Pulmoner Rehabilitasyon
Özet
Pulmoner rehabilitasyon, kronik akciğer hastalıklarında (KOAH gibi) standart tedaviye ek olarak uygulanan, akciğer hastalıklarının tedavisinin etkinliğini artırmayı ve hastanın günlük yaşam aktivitelerini bağımsız şekilde sürdürebilmesini amaçlayan kapsamlı bir non-farmakolojik rehabilitasyon programıdır. Temel amaç; kronik akciğer hastalığı olanlar ve semptomlar yaşayan hastaların kendilerini daha iyi hissetmelerine ve yaşam tarzı değişiklikleri uygulamalarına yardımcı olmaktır. Pulmoner rehabilitasyon, hastanede yatış yapan hastalara uygulanan, ayaktan hastane tabanlı olarak takip edilerek yapılan ve evde bakımın içerisinde uygulanan bir rehabilitasyon programıdır. Ayrıca bileşenler kapsamında, egzersiz, eğitim, göğüs fizyoterapisi, oksijen tedavisi, aşılama, psikolojik destek, beslenme destek, uzun dönemde hastalığa uyumu sağlamaktır. Sürecin her aşamasında yer alan hemşireler, hasta ve yakınlarının savunucusu ve destek mekanizması olarak görev yapmaktadır. Pulmoner rehabilitasyon ekibi hemşirelerin de yer adlığı multidisipliner ekipten oluşmaktadır. Ekibin vazgeçilmez üyeleri olan hemşireler, temel görev ve yetkilerinin yanı sıra; sürecin başında, sırasında ve sonunda hasta ve yakınlarına eğitim, danışmanlık, moral ve motivasyon sağlama, hasta savunuculuğu, psikolojik destek sağlama, ekip koordinasyonu, takip ve tedavi uygulamalarının yürütülmesi gibi önemli sorumluluklara sahiptir.
Referanslar
Madenoğlu Kıvanç, M. Yoğun Bakım Hastasının Rehabilitasyonu. Çelik, S (ed.) Erişkin Yoğun Bakım Hastalarında Temel Sorunlar ve Hemşirelik Bakımı içinde. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2014. p. 198-200.
Spruit MA, Singh SJ, Garvey C, et al. An official American Thoracic Society/European Respiratory Society statement: key concepts and advances in pulmonary rehabilitation. American Journal Of Respiratory And Critical Care Medicine. 2013;188(8): e13-e64.
HSGM. 12-18 Mart 2023 Pulmoner Rehabilitasyon Haftası 2023. (20/08/2025 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-16/pulmoner-rehabilitasyon-haftasi.html. adresinden ulaşılmıştır).
GOLD. 2025 GOLD Report 2025. (18/08/2025 tarihinde https://goldcopd.org/2025-gold-report/?utm_source adresinden ulaşılmıştır.)
McCarthy B, Casey D, Devane D, et al. Pulmonary rehabilitation for chronic obstructive pulmonary disease. The Cochrane Database Of Systematic Reviews. 2015(2): CD003793. https://doi.org/10.1002/14651858.CD003793.pub3
Haranath SP. Pulmonary Rehabilitation Needs PR: Global Insights 2019. (20/08/2025 tarihinde https://www.chestnet.org/membership-and-community/leadership/thought-leader-blog/2019/03/pulmonary-rehabilitation-needs-pr adresinden ulaşılmıştır).
AACVPR. Pulmonary Rehabilitasion. (20/08/2025 tarihinde https://www.aacvpr.org/Pulmonary-Patient-Resources adresinden ulaşılmıştır).
TÜİK. Ölüm ve Ölüm Nedenleri 2024. (18/08/2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-ve-Olum-Nedeni-Istatistikleri-2024-54195 adresinden ulaşılmıştır).
Puhan MA. Evidence-Based. Pulmonary Rehabilitation: Role and Advances. An Issue of Clinics in Chest Medicine. 2014;35(2): 295-301.
