Tersine Lojistik ve Atık Yönetimi
Özet
Küresel ölçekte artan kaynak tüketimi ve çevresel baskılar, doğrusal ekonomi modelinin sınırlarını ortaya koymuştur. Bu durum, döngüsel ekonomi anlayışı ile sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimini ön plana çıkarmıştır. Atık yönetimi, kaynak verimliliği, çevresel koruma ve ekonomik değer yaratımı açısından stratejik bir alan haline gelmiştir. Tersine lojistik ise ürünlerin yaşam döngüsü sonunda geri toplanması, yeniden kullanımı, yenilenmesi ve geri dönüştürülmesi gibi süreçleri yöneten operasyonel bir mekanizma olarak bu dönüşümde önemli bir rol üstlenmektedir. Bu kitap bölümünde, atık yönetimi ve tersine lojistik kavramları sürdürülebilir tedarik zinciri yönetimi ve döngüsel ekonomi perspektifinden ele alınmıştır. Temel ilkeleri ile ekonomik, çevresel, sosyal ve yasal boyutları incelenmiştir. Ayrıca, ilgili mevzuat ve politika çerçeveleri değerlendirilmiş ve kapalı döngü tedarik zinciri yaklaşımı kapsamında farklı tersine lojistik modelleri analiz edilmiştir. Sektörel örneklerle (ambalaj, elektronik, tekstil, vb.) konunun uygulama boyutu desteklenmiştir. Bulgular, tersine lojistik ve atık yönetimi entegrasyonunun sürdürülebilir üretim-tüketim sistemlerinin kurulmasında, karbon ayak izinin azaltılmasında ve döngüsel ekonomi hedeflerinin gerçekleştirilmesinde kritik bir rol oynadığını göstermektedir.
The increasing global consumption of resources and environmental pressures have revealed the limitations of the linear economy model. This situation has brought the concepts of the circular economy and sustainable supply chain management to the forefront. Waste management has become a strategic field in terms of resource efficiency, environmental protection, and economic value creation. Reverse logistics plays an important role in this transformation as an operational mechanism that manages processes such as product collection, reuse, refurbishment, and recycling at the end of the product life cycle. In this book chapter, the concepts of waste management and reverse logistics are discussed from the perspective of sustainable supply chain management and the circular economy. Their fundamental principles and economic, environmental, social, and legal dimensions are examined. In addition, the relevant legislative and policy frameworks are evaluated, and different reverse logistics models are analyzed within the scope of the closed-loop supply chain approach. The practical aspect of the topic has been supported with sectoral examples (packaging, electronics, textiles, etc.). The findings show that the integration of reverse logistics and waste management plays a critical role in establishing sustainable production–consumption systems, reducing the carbon footprint, and achieving circular economy goals.
Referanslar
Aydın, M., & Deniz, K. (2017). Atık yönetiminde vergi politikasının rolü: Türkiye değerlendirmesi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 15(30), 435-461.
Bressanelli, G., Perona, M., & Saccani, N. (2018). Reshaping the washing machine industry through circular economy and product-service system business models. Procedia CIRP, 73, 45–50.
Brown, A., Laubinger, F., & Börkey, P. (2023). New Aspects of EPR: Extending producer responsibility to additional product groups and challenges throughout the product lifecycle. OECD Environment Working Papers.
Butt, A. S., Ali, I., & Govindan, K. (2024). The role of reverse logistics in a circular economy for achieving sustainable development goals: a multiple case study of retail firms. Production Planning & Control, 35(12), 1490-1502.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2023). Sıfır Atık Yönetmeliği. Resmî Gazete.
Elkington, J., & Rowlands, I. H. (1999). Cannibals with forks: The triple bottom line of 21st century business. Alternatives Journal, 25(4), 42.
Ellen MacArthur Foundation. (2019). The circular economy in detail (Deep dive). Ellen MacArthur Foundation.
European Environment Agency. (2022). Circular economy and greenhouse gas emissions. EEA Report No. 3/2022.
Fani, V., Bucci, I., Bandinelli, R., & da Silva, E. R. (2025). Sustainable reverse logistics network design using simulation: Insights from the fashion industry. Cleaner Logistics and Supply Chain, 14, 100201.
Govindan, K., Soleimani, H., & Kannan, D. (2015). Reverse logistics and closed loop supply chain: A comprehensive review to explore the future. European Journal of Operational Research, 240(3), 603–626. Doi: 10.1016/j.ejor.2014.07.012
Govindan, K., & Soleimani, H. (2017). A review of reverse logistics and closed loop supply chains: A Journal of Cleaner Production focus. Journal of Cleaner Production, 142, 371–384. Doi: 10.1016/j.jclepro.2016.09.014
Khatib, I. A. (2011). Municipal solid waste management in developing countries: Future challenges and possible opportunities. Integrated waste management, 2, 35-48.
Mesjasz Lech, A. (2019). Reverse logistics in sustainable supply chain management. Polish Journal of Environmental Studies, 28(4), 2271–2281.
Mücevher, M. H. (2021). Sürdürülebilir lojistik için üç öncelikli strateji: Yeşil lojistik, tersine lojistik ve yalın lojistik. Enderun, 5(1), 39-54.
OECD. (2023). Extended producer responsibility (EPR) and waste management 2023 report. OECD Environment Directorate. https://www.oecd.org/environment/waste
Quesada, I. F. (2003, June). The concept of reverse logistics: A review of literature. In Annual Conference for Nordic Researchers in Logistics (NOFOMA 03) (pp. 1–15).
Rogers, D. S., & Tibben Lembke, R. S. (1999). Going backwards: Reverse logistics trends and practices. Reverse Logistics Executive Council.
Rubio, S., & Jiménez-Parra, B. (2016). Reverse logistics: Concept, evolution and marketing challenges. In Optimization and decision support systems for supply chains (pp. 41-61). Cham: Springer International Publishing.
Scrioșteanu, A., & Criveanu, M. M. (2023). Reverse logistics of packaging waste under the conditions of a sustainable circular economy at the level of the European Union States. Sustainability, 15(20), 14727.
Sonar, H., Sarkar, B. D., Joshi, P., Ghag, N., Choubey, V., & Jagtap, S. (2024). Navigating barriers to reverse logistics adoption in circular economy: An integrated approach for sustainable development. Cleaner Logistics and Supply Chain, 12, 100165. Doi: 10.1016/j.clscn.2024.100165
Zhu, Q., Sarkis, J., & Lai, K. (2008). Confirmation of a measurement model for green supply chain management practices implementation. International Journal of Production Economics, 111(2), 261–273. Doi: 10.1016/j.ijpe.2006.11.029
