İklim Değişikliğine Dirençli Şehir Altyapılarının Geliştirilmesi
Özet
İklim değişikliği, sıcak hava dalgaları, sel, kuraklık, deniz seviyesi yükselmesi ve orman yangınları gibi etkilerle kentsel altyapılar üzerinde giderek artan bir baskı yaratır. Ulaşım, su ve atık su, enerji, yeşil altyapı ve kentsel ekosistemler gibi uzun ömürlü ve pahalı sistemler, bu riskler karşısında yüksek etkilenebilirlik gösterir. Artan sıcaklıklar yolları, köprüleri ve rayları zorlar, enerji talebini yükseltir; düzensiz ve ani yağışlar su ve atık su altyapısını taşkın ve kirlilik riskiyle karşı karşıya bırakır. Buna karşılık, yeşil altyapılar ve doğa tabanlı çözümler hem ısı adası etkisini azaltır hem de yüzey akışını düzenleyerek taşkın riskini düşürür ve ekosistem hizmetlerini güçlendirir. Dirençlilik, yalnızca fiziksel “sağlamlık” değil; hazırlıklı olma, uyum sağlama, toparlanma kapasitesi ve kurumsal öğrenme boyutlarıyla birlikte ele alınan dinamik bir süreçtir. Kentsel ölçekte dirençlilik, fiziksel, kurumsal ve toplumsal düzeylerin birlikte güçlenmesini; risk değerlendirmesi ve etkilenebilirlik analizlerini, paydaş katılımını, senaryo temelli planlamayı, izleme-değerlendirme ve uyarlayıcı yönetişimi gerektirir. New York, Rotterdam, Kopenhag, Medellín, Melbourne ve Tokyo örnekleri; tasarım odaklı yaklaşımlar, yeşil-mavi altyapı, doğa tabanlı çözümler, sosyal kapsayıcılık ve çok paydaşlı yönetişimin birlikte kullanıldığında iklim dirençliliğini belirgin biçimde artırdığını gösterir. Türkiye’de ulusal strateji belgeleri ve bazı büyükşehir belediyelerinin iklim-dirençlilik planları önemli bir başlangıç oluştursa da, planlama-iklim entegrasyonu, yerel kurumsal kapasite, veri altyapısı ve sivil toplum katılımında önemli boşluklar vardır. Buna rağmen genç nüfus, yenilenebilir enerji potansiyeli ve zengin ekosistem çeşitliliği, iklim değişikliğine dirençli, adil ve doğayla uyumlu şehir altyapıları tasarlamak için önemli fırsatlar yaratır.
Referanslar
AFAD. (2014). Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP). T.C. İçişleri Bakanlığı, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/turkiye-afet-mudahale-plani
Ajuntament de Barcelona. (2018). Barcelona Climate Plan 2018-2030. https://www.barcelona.cat/barcelona-pel-clima/sites/default/files/climate_plan_maig.pdf
ARUP. (2014). City Resilience Framework. The Rockefeller Foundation. https://www.arup.com/insights/city-resilience-framework/
Bahadur, A. V., Ibrahim, M., & Tanner, T. (2010). The resilience renaissance? Unpacking of resilience for tackling climate change and disasters. The Institute of Development Studies. https://hdl.handle.net/20.500.12413/2368
California Department of Forestry and Fire Protection. (2019). Camp fire incident information. https://www.fire.ca.gov/incidents/2019
City of Rotterdam. (2013, 17 Haziran). Rotterdam Climate Proof: Connecting water with opportunities. https://unfccc.int/files/adaptation/cancun_adaptation_framework/application/pdf/rotterdam_climate_proof.pdf
European Commission. (2021). Forging a climate-resilient Europe - the new EU Strategy on Adaptation to Climate Change (COM(2021) 82 final). EUR-Lex. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021DC0082
European Union. (2015). Towards an EU research and innovation policy agenda for nature-based solutions & re-naturing cities: Final report of the Horizon 2020 Expert Group on ‘Nature-Based Solutions and Re-Naturing Cities’. Publications Office of the European Union. https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/fb117980-d5aa-46df-8edc-af367cddc202
Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, GASKİ Genel Müdürlüğü. (t.y.). 2020-2024 Stratejik Plan. https://gaski.gov.tr/wp-content/uploads/2020/09/gaski-2020-2024-stratejik-plan.pdf
Holling, C. S. (1973). Resilience and stability of ecological systems. Annual Review of Ecology and Systematics, 4, 1-23.
