Fen Bilimleri Öğretmen Adaylarının Görsel Okuryazarlık Yeterlilik Düzeylerinin Belirlenmesi
Özet
Bu araştırma, fen bilimleri öğretmen adaylarının görsel okuryazarlık yeterlilik düzeylerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, 2023-2024 eğitim öğretim yılında bir devlet üniversitesinin eğitim fakültesinde öğrenim gören ikinci ve dördüncü sınıftan toplam 70 gönüllü öğretmen adayı ile yürütülmüştür. Katılımcılar amaçlı örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmanın verileri, Kiper ve arkadaşları (2012) tarafından geliştirilen ve Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı 0.84 olarak hesaplanan 5’li Likert tipi, 29 maddeden ve altı alt boyuttan oluşan “Görsel Okuryazarlık Yeterlik Ölçeği” ile toplanmıştır. Ölçekte yer alan alt boyutlar; ofis yazılımlarını kullanarak görselliğe önem verebilme, basılı görsel materyalleri tanıyabilme, görsel yorumlayabilme, günlük hayatta karşılaşılan görsel mesajları ayırt edebilme, araçlar kullanarak görsel üretebilme ve görsellerdeki mesajları algılayabilme şeklinde sıralanmıştır. Veriler betimsel istatistikler ve ilişkisiz örneklemler t-testi ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre öğretmen adaylarının genel olarak görsel okuryazarlık düzeylerinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların %70’inden fazlası günlük yaşamdaki görsel mesajları ayırt edebildiklerini ve bu mesajları doğru yorumlayabildiklerini belirtmiştir. Ayrıca, adayların büyük bir kısmı görsellerdeki iletileri algılayabildiğini ve bu mesajlara benzer yeni görseller üretebildiğini ifade etmiştir. Öte yandan, dördüncü sınıf öğrencilerinin “ofis yazılımlarıyla görsellik oluşturma” alt boyutunda anlamlı şekilde daha yüksek puan aldığı tespit edilmiştir. Bu durum, eğitim süresi uzadıkça dijital görsel üretim becerilerinin geliştiğine işaret etmektedir.
This study was conducted to determine the visual literacy competency levels of pre-service science teachers. The research was carried out during the 2023–2024 academic year with a total of 70 volunteer participants from the second and fourth years of a faculty of education at a public university. The participants were selected through purposive sampling. The data were collected using the “Visual Literacy Competency Scale” developed by Kiper et al. (2012), consisting of 29 items in a 5-point Likert type and six sub-dimensions. The Cronbach’s Alpha reliability coefficient of the scale was calculated as 0.84. The sub-dimensions of the scale include: valuing visual elements using office software, recognizing printed visual materials, interpreting visuals, distinguishing visual messages encountered in daily life, producing visuals using tools, and perceiving messages in visuals. The data were analyzed using descriptive statistics and independent samples t-test. According to the findings, pre-service science teachers generally demonstrated a high level of visual literacy. More than 70% of the participants stated that they could distinguish and accurately interpret visual messages in daily life. In addition, most candidates reported that they could perceive the meanings in visuals and produce new ones with similar messages. It was also found that fourth-year students scored significantly higher in the sub-dimension of "valuing visuals using office software," suggesting that extended exposure to educational processes enhances digital visual production skills.
Referanslar
Alpan, G. (2008). Görsel okuryazarlik ve öğretim teknolojisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 74-102.
Anderson, E. (2002). Enhancing visual literacy through cognitive activities. In Proceedings of the 2002 ASEE/SEF/TUB Colloquium, Carnegie Mellon, American Society for Engineering Education.
Avgerinou, M. D. (2009). Re-viewing visual literacy in the “bain d’images” era. TechTrends, 53(2), 28-34.
Avgerinou, M. D., & Pettersson, R. (2011). Toward a cohesive theory of visual literacy. Journal of Visual Literacy, 30(2), 1-19.
Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: A review of concepts. Journal of Documentation, 57(2), 218–259.
Braden, R. A. (1996). Visual literacy. In D. H. Jonassen (Ed.), Handbook of research for educational communications and technology (pp. 491-520). New York: Simon & Schuster.
Brumberger, E. R. (2011). Visual literacy and the digital native: An ex̄amination of the millennial learner. Journal of Visual Literacy, 30(1), 19-46.
Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (18. Baskı). Ankara: Pegem Yayıncılık.
Cohen, M. T., & Johnson, H. L. (2012). Improving the acquisition and retention of science material by fifth grade students through the use of imagery interventions. Instructional Science, 40, 925-955.
Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16, 297-334.
Debes, J. (1968). Some foundations of visual literacy. Audiovisual Instruction, 13, 961-964.
Eraslan-Taşpınar, Ş. (2017). Görsel sanatlar öğretmeni adaylarının görsel okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 321-334.
Felten, P. (2008). Visual literacy. Change: The Magazine of Higher Learning, 40(6), 60-64.
Göçer, A., & Tabak, G. (2013). Öğretmen adaylarının ‘görsel okuryazarlık’ ile ilgili algıları. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (11), 517-541.
