sürdürülebilir ve etik hayvansal üretim modellerinin yaygınlaşacağı değerlendirilmektedir.
Referanslar
Steinfeld, H., Gerber, P., Wassenaar, T., Castel, V., Rosales, M., & de Haan, C. (2006). Livestock’s long shadow: Environmental issues and options. Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://www.fao.org/4/a0701e/a0701e00.htm
(2)Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2022). The State of Food and Agriculture 2022: Leveraging automation in agriculture for transforming agrifood systems. FAO. https://doi.org/10.4060/cc2211en
(3)Diana, A., Lorenzi, V., Penasa, M., Magni, E., Alborali, G. L., Bertocchi, L., ve De Marchi, M. (2020). Effect of welfare standards and biosecurity practices on antimicrobial use in beef cattle. Scientific Reports, 10, 20939. https://doi.org/10.1038/s41598-020-77838-w
(4)Alarcón, L. V., Allepuz, A., ve Mateu, E. (2021). Biosecurity in pig farms: A review. Porcine Health Management, 7, 5. https://doi.org/10.1186/s40813-020-00181-z
Broom, D. M. (2011). A history of animal welfare science. Acta Biotheoretica, 59(2), 121–137. https://doi.org/10.1007/s10441-011-9123-3
Fraser, D. (2008). Understanding animal welfare. Acta Veterinaria Scandinavica, 50(1), S1. https://doi.org/10.1186/1751-0147-50-S1-S1
Mellor, D. J. (2016). Updating animal welfare thinking: Moving beyond the Five Freedoms. Animals, 6(3), 21. https://doi.org/10.3390/ani6030021
Hemsworth, P. H., Mellor, D. J., Cronin, G. M., ve Tilbrook, A. J. (2015). Scientific assessment of animal welfare. New Zealand Veterinary Journal, 63(1), 24–30. https://doi.org/10.1080/00480169.2014.966167
Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2019). Good practices for biosecurity in the poultry sector. Rome: FAO.
World Health Organization. (2021). One Health is an integrated, unifying approach that aims to sustainably balance and optimize the health of people, animals and ecosystems. WHO. https://www.who.int/health-topics/one-health
Youssef, D. M., Wieland, B., Knight, G. M., Lines, J., ve Naylor, N. R. (2021). The effectiveness of biosecurity interventions in reducing the transmission of bacteria from livestock to humans at the farm level: A systematic literature review. Zoonoses and Public Health, 68(6), 549–562. https://doi.org/10.1111/zph.12807
Webster, J. (2016). Animal Welfare: Freedoms, Dominions and “A Life Worth Living”. Animals, 6(6), 35. https://doi.org/10.3390/ani6060035
Farm Animal Welfare Council. (2009). Farm animal welfare in Great Britain: Past, present and future. FAWC.
European Commission. (2020). Animal welfare strategy: Evaluation and roadmap for future actions. Publications Office of the European Union. https://ec.europa.eu/food/animals/animal-welfare_en
Rushen, J., Butterworth, A., ve Swanson, J. C. (2011). Animal behavior and well-being symposium: Farm animal welfare assurance. Journal of Animal Science, 89(4), 1219–1228. https://doi.org/10.2527/jas.2010-3589
Broom, D. M. (1991). Animal welfare: Concepts and measurement. Journal of Animal Science, 69(10), 4167–4175. https://doi.org/10.2527/1991.69104167x
Moberg, G. P., & Mench, J. A. (Eds.). (2000). The biology of animal stress: Basic principles and implications for animal welfare. CABI Publishing. https://doi.org/10.1079/9780851993591.0001
Berckmans, D. (2017). General introduction to precision livestock farming. Animal Frontiers, 7(1), 6–11. https://doi.org/10.2527/af.2017.0102
Buller, H., Blokhuis, H. J., Keeling, L. J., Veissier, I., & Miele, M. (2020). Reflection on the ethics and governance of precision livestock farming. In J. H. Veissier (Ed.), (PLF ve animal welfare governance üzerine bölüm).
Tutkun, M. (2023). Precision dairy farming. Journal of Agricultural, Food and Environmental Sciences, 77(1), 12–19. https://doi.org/10.55302/JAFES23771012t
Rutten, C. J., Velthuis, A. G. J., Steeneveld, W., & Hogeveen, H. (2013). Invited review: Sensors to support health management on dairy farms. Journal of Dairy Science, 96(4), 1928–1952. https://doi.org/10.3168/jds.2012-6107
Bewley, J. M., Boyce, R. E., Hockin, J., Munksgaard, L., Eicher, S. D., Einstein, M. E., & Schutz, M. M. (2010). Influence of milk yield, stage of lactation, and body condition on dairy cattle lying behaviour measured using an automated activity monitoring sensor. Journal of Dairy Research, 77(1), 1–6. https://doi.org/10.1017/S0022029909990227
McManus, C., Tanure, C. B., Peripolli, V., Seixas, L., Fischer, V., Gabbi, A. M., Menegassi, S. R. O., Stumpf, M. T., Kolling, G. J., Dias, E., & Costa Jr., J. B. G. (2016). Infrared thermography in animal production: An overview. Computers and Electronics in Agriculture, 123, 10–16.