International Energy Agency (IEA). (2016). Water energy nexus. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/water-energy-nexus
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2022). Climate change 2022: Impacts, adaptation and vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (H.-O. Pörtner, D. C. Roberts, M. Tignor, E. S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, & B. Rama, Ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009325844
İstanbul Büyükşehir Belediyesi. (2021). İstanbul İklim Eylem Planı (İİEP). https://cevre.ibb.istanbul/wp-content/uploads/2022/01/ist_iklim_degisikligi_eylem_plani.pdf
İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2020). Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı (SECAP). https://skpo.izmir.bel.tr/Upload_Files/FckFiles/file/2020/WEB_SAYFASI_SECAP-Turkce.pdf
Mulholland, E., & Feyen, L. (2021). Increased risk of extreme heat to European roads and railways with global warming. Climate Risk Management, 34, 100365. https://doi.org/10.1016/j.crm.2021.100365
Pahl-Wostl, C. (2009). A conceptual framework for analysing adaptive capacity and multi-level learning processes in resource governance regimes. Global Environmental Change, 19(3), 354-365. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2009.06.001
Rijkswaterstaat. (2015). Room for the River: A safer and more attractive Dutch river region. Ministry of Infrastructure and the Environment. https://www.rijkswaterstaat.nl/en/projects/iconic-structures/room-for-the-river
T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2011). İklim Değişikliği Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2011-2023). Ankara: İklim Değişikliği Dairesi Başkanlığı. https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/editordosya/uyum_stratejisi_eylem_plani_TR.pdf
T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (t.y.). İklim değişikliğine uyum stratejisi ve eylem planı (2024-2030). https://iklim.gov.tr/db/turkce/icerikler/files/%C4%B0klim%20De%C4%9Fi%C5%9Fikli%C4%9Fine%20Uyum%20Stratejisi%20ve%20Eylem%20Plan_%202024-2030.pdf
T.C. Ticaret Bakanlığı. (2021). Yeşil Mutabakat Eylem Planı. https://ticaret.gov.tr/data/60f1200013b876eb28421b23/MUTABAKAT%20YEŞİL.pdf
The City of Copenhagen. (2012). Cloudburst Management Plan 2012. https://international.kk.dk/sites/default/files/2021-09/Cloudburst%20Management%20plan%202010.pdf
The Rockefeller Foundation. (2019). 100 Resilient Cities. https://www.100resilientcities.org/
The City of Melbourne. (2012). Urban Forest Strategy: Making a Great City Greener 2012-2032. https://www.melbourne.vic.gov.au/urban-forest-strategy
TMMOB. (2018). Uzunköprü-Halkalı seferini yapan yolcu treninin Tekirdağ-Çorlu-Sarılılar bölgesinde raydan çıkmasına ilişkin inceleme ve değerlendirme raporu. TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası. https://imop.imo.org.tr/resimler/dosya_ekler/3f2c1f8c65a4016_ek.pdf
Tokyo Metropolitan Government. (2019). Tokyo Climate Change Adaptation Policy: Basic Principles. https://research.fit.edu/media/site-specific/researchfitedu/coast-climate-adaptation-library/asia-amp-indian-ocean/japan/Tokyo-Metropolitan-Gov.--2021.--Climate-Change-Adaptation-Plan.pdf
Tyler, S., Nugraha, E., Nguyen, H. K., Nguyen, N. V., Sari, A. D., Thinpanga, P., Tran, T. T., & Verma, S. S. (2016). Indicators of urban climate resilience: A contextual approach. Environmental Science & Policy, 66, 420-426. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2016.08.004
UNESCO. (2020). The United Nations world water development report 2020: Water and climate change. UNESCO World Water Assessment Programme. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000372985
UN-Habitat. (2020). City Resilience Global Programme: Resilience profiling tool. United Nations Human Settlements Programme. https://crpit.cityresilience.org
UN-Habitat. (2021). World Cities Report 2020: The value of sustainable urbanization. United Nations Human Settlements Programme. https://unhabitat.org/world-cities-report-2020-the-value-of-sustainable-urbanization
United Nations. (2019). World urbanization prospects: The 2018 revision (ST/ESA/SER.A/420). United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. https://population.un.org/wup/assets/WUP2018-Report.pdf
United Nations Environment Programme (UNEP). (2021). Adaptation Gap Report 2021: The Gathering Storm - Adapting to climate change in a post-pandemic world. United Nations Environment Programme. https://www.unep.org/resources/adaptation-gap-report-2021
United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). (2024). Summary of Global Climate Action at COP 29. United Nations Framework Convention on Climate Change. https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Summary_Global_Climate_Action_at_COP_29.pdf
Urban Institute. (2014). Evaluation: Rebuild by Design Phase I. The Rockefeller Foundation. https://www.urban.org/sites/default/files/publication/33656/413256-evaluation-rebuild-by-design-phase-i_2.pdf
U.S. Environmental Protection Agency (EPA). (2014). Reducing urban heat islands: Compendium of strategies - Trees and vegetation. U.S. Environmental Protection Agency. https://www.epa.gov/sites/default/files/2014-06/documents/treesandvegcompendium.pdf