Güneş, F. (2013). Yapılandırmacı yaklaşımla dil bilgisi öğretimi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(3), 171-187.
Heinich, R., Molenda, M., Russell, J., & Smaldino, S. E. (1996). Instructional media and technologies for learning (5th ed.). Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc.
Hortin, J. A. (1980). Visual literacy and visual thinking. Educational Resources Information Center (ERIC) Document ED214522.
İşler, A. Ş. (2002). Günümüzde görsel okuryazarlık ve görsel okuryazarlık eğitimi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 153-161.
Karasar, N. (2007). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Kellner, D. (2001). New technologies/new literacies: Reconstructing education for the millennium. International Journal of Technology and Design Education, 11, 67-81.
Kiper, A., Arslan, S., Kıyıcı, M., & Akgün, Ö. E. (2012). Visual literacy scale: The study of validity and reliability. The Online Journal of New Horizons in Education, 2(2), 73-83.
Kocaarslan, M., & Çeliktürk, Z. (2013). Eğitim fakültesi öğrencilerinin görsel okuryazarlık yeterliklerinin belirlenmesi. Bartın University Journal of Faculty of Education, 2(2), 344-362.
Kurudayıoğlu, M., & Tüzel, S. (2010). 21. yüzyılda okuryazarlık türleri, değişen metin algısı ve Türkçe eğitimi. Türk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 28, 283-298.
Messaris, P. (1994). Visual literacy: Image, mind, and reality. Westview Press.
Metros, S. E. (2008). The educator’s role in preparing visually literate learners. Theory Into Practice, 47(2), 102-109.
Önal, İ. (2010). Tarihsel değişim sürecinde yaşam boyu öğrenme ve okuryazarlık: Türkiye deneyimi. Bilgi Dünyası, 11(1), 101-121.
Özsevgeç, T., Akbulut, H., & Özsevgeç, L. C. (2010). Determination of visual literacy of preservice teachers. Turkish Science Education, 7(3), 29–41.
Parsa, S., & Parsa, A. (2004). Göstergebilim çözümlemeleri (2. Baskı). İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi.
Pettersson, R. (1993). Visual information. Educational Technology Publications, Englewood Cliffs, New Jersey.
Rourke, A., & O’Connor, Z. (2009). Ex̄amining ways to improve visual teaching material: The role of visual literacy and predominate learning modalities. In Albertson, M. L. (Ed.), Developments in Higher Education. New York: Nova Science.
Salman, M., & Altunoğlu, B. D. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının biyomoleküllere ilişkin görsel okuryazarlık durumları. IV. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Eğitim ve Sosyal Bilimler Sempozyumu (s. 135), Bakü, Azerbaycan.
Sanalan, V. A., Sülün, A., & Çoban, T. A. (2007). Görsel okuryazarlık. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 33-47.
Serafini, F. (2014). Reading the Visual: An Introduction to Teaching Multimodal Literacy. Teachers College Press.
Sosa, T. (2009). Visual literacy: The missing piece of your technology integration course. TechTrends, 53(2), 55-58.
Stokes, S. (2001). Visual literacy in teaching and learning: A literature perspective. Electronic Journal for the Integration of Technology in Education, 1(1), 10-19.
Şahin, A. (2014). Öğretmen adayları ve medyayla bağı olan herkes için eleştirel medya okuryazarlığı. Ankara: Anı Yayıncılık.
Şahin, Ç., & Kıran, I. (2009). Öğretmen adaylarının algılarına göre görsel okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23, 77-90.
Tüzel, M. S. (2010). Görsel okuryazarlık. Türklük Bilimi Araştırmaları, 27(27), 691-705.
Williams, R. (2008). The non-designer’s design book. Peachpit Press.
Yeh, H. T., & Cheng, Y. C. (2010). The influence of the instruction of visual design principles on improving pre-service teachers’ visual literacy. Computers & Education, 54(1), 244-252.
Zeren, G., & Arslan, R. (2009). Bir eğitim süreci olarak görsel okuryazarlık. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(3), 43-52.
Referanslar
Alpan, G. (2008). Görsel okuryazarlik ve öğretim teknolojisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 74-102.
Anderson, E. (2002). Enhancing visual literacy through cognitive activities. In Proceedings of the 2002 ASEE/SEF/TUB Colloquium, Carnegie Mellon, American Society for Engineering Education.
Avgerinou, M. D. (2009). Re-viewing visual literacy in the “bain d’images” era. TechTrends, 53(2), 28-34.
Avgerinou, M. D., & Pettersson, R. (2011). Toward a cohesive theory of visual literacy. Journal of Visual Literacy, 30(2), 1-19.
Bawden, D. (2001). Information and digital literacies: A review of concepts. Journal of Documentation, 57(2), 218–259.
Braden, R. A. (1996). Visual literacy. In D. H. Jonassen (Ed.), Handbook of research for educational communications and technology (pp. 491-520). New York: Simon & Schuster.
