Onkoloji Hemşireliğinde Etik Sorunlar
Özet
Kanser tanısı ve süreci, hastayı tüm çevresiyle birlikte etkileyen zorlu bir yolculuktur. Bu yolculukta; kanser belirtileri ve yan etkileriyle hastanın baş etmesini sağlayan, tedavi etkinliğini artırmaya yönelik bakım yöntemleri geliştiren, hastayı psiko-sosyal yönü de dahil tüm yönleriyle ele alarak bütüncül bakım veren ve hastaları ölüm sürecine hazırlamak gibi onkoloji hemşirelerinin önemli sorumlulukları bulunmaktadır. Tedavi ve bakım sürecinde farklılıklar gösteren hastaların, bireysel bakımının gerçekleştirilebilmesi için onkoloji hemşirelerine etik roller düşmektedir. Etik roller yerine getirilmeye çalışılırken, farklı değerleri koruyan sağlık çalışanları arasında etik sorunlar yaşanmaktadır. Onkoloji hemşirelerinin en çok karşılaştıkları etik sorunlar; hastanın hastalığı ve hastalık süreci hakkında bilgilendirilmesi, hasta ile yapılan klinik araştırmalar, yaşam sonuna ilişkin tedavinin durdurulması veya canlandırma işleminin yapılıp yapılmaması gibi konulardır. Onkoloji hemşirelerinin; etik sorunlardan ve etik ikilemlerden kurtulmada yol gösterici olan etik ödevleri bulunmaktadır. Bu ödevleri yerine getirirken hasta hakları savunuculuğunu da yapan onkoloji hemşireleri çağdaş hemşirelik rollerini de yerine getirmektedir. İnsani ve kaliteli bakım verme, hasta ve ailesine eğitim, gerçeği söyleme, acıyı dindirme, adalet vb. gibi ödevlerinin farkında olması, etik duyarlılık sahibi olması, ortaya çıkabilecek sorunları öngörmesi onkoloji hemşirelerinin en önemli özelliklerindendir. Sonuç olarak, kanser hastalarının tedavi ve bakım süreci; hasta ve ailesi, sağlık profesyonelleri ile çıkılan kaygan zemine benzetilen zorlu bir yolculuktur. Ciddi etik ikilemlerin yaşandığı bu yolculukta onkoloji hemşirelerinin hasta hakları savunuculuğunu yaparken etik duyarlılık ve etik yeterlilik sahibi olması sorunlara çözüm üretmede yol gösterici olacaktır. Aynı zamanda alanında uzmanlaşmış onkoloji hemşirelerinin klinikte çalışmaları ve sayılarının artırılması konusunda farkındalık kazandırılmalıdır.
Referanslar
Schwartz SM. Epidemiology of cancer. Clinical Chemistry. 2024;70(1):140–149. doi:10.1093/clinchem/hvad202
International Agency for Research on Cancer. New report on global cancer burden in 2022 by world region and human development level. Available from: (https://www.iarc.who.int/news-events/new-report-on-global-cancer-burden-in-2022-by-world-region-and-human-development-level/ ) (Accessed 5th May 2025).
International Agency for Research on Cancer. (2020). Cancer today: Country fact sheets - Turkey. Global Cancer Observatory. Retrieved from https://gco.iarc.who.int/media/globocan/factsheets/populations/792-turkiye-fact-sheet.pdf
American Cancer Society. (2023). The role of oncology nursing in cancer care. Retrieved from https://www.cancer.org/
Rosenzweig M, Belcher SM, Braithwaite LE, et al. Research priorities of the Oncology Nursing Society: 2024–2027. Oncology Nursing Forum. 2024;51(6):502–515. doi:10.1188/24.ONF.502-515
Grenon NN, Waldrop KS, Pinheiro N, Prosdocimo B. The evolving role of the oncology nurse in the United States of America – a survey exploring their perspective. Healthcare (Basel, Switzerland). 2024;12(23):2453. doi:10.3390/healthcare12232453
Lubejko BG, Wilson BJ, eds. Oncology nursing: Scope and standards of practice. Pittsburgh: Oncology Nursing Society; 2019.
