Incoterms ve Ödeme Şekilleri
Özet
Dış ticaret, tarih boyunca milletlerin üretemediği ürünleri veya daha ucuza üretilmiş olan ürünleri diğer milletlerden almasıyla başlayan bir süreç olarak karşımıza çıkmaktadır. Diğer milletler ile yapılan bu ticarette taşıma ve ödeme şekli taraflar arasında tartışılan bir konu olmuştur. Taşıma masraflarını hangi tarafın karşılayacağı ödemenin ne zaman yapılacağı taraflar arasında yapılacak sözlü veya yazılı anlaşma ile belirlenmekteydi. Taraflar arasında yapılan anlaşmalar dış ticaretin artmasıyla giderek karmaşık bir hal almaya başlamıştır. Eskiden daha küçük çaplarda yapılan ticaret artık daha geniş çaplarda yapılmakta ve eskiden daha kısıtlı olan tacir sayısı da günümüzde oldukça artmıştır. Tarafların bu noktada ticari güven unsurunu sağlaması oldukça zorlu olmaya başlamıştır. Milletler arası Ticaret Odası, yükümlülükler ve masrafların hangi noktada hangi tarafa ait olacağına ilişkin standartlaşmayı ve tarafların aralarındaki sözleşmede kullanılmasını sağlayacak yeknesak teamüllerin oluşması konusunda önemli çalışmaları bulunmaktadır. Incoterms olarak adlandırılan ve teslim şekilleri olarak Türkçeleştirilen kurallar bu çalışmalar sırasında oluşmuş ve yeni gerekliliklere göre güncellenmiştir. Ödeme şekilleri de bankacılık sisteminin gelişmesi ve finansman imkanlarının artmasıyla oldukça karmaşık bir hal alsa da taraflar arasında yapılacak sözleşme ile yine belirli kurallar bütününde kullanılabilecek ve iki tarafın da hakkını gözetecek şekilde yapılmasına imkân tanıyacak bir şekilde dönüşmüştür. Peşin ödeme veya mal mukabili ödeme şekilleri kullanılsa da akreditif olarak adlandırılan ve bankanın da taraf olarak dış ticarete katıldığı bir sistem ortaya çıkmıştır. Bu noktada bu kitap bölümü içerisinde teslim şekilleri ve ödeme şekillerine ilişkin bilgilendirme sunulması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda ilk olarak teslim şekilleri daha sonra ödeme şekilleri açıklanacaktır.
Foreign trade has historically been a process that begins with nations purchasing products they cannot produce or that are produced more cheaply by other nations. In this trade with other nations, the method of transportation and payment has been a matter of debate between the parties. The party that would cover the transportation costs, and the timing of the payment, were determined by a verbal or written agreement between the parties. Agreements made between parties have become increasingly complex with the increase in foreign trade. Trade, which used to be conducted on a smaller scale, is now conducted on a larger scale, and the number of merchants, which used to be limited, has increased significantly. At this point, establishing commercial trust has become quite challenging for the parties. The International Chamber of Commerce has been working on standardizing the responsibilities and costs that will be borne by which party and establishing uniform practices that will be used in contracts between the parties. The rules, called Incoterms and translated into Turkish as delivery terms, were developed during these studies and updated according to new requirements. Although payment methods have become more complex with the development of the banking system and the expansion of financing options, they can still be used within a well-defined set of rules established by the parties, ensuring the protection of both parties’ rights. Although cash payment or cash against goods payment methods are used, a system called a letter of credit has emerged in which the bank also participates in foreign trade as a party. This chapter aims to provide information on Incoterms and payment methods. In this context, first the Incoterms and then the payment methods will be explained.
Referanslar
Ağaoğlu, C. (2020). Incoterms® 2020. Public and Private International Law Bulletin, 40(2), 1113-1149. https://doi.org/10.26650/ppil.2020.40.2.0008.
Ağsakal, A., & Erkan, M. K. (2016). Türkiye’de Dış Ticarette Ödeme Şekilleri ve Faiz Oranları. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(12), 581-588.