Ergün P. Pulmoner Rehabilitasyon Güncel Yaklaşımlar. Güncel Göğüs Hastalıkları Serisi. 2019;7(1): 7-18.
Rochester CL, Vogiatzis I, Holland AE. An Official American Thoracic Society/European Respiratory Society Policy Statement: Enhancing Implementation, Use, and Delivery of Pulmonary Rehabilitation. American Journal Of Respiratory And Critical Care Medicine. 2015;192(11): 1373–1386. https://doi.org/10.1164/rccm.201510-1966ST.
Bolton CE, Bevan-Smith EF, Blakey JD. British Thoracic Society guideline on pulmonary rehabilitation in adults. Thorax. 2013;68Suppl2: ii1–ii30. https://doi.org/10.1136/thoraxjnl-2013-203808.
Niksaroğlu EY. Pulmoner Rehabilitasyon Endikasyonları. Gülbaş G (ed.) TÜSAD Göğüs Hastalıkları. Bölüm 20 içinde. [İnternet]; 2019. p. 5-8. (19/08/2025 tarihinde https://www.solunum.org.tr/TusadData/Book/853/14120211032491072020171337bolum20.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Singh SJ, ZuWallack RL, Garvey C. Learn from the past and create the future: the 2013 ATS/ERS statement on pulmonary rehabilitation. The European Respiratory Journal. 2013;42(5): 1169–1174. https://doi.org/10.1183/09031936.00207912
Shenoy MA, Paul V. Pulmonary Rehabilitation. [Updated 2023 Jul 25]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. Jan-. (20/08/2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK563166/ adresinden erişilmiştir).
Arpınar Yiğitbaş, B. Hasta Değerlendirme ve Tanı Yöntemleri. Gülbaş G (ed.) TÜSAD Göğüs Hastalıkları. Bölüm 20 içinde. [İnternet]; 2019. p. 14-27. (21/08/2025 tarihinde https://www.solunum.org.tr/TusadData/Book/853/14120211032491072020171337bolum20.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Gordon CS, Waller JW, Cook RM. Effect of Pulmonary Rehabilitation on Symptoms of Anxiety and Depression in COPD: A Systematic Review and Meta-Analysis. Chest. 2019;156(1): 80–91. https://doi.org/10.1016/j.chest.2019.04.009
Spruit MA, Pitta F, Garvey C, Differences in content and organisational aspects of pulmonary rehabilitation programmes. European Respiratory Journal. 2014;43(5): 1326-1337.
Türk Toraks Derneği Eğitim Kitapları Serisi. Solunumsal Rehabilitasyon 2019. (20/08/2025 tarihinde https://toraks.org.tr/site/sf/ documents/pre_e3389bb6c1afc2a404a77a931297be0.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Bishop JA, Spencer LM, Dwyer TJ. Effect of pulmonary rehabilitation duration on exercise capacity and health-related quality of life in people with chronic obstructive pulmonary disease (PuRe Duration Trial): A randomized controlled equivalence trial. Respirology (Carlton, Vic.). 2025;30(1): 41–50. https://doi.org/10.1111/resp.14820
Kılıç L. Pulmoner Rehabilitasyonun Komponentleri. Gülbaş G (ed.) TÜSAD Göğüs Hastalıkları. Bölüm 20 içinde. [İnternet]; 2019. p. 28-31. (21/08/2025 tarihinde https://www.solunum.org.tr/TusadData/Book/853/14120211032491072020171337bolum20.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Akciğer Sağlığı ve Yoğun Bakım Derneği. Güncel Göğüs Hastalıkları Serisi, Pulmoner Rehabilitasyon 2019. (21/08/2025 tarihinde http://ghs.asyod.org/Dosyalar/GHS/Icerikler/2019-1.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Kara D, Yıldız H. Dispne Semptomunun Değerlendirilmesinde Dispne Ölçeklerinin Etkinlikleri ve Kullanım Sıklıkları. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2013; 2(1): 137-149.
