Hemşirelerde Mesleki Kas-İskelet Sistemi Hastalıkları ve Önleyici Müdahaleler
Özet
İnsanlar, yaşamlarını sürdürebilmek ve ekonomik gereksinimlerini karşılayabilmek için gelir sağlayan bir işte çalışmak ve hayatlarını idame ettirmek durumundadır. Çalışan bireylerin, iş ortamından veya yürüttükleri mesleki faaliyetlerden kaynaklanan sağlık sorunları, «meslek hastalıkları» kapsamında değerlendirilmektedir. Kas-iskelet sistemi hastalıkları ise; yapılan iş kaynaklı kişinin bedeninde fizyolojik olarak zorlanma, yaralanma ve sakatlıklara yol açan hastalıklar olarak tanımlanmaktadır. Kişinin yaptığı iş kaynaklı olarak yaşadığı kas-iskelet sistemi hastalıklar ise mesleki kas-iskelet sistemi hastalıkları olarak adlandırılmaktadır. Mesleki kas-iskelet sistemi hastalıklarının etiyolojisinde multifaktöriyel risk faktörleri rol oynamaktadır. Bu faktörler; fizyolojik ve ergonomik unsurlar (tekrarlayan uygunsuz hareketler, yanlış postür duruşu vb.), psikososyal dinamikler (iş stresi, iş yükü, organizasyonel faktörler, yaşanan mobing varlığı vb.) ve bireysel özellikler (yaş, cinsiyet, fiziksel yapı, önceden var olan kronik hastalık öyküsü vb.) şeklinde sınıflandırılabilir. Kas-iskelet sistemi problemlerinin oluşmasında tek başına bir faktör etkili olabildiği gibi üç faktörün birleşimi de kas-iskelet sistemi problemlerinin oluşmasına sebep olabilmektedir. Sağlık hizmetleri sektöründe görev yapan profesyoneller arasında hemşireler, iş yükü ve sorumluluk yoğunluğu açısından en fazla görev üstlenen meslek grubunu oluşturmaktadır. Özellikle fiziksel olarak zorlayıcı ve ergonomik açıdan uygunsuz çalışma koşullarına sıklıkla maruz kalmaları, hemşirelerin kas-iskelet sistemi hastalıklarına yakalanma riskini diğer sağlık çalışanlarına kıyasla önemli ölçüde artırmaktadır. Mesleki Kas-İskelet sistemi rahatsızlıkları yaşayan hemşirelerde mesleki memnuniyet düzeylerinde azalma, üretkenlik kaybı ve tükenmişlik sendromu yaşama, yaşam kalitesinde ve standartlarında düşme gibi çok boyutlu sorunlar ile karşı karşıya kalınmaktadır. Söz konusu problemlerin; gerekli önlemlerin alınarak engellenmesi ve erken dönemde tespit edilmesi hem bireysel hem de kurumsal açıdan önem arz etmektedir. Bu çalışmada Mesleki Kas-İskelet Sistemi hastalıklarının tanımı, etiyolojisi, tedavi yaklaşımları ve koruyucu önlemler için yapılması gerekenler anlatılmak istenmektedir.
Referanslar
T. C. Resmî Gazete (2006). 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. 31 Mayıs 2006. Erişim Tarihi: 14.08.2025. Erişim Adresi: Https://Www.Resmigazete.Gov.Tr/Eskiler/2006/06/20060616-1.Htm.
Atia Dt, Abdelazeim Fh, Radwan H. Impact Of Work- Related Musculoskeletal Disorders On Egyptian Pediatric Physical Therapists: One-Year Follow-Up Study. Trends İn Applied Sciences Research; 2015. 10:175.
Türk M. İş ve Sağlık. In: Türk M (Ed). Olgularla Meslek Hastalıkları. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri: (2021) 1-11.
Bilir N. Giriş. In: Bilir N (Ed). Türkiye’de Dünden Bugüne İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri. Ankara: Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı Yayınları; (2021) 7.
Keçeci, Ş., & Yıldız, Z. Mesleki Kas İskelet Sistemi Sorunları Çözüm Yöntemleri. Bilimsel Tamamlayıcı Tıp Regülasyon ve Nöral Terapi Dergisi, (2020)14(3), 93-95.
T.C Sağlık Bakanlığı, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, Türkiye Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları Önleme ve Kontrol Programı 2015-2020. Erişim Tarihi: 10.08.2025. Erişim Adresi: Https://Hsgm.Saglik.Gov.Tr/Depo/Birimler/Kronik-Hastaliklar-Ve-Yasli-Sagligi-Db/Dokumanlar/ Kitaplar/Kas_Ve_Iskelet_Sistemi_Hastaliklari_Onleme_Ve_Konrol_Programi_2015-2020.Pdf.
World Health Organization, Musculoskeletal Health, Erişim Tarihi: 15.08.2025. Erişim Adresi: Https://Www-Who-İnt.Translate.Goog/News-Room/Fact-Sheets/Detail/Musculoskeletal-Conditions?_X_Tr_Sl=En&_X_Tr_Tl=Tr&_X_Tr_Hl=Tr&_X_Tr_Pto=Tc. (2022).
European Agency For Safety And Health At Work. Erişim Tarihi:10.08.2025. Erişim Adresi: Https://Osha.Europa.Eu/En/Publications/Working-Chronic-Musculoskeletal-Disorders. (2021).