Oncology Nursing Society. ONS essential competencies and curriculum for undergraduate/pre-licensure nursing programs (2018). Available from: (http://bit.ly/2GZ4Byt ) (Accessed 15th June 2025).
Turan FD. Hemşirelikte Etik Dersini Alan Hemşirelik Öğrencilerinin Etik Kavramına İlişkin Algıları: Bir Metafor Çalışması. Ordu University J Nurs Stud. 2022;5(3):403-12.
Bakan AB, Kılıç D, Aslan G, Uçar F. Onkoloji birimleri ve yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerde etik duyarlılık ve merhamet yorgunluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2020;4(1):20–29.
Luz KR, Vargas MA, Schmidtt PH, et al. Ethical problems experienced by oncology nurses. Revista Latino-Americana de Enfermagem. 2015;23(6):1187–1194. doi:10.1590/0104-1169.0098.2665
Atli Özbaş A, Kovanci MS, Köken AH. Moral distress in oncology nurses: A qualitative study. European Journal of Oncology Nursing: The Official Journal of European Oncology Nursing Society. 2021;54:102038. doi:10.1016/j.ejon.2021.102038
Göçmen Baykara Z, Eyüboğlu G. Kanser ve etik konular. In: Kapucu S, Kutlutürkan S, eds. Onkoloji hemşireliği. Ankara: Hipokrat Kitabevi; 2020. p.507–517.
Jedličková A. Etické aspekty v onkologii [Ethical aspects in oncology]. Vnitrni Lekarstvi. 2023;69(E-1):3–10. doi:10.36290/vnl.2023.009
Uzun S. Ethical dilemmas and coping experiences of nurses caring for patients with hematologic cancer: A phenomenological study. Journal of Hospice and Palliative Nursing: JHPN: The Official Journal of the Hospice and Palliative Nurses Association. 2024;26(5):E163–E169. doi:10.1097/NJH.0000000000001053
Başol İ, Özoğlu E, Ozan NH, Nergis A, Hancı D, Göksel Ö, vd. Akciğer kanserli hastaya tanısı söylenmeli mi? ETD. 2016;55(1):20-5.
Er R, Aşıklı E,. Kanser Tanısının Hastaya Söylenmesi Konusunda Hasta, Hasta Yakını, Hekim ve Hemşirelerin Görüşleri Üzerinden Bir Değerlendirme. Türkiye Klinikleri Tıp Etiği-Hukuku Tarihi Dergisi. 2020; 28(3): 483 - 491. 10.5336/mdethic.2020-74924
Crico C, Sanchini V, Casali PG, Pravettoni G. Ethical issues in oncology practice: a qualitative study of stakeholders' experiences and expectations. BMC Medical Ethics. 2022;23(1):67. doi:10.1186/s12910-022-00803-x
Dittmer K, Vitinius F, Hamm I, et al. Designing and maturing the OKRA-Compass for breaking bad news in the German pediatric oncology setting: A participatory action research study. Patient Education and Counseling. 2025;134:108694. doi:10.1016/j.pec.2025.108694
Santos MS, Cunha LM, Ferreira AJ, Drummond-Lage AP. From classroom to clinic: Addressing gaps in teaching and perceived preparedness for breaking bad news in medical education. BMC Medical Education. 2025;25(1):449. doi:10.1186/s12909-024-06498-5
Zakout GA. Unjustified partiality or impartial bias? Reckoning with age and disability discrimination in cancer clinical trials. Journal of Law, Medicine & Ethics. 2024;52(3):717–730. doi:10.1017/jme.2024.140
Bittlinger M, Bicer S, Peppercorn J, Kimmelman J. Ethical considerations for Phase I trials in oncology. Journal of Clinical Oncology: Official Journal of the American Society of Clinical Oncology. 2022;40(30):3474–3488. doi:10.1200/JCO.21.02125
Turner JH. Ethics of pharma clinical trials in the era of precision oncology. Cancer Biotherapy & Radiopharmaceuticals. 2021;36(1):1–9. doi:10.1089/cbr.2020.4129
Flocke SA, Antognoli E, Daly BJ, et al. The role of oncology nurses in discussing clinical trials. Oncology Nursing Forum. 2017;44(5):547–552. doi:10.1188/17.ONF.547-552
Yıldız Çilengiroğlu İ, Kurt S, Ünsar S. Klinik Araştırmalarda Rol ve Sorumluluklar: Onkoloji Klinik Araştırma Hemşireliği. AvrasyaSBD. 2025;8(1):68-74.