Stewart, M., Wilson, M. T., Schaefer, A. L., Huddart, F., & Sutherland, M. A. (2017). The use of infrared thermography and accelerometers for remote monitoring of dairy cow health and welfare. Journal of Dairy Science, 100(5), 3893–3901. https://doi.org/10.3168/jds.2016-12055
Hogeveen, H., Kamphuis, C., Steeneveld, W., & Nielen, M. (2010). Sensors and clinical mastitis—The quest for the perfect alert. Sensors, 10(9), 7991–8009.
Kamphuis, C., Mollenhorst, H., Heesterbeek, J. A. P., & Hogeveen, H. (2010). Detection of clinical mastitis with sensor data from automatic milking systems is improved by using decision-tree induction. Journal of Dairy Science, 93(8), 3616–3627.
Eastwood, C. R., Chapman, D. F., & Paine, M. S. (2012). Networks of practice for co-construction of agricultural decision support systems: Case studies of precision dairy farms in Australia. Agricultural Systems, 108, 10–18. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2011.12.005
(29)World Organisation for Animal Health (OIE). (2019). Terrestrial animal health code. OIE, Paris.
Sapolsky, R. M., Romero, L. M., & Munck, A. U. (2000). How do glucocorticoids influence stress responses? Integrating permissive, suppressive, stimulatory, and preparative actions. Endocrine Reviews, 21(1), 55–89. https://doi.org/10.1210/edrv.21.1.0389
Sheriff, M. J., Dantzer, B., Delehanty, B., Palme, R., & Boonstra, R. (2011). Measuring stress in wildlife: Techniques for quantifying glucocorticoids. Oecologia, 166(4), 869–887. https://doi.org/10.1007/s00442-011-1943-y
Eckersall, P. D., & Bell, R. (2010). Acute phase proteins: Biomarkers of infection and inflammation in veterinary medicine. The Veterinary Journal, 185(1), 23–27. https://doi.org/10.1016/j.tvjl.2010.04.009
Ceciliani, F., Ceron, J. J., Eckersall, P. D., & Sauerwein, H. (2012). Acute phase proteins in ruminants. Journal of Proteomics, 75(14), 4207–4231. https://doi.org/10.1016/j.jprot.2012.04.004
von Borell, E., Langbein, J., Després, G., Hansen, S., Leterrier, C., Marchant-Forde, J., Marchant-Forde, R., Minero, M., Mohr, E., Prunier, A., Valance, D., & Veissier, I. (2007). Heart rate variability as a measure of autonomic regulation of cardiac activity for assessing stress and welfare in farm animals—A review. Physiology & Behavior, 92(3), 293–316. https://doi.org/10.1016/j.physbeh.2007.01.007
Ingvartsen, K. L., & Moyes, K. (2013). Nutrition, immune function and health of dairy cattle. Animal, 7(Suppl. 1), 112–122. https://doi.org/10.1017/S175173111200170X
Blokhuis, H. J., Veissier, I., Miele, M., & Jones, B. (2010). The Welfare Quality® project and beyond: Safeguarding farm animal well-being. Acta Agriculturae Scandinavica, Section A – Animal Science, 60(3), 129–140. https://doi.org/10.1080/09064702.2010.523480
World Organisation for Animal Health (WOAH, formerly OIE). (2021). Terrestrial animal health code.
Ruegg, P. L. (2017). A 100-Year Review: Mastitis detection, management, and prevention. Journal of Dairy Science.
Halasa, T., Huijps, K., Østerås, O., & Hogeveen, H. (2007). Economic effects of bovine mastitis and mastitis management: A review. Veterinary Quarterly, 29(1), 18–31. https://doi.org/10.1080/01652176.2007.9695224
Seleem, M. N., Boyle, S. M., & Sriranganathan, N. (2010). Brucellosis: A re-emerging zoonosis. Veterinary Microbiology, 140(3–4), 392–398. https://doi.org/10.1016/j.vetmic.2009.06.021
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2014). Small ruminant production systems and health management. FAO Animal Production and Health Guidelines. https://www.fao.org/3/i3473e/i3473e.pdf
Thrusfield, M. (2018). Veterinary Epidemiology. Wiley-Blackwell.
Smith, M. C., ve Sherman, D. M. (2009). Goat Medicine. Wiley-Blackwell.
Alexander DJ. A review of avian influenza in different bird species. Vet Microbiol. 2000 May 22;74(1-2):3-13. doi: 10.1016/s0378-1135(00)00160-7. PMID: 10799774.
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2013). Biosecurity for highly pathogenic avian influenza: Issues and options. FAO Animal Production and Health Paper. https://www.fao.org/3/i3557e/i3557e.pdf
World Organisation for Animal Health (WOAH). (2019). Terrestrial animal health code. WOAH, Paris.
