Türkiye’de İklim Değişikliği: Geçmişten Geleceğe Eğilimler, Projeksiyonlar ve Altyapı Sistemlerine Etkileri
Özet
Türkiye, farklı iklim tiplerinin ve karmaşık topoğrafyanın bir arada bulunduğu yapısı nedeniyle iklim değişikliğinin etkilerini ülke genelinde eşit biçimde yaşamamaktadır. Son yıllarda gözlenen belirgin sıcaklık artışı, yağış rejimlerindeki düzensizlik ve aşırı hava olaylarındaki artış; özellikle kentler ve kritik altyapılar üzerinde giderek artan bir baskı yaratmaktadır. Ulaşım, enerji, su ve haberleşme gibi sistemlerin büyük bölümü geçmiş iklim normallerine göre tasarlanmış olup, değişen koşullar karşısında hizmet sürekliliğini sağlamakta zorlanmaktadır.
Küresel ölçekte iklim değişikliği, insan faaliyetlerinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarının bir sonucu olarak hızlanmıştır. Küresel ortalama sıcaklık sanayi öncesi döneme göre 1 °C’nin üzerine çıkmış, 2024 yılı kayıtlara geçen en sıcak yıl olmuştur. Kara alanlarının okyanuslara göre daha hızlı ısınması, Akdeniz Havzası gibi bölgelerde etkileri daha keskin hale getirmektedir. Aşırı sıcaklar, şiddetli yağışlar ve farklı tür kuraklıkların aynı dönemlerde görülmesi, altyapı sistemleri için yeni ve karmaşık riskler doğurmaktadır. Türkiye’de uzun dönemli gözlemler, sıcaklık artışının süreklilik kazandığını ve artık “yeni normal” olarak kabul edilebilecek bir düzeye ulaştığını göstermektedir. Son yılların büyük bölümünün ortalamanın üzerinde sıcak geçmesi, ekstrem hava olaylarının sayısındaki hızlı artış ve sıcak hava dalgalarının uzaması bu eğilimi desteklemektedir. Yağışlar yıllar arasında dalgalı seyretse de uzun vadede hafif bir azalma eğilimi öne çıkmakta; tropik gecelerin artması ve donlu günlerin azalması ise gece ısınmasının güçlendiğine işaret etmektedir. Gelecek projeksiyonları, yüksek emisyonların devam ettiği bir senaryoda Türkiye’nin daha sıcak ve birçok bölgede daha kurak bir iklime yöneldiğini ortaya koymaktadır. Çok sıcak günlerin ve tropik gecelerin yaygınlaşması, yağışların azalması ve daha kısa sürelerde yoğunlaşması; kuraklık, taşkın ve su yönetimi risklerini birlikte artırmaktadır. Bu tablo, iklim verileri ve projeksiyonlarının altyapı planlamasına entegre edilmesini, dirençli ve sürdürülebilir sistemler oluşturmanın temel koşulu haline getirmektedir.
Referanslar
Erlat, E., & Güler, H. (2018). Türkiye’de sıcaklık ekstremlerinin sürelerinde gözlenen değişim ve eğilimler (1950-2017). Ege Coğrafya Dergisi, 27(2), 135-148.
Erlat, E., & Türkeş, M. (2012). Analysis of observed variability and trends in numbers of frost days in Turkey for the period 1950-2010. International Journal of Climatology, 32(12), 1889-1898. https://doi.org/10.1002/joc.2403
Erlat, E., & Türkeş, M. (2013). Observed changes and trends in numbers of summer and tropical days, and the 2010 hot summer in Turkey. International Journal of Climatology, 33, 1898-1908. https://doi.org/10.1002/joc.3556
Erlat, E., Türkeş, M., & Aydin-Kandemir, F. (2021). Observed changes and trends in heatwave characteristics in Turkey since 1950. Theoretical and Applied Climatology, 145, 137-157. https://doi.org/10.1007/s00704-021-03620-1
Erlat, E., Türkeş, M., & Güler, H. (2022). Analysis of long-term trends and variations in extreme high air temperatures in May over Turkey and a record-breaking heatwave event of May 2020. International Journal of Climatology, 42(16), 9319-9343. https://doi.org/10.1002/joc.7821
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2021). Climate change 2021: The physical science basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (V. Masson-Delmotte, P. Zhai, A. Pirani, S. L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M. I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J. B. R. Matthews, T. K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, & B. Zhou, Ed.). Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009157896
Mediterranean Experts on Climate and Environmental Change (MedECC). (2020). Climate and environmental change in the Mediterranean Basin: Current situation and risks for the future. First Mediterranean Assessment Report (W. Cramer, J. Guiot, & K. Marini, Ed.). Union for the Mediterranean, Plan Bleu, UNEP/MAP. https://doi.org/10.5281/zenodo.7224821
Mediterranean Experts on Climate and Environmental Change (MedECC). (2024a). Interlinking climate change with the Water-Energy-Food-Ecosystems (WEFE) nexus in the Mediterranean Basin (P. Drobinski, M. G. Rivera-Ferre, M. Abdel Monem, F. Driouech, W. Cramer, J. Guiot, J.-C. Gattacceca, & K. Marini, Ed.). MedECC Reports. MedECC Secretariat, Marseille, France. https://www.medecc.org/medecc-reports/climate-wefe-nexus/
Mediterranean Experts on Climate and Environmental Change (MedECC). (2024b). Climate and environmental coastal risks in the Mediterranean (S. Djoundourian, P. Lionello, M. C. Llasat, J. Guiot, W. Cramer, F. Driouech, J.-C. Gattacceca, & K. Marini, Ed.). MedECC Reports. MedECC Secretariat, Marseille, France. https://www.medecc.org/medecc-reports/med-coastal-risks/
Türkeş, M., Turp, M. T., An, N., Ozturk, T., & Kurnaz, M. L. (2020). Impacts of climate change on precipitation climatology and variability in Turkey. İçinde N. B. Harmancioglu & D. Altinbilek (Ed.), Water resources of Turkey (ss. 467-491). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-11729-0_14
United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). (2015). Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015-2030. United Nations. https://www.undrr.org/publication/sendai-framework-disaster-risk-reduction-2015-2030
United Nations Environment Programme (UNEP). (2024). Adaptation gap report 2024: Come hell and high water — As fires and floods hit the poor hardest, it is time for the world to step up adaptation actions. United Nations Environment Programme. https://doi.org/10.59117/20.500.11822/46497
United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC). (2015). Adoption of the Paris Agreement. United Nations Framework Convention on Climate Change. http://unfccc.int/resource/docs/2015/cop21/eng/l09r01.pdf
World Meteorological Organization (WMO). (2025). State of the global climate 2024 (WMO-No. 1368). World Meteorological Organization. https://library.wmo.int/viewer/69455/download?file=WMO-1368-2025_en.pdf&type=pdf&navigator=1