Arslancan, T. & Karakaya, G., (2020). Akreditif Ödeme Şekline İlişkin Hile Vakaları Üzerine Bir Değerlendirme. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 55(2), 910-927. doi: 10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.20.05.1328
Artan, B. (2024). Dış Ticarette Kabul Kredisinin Firma, Banka ve Ülke Ekonomisi Üzerine Etkileri. Izmir Democracy University Social Sciences Journal, 7(2), 179-197.
Birgili, E., Tunahan, H., & Dizkırıcı, A. S. (2005). Akreditifli Ödeme ve İhracatçı İşletmelere Yönelik Bir Uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi (28), 87-96.
BTO (Balıkesir Ticaret Odası). (2019). Payment methods, https://www.bato.org.tr/oda-islemleri/odeme-sekilleri adresinden erişilmiştir (Erişim Tarihi: 04.12.2025).
Çatalbaş, B. (2022). Katılım Bankaları Dış Ticaret İşlemleri Üzerinde Covid-19 Pandemisinin Etkileri, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İslam Ekonomisi Ve Finansı Anabilim Dali, Uluslararası Finans Ve Katilim Bankacılığı, Bilim Dali, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi.
Çatuk, C. (2022). Uluslararası Ticarette Ödeme Şekilleri ve Oluşabilecek Riskler. Researche Gate, https://www.researchgate.net/publication/358875185.
Davis, J., & Vogt, J. (2021). Incoterms® 2020 and the missed opportunities for the next version. International Journal of Logistics Research and Applications, 25(9), 1263–1286. https://doi.org/10.1080/13675567.2021.1897974
Detwal, P., K., Soni, G., Jakhar, S., K., Srivastava, D., K., Madaan, J., Kayikci, Y. (2023). Machine learning-based technique for predicting vendor incoterm (contract) in global omnichannel pharmaceutical supply chain, Journal of Business Research, 113688, ISSN 0148-2963, https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2023.113688.
Ezel, H. (2013). Uluslararası ticarette teslim şekilleri (Incoterms). Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Özel Hukuk Anabilim Dalı, Özel Hukuk Programı, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi.
ICC- International Chamber of Commerce. (2020). Incoterms® 2020. https://iccwbo.org/business-solutions/incoterms-rules/incoterms-2020/ adresinden erişilmiştir (Erişim Tarihi: 09.11.2025).
Künar, C., S. (2013). Dış Ticarette Kullanılan Ödeme Şekilleri ve Isparta'daki Tercihi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Uluslararası Ticaret, Tezsiz Yüksek Lisans Bitirme Projesi.
Matyar Tanır, Y., & Kesgingöz, H. (2022). Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkelerinin Lojistik Performanslarının Konjonktürel Yaklaşımla Değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19("21. Uluslararası İşletmecilik Kongresi" Özel Sayısı), 73-88. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1135165.
Mutlu, F. (2024). Dış Ticarette Teslim ve Ödeme Şekilleri: Aksaray İli Örneği. Aksaray Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi.
Ortakarpuz, M. (2025). Akreditif Sorunlarına Blok Zinciri Teknolojisi Çözümü. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 60(1), 210–225. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.25.02.2512
Özçelik, O. (2022). Ekonomik ve siyasi belirsizliklerin Türkiye’nin dış ticarette ödeme şekli tercihlerine etkileri: Doğrusal olmayan asimetrik ESTAR koentegrasyon testi ile sınama. Business & Management Studies: An International Journal, 10(1), 380-398. https://doi.org/10.15295/bmij.v10i1.2023.
Piltz, B. (2020). Incoterms® 2020. Revija Kopaoničke škole prirodnog prava, 1(2020), 9-28.
Solmaz Law (2021). Dış Ticarette Ödeme Şekilleri, https://www.solmazlaw.com/dis-ticarette-odeme-sekilleri/ adresinden erişilmiştir (Erişim Tarihi: 04.12.2025).
Stojanović, D., Ivetić, J. (2020). Possibilities of using Incoterms clauses in a country logistics performance assessment and benchmarking, Transport Policy, Volume 98, Pages 217-228, ISSN 0967-070X, https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2020.03.012.
TEB- Türk Ekonomi Bankası. (2025). Akreditif. https://www.teb.com.tr/kurumsal/akreditif/ adresinden erişilmiştir (Erişim Tarihi: 09.11.2025).
Türksever, M. (1996). Uluslararası ticarette kullanılan teslim ve ödeme koşulları. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi.