Brumberger, E. R. (2011). Visual literacy and the digital native: An ex̄amination of the millennial learner. Journal of Visual Literacy, 30(1), 19-46.
Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (18. Baskı). Ankara: Pegem Yayıncılık.
Cohen, M. T., & Johnson, H. L. (2012). Improving the acquisition and retention of science material by fifth grade students through the use of imagery interventions. Instructional Science, 40, 925-955.
Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16, 297-334.
Debes, J. (1968). Some foundations of visual literacy. Audiovisual Instruction, 13, 961-964.
Eraslan-Taşpınar, Ş. (2017). Görsel sanatlar öğretmeni adaylarının görsel okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 321-334.
Felten, P. (2008). Visual literacy. Change: The Magazine of Higher Learning, 40(6), 60-64.
Göçer, A., & Tabak, G. (2013). Öğretmen adaylarının ‘görsel okuryazarlık’ ile ilgili algıları. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (11), 517-541.
Güneş, F. (2013). Yapılandırmacı yaklaşımla dil bilgisi öğretimi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(3), 171-187.
Heinich, R., Molenda, M., Russell, J., & Smaldino, S. E. (1996). Instructional media and technologies for learning (5th ed.). Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall, Inc.
Hortin, J. A. (1980). Visual literacy and visual thinking. Educational Resources Information Center (ERIC) Document ED214522.
İşler, A. Ş. (2002). Günümüzde görsel okuryazarlık ve görsel okuryazarlık eğitimi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 153-161.
Karasar, N. (2007). Bilimsel araştırma yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Kellner, D. (2001). New technologies/new literacies: Reconstructing education for the millennium. International Journal of Technology and Design Education, 11, 67-81.
Kiper, A., Arslan, S., Kıyıcı, M., & Akgün, Ö. E. (2012). Visual literacy scale: The study of validity and reliability. The Online Journal of New Horizons in Education, 2(2), 73-83.
Kocaarslan, M., & Çeliktürk, Z. (2013). Eğitim fakültesi öğrencilerinin görsel okuryazarlık yeterliklerinin belirlenmesi. Bartın University Journal of Faculty of Education, 2(2), 344-362.
Kurudayıoğlu, M., & Tüzel, S. (2010). 21. yüzyılda okuryazarlık türleri, değişen metin algısı ve Türkçe eğitimi. Türk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 28, 283-298.
Messaris, P. (1994). Visual literacy: Image, mind, and reality. Westview Press.
Metros, S. E. (2008). The educator’s role in preparing visually literate learners. Theory Into Practice, 47(2), 102-109.
Önal, İ. (2010). Tarihsel değişim sürecinde yaşam boyu öğrenme ve okuryazarlık: Türkiye deneyimi. Bilgi Dünyası, 11(1), 101-121.
Özsevgeç, T., Akbulut, H., & Özsevgeç, L. C. (2010). Determination of visual literacy of preservice teachers. Turkish Science Education, 7(3), 29–41.
Parsa, S., & Parsa, A. (2004). Göstergebilim çözümlemeleri (2. Baskı). İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi.
Pettersson, R. (1993). Visual information. Educational Technology Publications, Englewood Cliffs, New Jersey.
Rourke, A., & O’Connor, Z. (2009). Ex̄amining ways to improve visual teaching material: The role of visual literacy and predominate learning modalities. In Albertson, M. L. (Ed.), Developments in Higher Education. New York: Nova Science.
Salman, M., & Altunoğlu, B. D. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının biyomoleküllere ilişkin görsel okuryazarlık durumları. IV. Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Eğitim ve Sosyal Bilimler Sempozyumu (s. 135), Bakü, Azerbaycan.
Sanalan, V. A., Sülün, A., & Çoban, T. A. (2007). Görsel okuryazarlık. Erzincan Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 33-47.
Serafini, F. (2014). Reading the Visual: An Introduction to Teaching Multimodal Literacy. Teachers College Press.
Sosa, T. (2009). Visual literacy: The missing piece of your technology integration course. TechTrends, 53(2), 55-58.
Stokes, S. (2001). Visual literacy in teaching and learning: A literature perspective. Electronic Journal for the Integration of Technology in Education, 1(1), 10-19.
Şahin, A. (2014). Öğretmen adayları ve medyayla bağı olan herkes için eleştirel medya okuryazarlığı. Ankara: Anı Yayıncılık.
Şahin, Ç., & Kıran, I. (2009). Öğretmen adaylarının algılarına göre görsel okuryazarlık düzeylerinin değerlendirilmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23, 77-90.
Tüzel, M. S. (2010). Görsel okuryazarlık. Türklük Bilimi Araştırmaları, 27(27), 691-705.
Williams, R. (2008). The non-designer’s design book. Peachpit Press.
Yeh, H. T., & Cheng, Y. C. (2010). The influence of the instruction of visual design principles on improving pre-service teachers’ visual literacy. Computers & Education, 54(1), 244-252.
Zeren, G., & Arslan, R. (2009). Bir eğitim süreci olarak görsel okuryazarlık. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(3), 43-52.