Gupta A, Ankola Av, Hebbal M. Dental Ergonomics To Combat Musculoskeletal Disorders: A Review. Internatıonal Journal Of Occupational Safety Ergonomics: (2013). Jose,19(4):561-71. Doi: 10.1080/10803548.2013.11077005. Pmıd: 24321635.
T.C Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. Türkiye Kas ve İskelet Sistemi Hastalıkları Önleme ve Kontrol Programı 2015-2020. (2015). Erişim Tarihi:08.08.2025. Erişim Adresi: Https://Hsgm.Saglik.Gov.Tr/Depo/Birimler/Kronik-Hastaliklar-Ve-Yasli-Sagligi-Db/Dokumanlar/ Kitaplar/Kas_Ve_Iskelet_Sistemi_Hastaliklari_Onleme_Ve_Konrol_Programi_2015-2020.Pdf.
Madeleine, P., Vangsgaard, S., Hviid Andersen, J., ve ark. Computer Work And Self-Reported Variables On Anthropometrics, Computer Usage, Work Ability, Productivity, Pain, And Physical Activity. Bmc Musculoskeletal Disorders, 14, (2013). 226. Https://Doi.Org/10.1186/1471-2474-14-226
Berk M, Önal B, Güven R. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İsggm). Meslek Hastalıkları Rehberi. Ankara: Matsa Basımevi; (2011). P.479.
Tunçay Uz, S., & Yeldan, İ. Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıklarıyla Fiziksel İnaktivite İlişkili Midir? Ağrı; (2013). 25(4):147-155. Doi: 10.5505/Agri.2013.09825
Akarsu H, Ayan B, Çakmak E, Doğan B, Ervacı Bd, Karaman E, Koçak D. Üst Ekstremite ve Bel Hastalıkları, Çalışma ve Sosyal Güvenliği Bakanlığı, Ankara, (2013). 18.
Gül, A., Üstündağ, H., Kahraman, B., ve ark. Hemşirelerde Kas İskelet Ağrılarının Değerlendirilmesi. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi, (2015). 1(1), 1-10. Https://Doi.Org/10.17681/Hsp.77225
Saadatzi, M. N., Logsdon, M. C., Abubakar, S. ve ark. Acceptability Of Using A Robotic Nursing Assistant İn Health Care Environments: Experimental Pilot Study. Journal Of Medical Internet Research, (2020). 22(11), E17509. Https://Doi.Org/10.2196/17509
Arslan Özdemir, E., & Örsal, Ö.Yoğun Bakım Hemşirelerinin Kas İskelet Ağrılarını Etkileyen Değişkenler Ve Ergonomik Risk İlişkisinin İncelenmesi. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, (2021). 11(3), 345-352. Https://Doi.Org/10.33631/Duzcesbed.733299
Ribeiro, T., Serranheira, F., & Loureiro, H. Work Related Musculoskeletal Disorders İn Primary Health Care Nurses. Applied Nursing Research: Anr, 33, (2017). 72–77. Https://Doi.Org/10.1016/J.Apnr.2016.09.003
Goswami, S., Ghosh, S., & Sahu, S. Evaluation Of Ergonomic Risk Factors İn Manual Patient Handling Tasks Of Indian Nurses. Ergonomics Sa: Journal Of The Ergonomics Society Of South Africa, (2017). 29(1), 2-10.
Sezgin, D., & Esin, M. N. Predisposing Factors For Musculoskeletal Symptoms İn İntensive Care Unit Nurses. International Nursing Review, 62(1), (2015). 92–101. Https://Doi.Org/10.1111/İnr.12157
Özcan E, Esmaeilzadeh S, Başat H. Bilgisayar Kullanıcılarında Üst Ekstremite İşe Bağlı Kas İskelet Hastalıkları Ve Ergonomi Girişiminin Etkinliği. Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Dergisi; (2011). 57: 236-41.
Şirzai, H., Doğu, B., Erdem, P. Ve ark. Hastane Çalışanlarında İşe Bağlı Kas İskelet Sistemi Hastalıkları: Üst Ekstremite Problemleri. Medical Bulletin Of Sisli Etfal Hospital, (2015). 49(2), 135-141. Https://Doi.Org/10.5350/Semb.20141202054038.
Baltaci G, Beşler A, Bayrakçıtunay V, ve ark. Omuz Sıkışma Sendromunun Konservatif Tedavisinde Manipulatif Yöntemlerin Etkisi. Klinik Araştırma, 2002;13(1):27-33
Gök Geçer, S. Yoğun Bakım Hemşirelerinin Kas İskelet Sistemi Ağrılarının İncelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Biruni Üniversitesi, 2021.
Bilir, N., Mesleksel Kas İskelet Sistemi Hastalıkları. İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi, (2007). 34(7),10- 14.
Meeks-Sjostrom, D., Lopuszynski, S. A., & Bairan, A. The Wisdom Of Retaining Experienced Nurses At The Bedside: A Pilot Study Examining A Minimal Lift Program And İts İmpact On Reducing Patient Movement Related İnjuries Of Bedside Nurses. Medsurg Nursing: Official Journal Of The Academy Of Medical-Surgical Nurses, (2010). 19(4), 233–236.
Owen, B. D. Preventing İnjuries Using An Ergonomic Approach. Aorn Journal, (2000). 72 (6), 1031-1036.
Sezgin, D. Yoğun Bakım Ünitelerinde Çalışan Hemşirelerin Kas İskelet Sistemi ile İlgili Sağlık Sorunları ve İlişkili Faktörler, (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul: İstanbul Üniversitesi 2012.