Borg GA. Psychophysical bases of perceived exertion. Medicine And Science İn Sports And Exercise. 1982;14(5): 377–381.
Bestall JC, Paul EA, Garrod R. Usefulness of the Medical Research Council (MRC) dyspnoea scale as a measure of disability in patients with chronic obstructive pulmonary disease. Thorax. 1999;54(7): 581–586. https://doi.org/10.1136/thx.54.7.581
Satıcı C, Arpınar Yiğitbaş B. Egzersiz Programı. Gülbaş G (ed.) TÜSAD Göğüs Hastalıkları. Bölüm 20 içinde. [İnternet]; 2019. p. 32-36. (21/08/2025 tarihinde https://www.solunum.org.tr/TusadData/Book/853/14120211032491072020171337bolum20.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Ceyhan Y, Kartin PT. The Effects of Breathing Exercises and İnhaler Training in Patients with COPD on the Severity of Dyspnea and Life Quality: A Randomized Controlled Trial. Trials. 2022;23: 707. doi: 10.1186/s13063-022-06603-3.
Rochester CL, Vogiatzis I, Holland AE, et al. An Official American Thoracic Society/European Respiratory Society Policy Statement: Enhancing Implementation, Use, and Delivery of Pulmonary Rehabilitation. American Journal Of Respiratory And Critical Care Medicine. 2015; 192(11): 1373–1386. https://doi.org/10.1164/rccm.201510-1966ST.
Blackstock FC, Lareau SC, Nici L, et al. Chronic Obstructive Pulmonary Disease Education in Pulmonary Rehabilitation. An Official American Thoracic Society/Thoracic Society of Australia and New Zealand/Canadian Thoracic Society/British Thoracic Society Workshop Report. Annals of the American Thoracic Society. 2018; 15(7): 769–784. https://doi.org/10.1513/AnnalsATS.201804-253WS
Beykümül A. Göğüs Fizyoterapisi. Gülbaş G (ed.) TÜSAD Göğüs Hastalıkları. Bölüm 20 içinde. [İnternet]; 2019. p. 37-43. (24/08/2025 tarihinde https://www.solunum.org.tr/TusadData/Book/853/14120211032491072020171337bolum20.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Tripathi AK, Sankari A. Postural Drainage and Vibration. [Updated 2024 Jun 8]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. (21/08/2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK60421 adresinden erişilmiştir).
Cheng Q, Lai F, Song R, et al. Nursing Effect of Pulmonary Rehabilitation in Patients with Chronic Obstructive Pulmonary Disease. Journal of Clinical and Nursing Research. 2022;6(6): 7-11. doi:10.26689/jcnr.v6i6.4506.
Mutlu LC. Oksijen Tedavisi ve Aşılama. Gülbaş G (ed.) TÜSAD Göğüs Hastalıkları. Bölüm 20 içinde. [İnternet]; 2019. p. 44-46 (24/08/2025 tarihinde https://www.solunum.org.tr/TusadData/Book/853/14120211032491072020171337bolum20.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Özmen İ. Psikolojik Destek. Gülbaş G (ed.) TÜSAD Göğüs Hastalıkları. Bölüm 20 içinde. [İnternet]; 2019. p. 47-49. (21/08/2025 tarihinde https://www.solunum.org.tr/TusadData/Book/853/14120211032491072020171337bolum20.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Kahraman BY, Tülek Z. Değişen dünyada KOAH hastalarında pulmoner rehabilitasyon ve hemşirenin rolü. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2025;12(1): 167-175.
Akdeniz E. Sigara Bağımlılığı Sağlığa Etkileri ve Sigara Bırakmada Kullanılan Transteoretik Kullanımı. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019; 2(3): 11-25.
Zhang M, Mao X, Li F, et al. The effects of nurseled family pulmonary rehabilitation intervention on quality of life and exercise capacity in rural patients with COPD. Nursing Open. 2023;10(8): 5606-5615. doı: 10.1002/nop2.1804.