Choi EK, Kang J, Park HY, et al. Moral distress regarding end-of-life care among healthcare personnel in Korean university hospitals: Features and differences between physicians and nurses. Journal of Korean Medical Science. 2023;38(22):e169. doi:10.3346/jkms.2023.38.e169
Özcengiz D. Normatif bir bakış açısı ile doğal ölüm izni (AND) ve yeniden canlandırmayın (DNR) emri. Journal of Anesthesia (JARSS). 2025;33(3).
Nortje N, Palmer A, Enck G, et al. Evolving landscape of ethics in oncology: A journey through the past, present, and future. American Society of Clinical Oncology Educational Book. 2024;44(3):e100043. doi:10.1200/EDBK_100043
Vieira JV, Oliveira H, Deodato S, Mendes F. Futile therapeutic nursing interventions in adult intensive care: A descriptive study. Nursing Ethics. 2025;32(5):1458–1476. doi:10.1177/09697330241277988
Özden D, Karagözoğlu Ş, Tel H, Tabak E. Yoğun bakım ünitesinde çalışan hemşirelerin yararsız tedavi ve uygulamaya ilişkin görüşleri. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi. 2012;14(1):1–10. doi:10.69487/hemarge.695421
Moaddaby S, Adib M, Ashrafi S, Kazemnezhad Leili E. Perception of the futile care and its relationship with moral distress in nurses of intensive care units. Journal of Holistic Nursing and Midwifery. 2021;31(2):85–92.
Rostami S, Esmaeali R, Jafari H, Cherati JY. Perception of futile care and caring behaviors of nurses in intensive care units. Nursing Ethics. 2019;26(1):248–255. doi:10.1177/0969733017703694
Yekefallah L, Ashktorab T, Manoochehri H, Alavi Majd H. Intensive care nurses’ reaction to futile cares: A phenomenological study. Journal of Holistic Nursing and Midwifery. 2016;26(2):107–117.
Moen EK, Nåden D. Intensive care patients' perceptions of how their dignity is maintained: A phenomenological study. Intensive & Critical Care Nursing. 2015;31(5):285–293. doi:10.1016/j.iccn.2015.03.003
Nazari F, Chegeni M, Shahrbabaki PM. The relationship between futile medical care and respect for patient dignity: a cross-sectional study. BMC Nursing. 2022;21(1):373. doi:10.1186/s12912-022-01144-1
Ibrahim AM, Wahba NMI, Zaghamir DEF, et al. Impact of a comprehensive rehabilitation palliative care program on the quality of life of patients with terminal cancer and their informal caregivers: a quasi-experimental study. BMC Nursing. 2024;23(1):357. doi:10.1186/s12912-024-02028-2
Ibrahim AM, Abdel-Aziz HR, Fathi Zaghamir DE, et al. Ethics and moral empathy in end-of-life palliative care. Palliative & Supportive Care. 2025;23:e108. doi:10.1017/S1478951525000458
Admass BA, Endalew NS, Tawuye HY, Mersha AT. Knowledge and attitude of Ethiopian oncology nurses about cancer pain management: National survey. Cancer Management and Research. 2020;12:9045–9055. doi:10.2147/CMAR.S261172
Yuan T, Zhou Y, Wang T, Li Y, Wang Y. Impact research of pain nursing combined with hospice care on quality of life for patients with advanced lung cancer. Medicine. 2024;103(22):e37687. doi:10.1097/MD.0000000000037687
Brant JM. The assessment and management of acute and chronic cancer pain syndromes. Seminars in Oncology Nursing. 2022;38(1):151248. doi:10.1016/j.soncn.2022.151248
