Yapay Zekanın Çevreye Olan Etki̇si̇ne Yöneli̇k Algının Li̇sans Öğrenci̇leri̇ Görüşleri̇ Bağlamında İncelenmesi
Özet
Bu bölümde, yapay zekâ teknolojilerinin çevresel etkilerine ilişkin lisans öğrencilerinin algıları incelenmiştir. Nitel araştırma desenlerinden bütüncül tek durum deseni ile yürütülen çalışmada, çevre temalı seçmeli bir dersi alan öğrencilerden görüşme formu yoluyla elde edilen veriler tümevarımsal içerik analizi ile çözümlenmiştir. Katılımcıların yapay zekâyı çevre sorunlarının çözümünde etkili bir araç olarak gördükleri; ancak enerji tüketimi ve çevresel yük gibi konularda kaygılar taşıdıkları belirlenmiştir. Öğrencilerin hem iyimser hem de şüpheci tutumlar sergilediği ve bu teknolojinin etik, toplumsal ve çevresel boyutlarına ilişkin derinlemesine düşünmeye ihtiyaç duyduğu ortaya konmuştur. Araştırma sonuçları doğrultusunda, yapay zekâ ile çevresel farkındalık ilişkisine odaklanacak araştırmacı ve uygulayıcılara yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.
This chapter examines undergraduate students' perceptions of the environmental impacts of artificial intelligence (AI). Employing a holistic single-case design within the qualitative research paradigm, data were collected through an interview form from students enrolled in an elective course focused on environmental issues. The data were analyzed using inductive content analysis. Findings reveal that while participants perceive AI as a promising tool for addressing environmental problems, they also express concerns regarding its energy consumption and environmental burden. Students demonstrated both optimistic and skeptical attitudes, indicating a need for deeper reflection on the ethical, social, and environmental dimensions of AI technologies. Based on the study’s findings, several recommendations are offered for researchers and practitioners interested in exploring the intersection of AI and environmental awareness.
Referanslar
Akalın, B., & Veranyurt, Ü. (2020). Sağlıkta dijitalleşme ve yapay zekâ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 2(2), 128-137.
Akbulut, B. (2023). Yapay zeka ve ceza hukuku sorumluluğu. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 27(4), 267-319.
Akgerman, A., Yavuz, E. D. Ö., Kavaslar, İ., & Güngör, S. (2022). Yapay zeka ve hemşirelik. Sağlık Bilimlerinde Yapay Zeka Dergisi, 2(1), 21-27.
Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
Banaz, E., & Demirel, O. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlıklarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (60), 1516-1529.
Birleşmiş Millletler Çevre Programı. (UNEP). (2024). AI has an environmental problem. Here’s what the world can do about that. (11/05/2025 tarihinde https://www.unep.org/news-and-stories/story/ai-has-environmental-problem-heres-what-world-can-do-about adresinden ulaşılmıştır).
Bloor, M., & Wood, F. (2006). Keywords in qualitative methods: A vocabulary of research concepts. Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Casal-Otero, L., Catala, A., Fernández-Morante, C., Taboada, M., Cebreiro, B., & Barro, S. (2023). AI literacy in K-12: a systematic literature review. International Journal of STEM Education, 10(1), 29.
Chen, L., Chen, P, & Lin, Z. (2020). Artificial intelligence in education: A Review. IEEE Access, 8, 75264-75278. Doi: 10.1109/ACCESS.2020.2988510.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2017). Research methods in education (8th Ed.). London: Routledge.
Çetin, M., & Aktaş, A. (2021). Yapay zeka ve eğitimde gelecek senaryoları. OPUS International Journal of Society Researches, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4225-4268.
Çetin, M., Karakuş, A., & Geçgel, Ş. (2024). Gelişen bir paradigma: Yapay zeka okuryazarlığı. International Journal of Active Learning, 8(1), 50-63.
Erdoğan, G. (2021). Yapay zekâ ve hukukuna genel bir bakış. Adalet Dergisi, (66), 117-192.
Eren, A. (2005). Korku kültürü, değerler kültürü ve şiddet. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 8(8), 23-36.
Furman, J., & Seamans, R. (2019). AI and the economy. Innovation Policy and The Economy, 19(1), 161-191.
Harry, A. (2023). Role of AI in education. Interdiciplinary Journal & Hummanity (INJURITY), 2(3), 260-268.
HM Goverment. (2021). National AI strategy. (11/05/2025 tarihinde https://assets.publishing.service.gov.uk/media/614db4d1e90e077a2cbdf3c4/National_AI_Strategy_-_PDF_version.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Holmes, W., & Tuomi, I. (2022). State of the art and practice in AI in education. European Journal of Education, 57(4), 542-570.
Huang, S. P. (2018). Effects of using artificial intelligence teaching system for environmental education on environmental knowledge and attitude. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 14(7), 3277-3284.
İşler, B., & Kılıç, M. (2021). Eğitimde yapay zekâ kullanımı ve gelişimi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 5(1), 1-11.
Karacan, S. B., & Çiçek, Ş. (2024). İlahiyat fakültesi öğrencilerinin yapay zeka okuryazarlık düzeyleri ile yapay zekaya yönelik tutumları. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3), 259-292.
Kelly, S., Kaye, S. A., & Oviedo-Trespalacios, O. (2023). What factors contribute to the acceptance of artificial intelligence? A systematic review. Telematics and Informatics, 77, 101925.
Khosravi, H., Shum, S. B., Chen, G., Conati, C., Tsai, Y. S., Kay, J., Knight, S., Martinez-Maldonado, R., Sadiq, S., & Gašević, D. (2022). Explainable artificial intelligence in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 100074.
Kumar, E. (2008). Artificial intelligence. IK International Pvt Ltd.
Lavanya, C. (2021). Artifical intellegience. In J. Karthikeyan, J., Hie T. S. & Jin, N. Y. (Eds), Learning outcomes of classroom research (pp. 12-18). L Ordine Nuovo Publication.
McCarthy, J., Minsky, M. L., Rochester, N., & Shannon, C. E. (2006). A proposal for the dartmouth summer research project on artificial intelligence. AI Magazine, 27(4), 12. https://doi.org/10.1609/aimag.v27i4.1904
Merriam, S. B., & Grenier, R. S. (2019). Qualitative research in practice: Examples for discussion and analysis (2nd Ed.). John Wiley & Sons.
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook: Qualitative data analysis (2nd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldana, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W., & Qiao, M. S. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100041.
Pink, S. (2022). Trust, ethics and automation: Anticipatory imaginaries in everyday life. In Pink, S., Berg, M., Lupton, D. & Ruckenstein, M. (Eds.) Everyday automation (pp. 44-58). Routledge.
Rolnick, D., Donti, P. L., Kaack, L. H., Kochanski, K., Lacoste, A., Sankaran, K., Ross, A. S., Milojevic-Dupont, N., Jaques, N., Waldman-Brown, A., Luccioni, A. S., Maharaj, T., Sherwin, E. D., Mukkavilli, S. K., Kording, K. P., Gomes, C. P., Ng, A. Y., Hassabis, D., Platt, J. C., Creutzig, F., Chayes, J., & Bengio, Y. (2022). Tackling climate change with machine learning. ACM Computing Surveys (CSUR), 55(2), 1-96.
Sáez-López, J. M., Román-González, M., & Vázquez-Cano, E. (2016). Visual programming languages integrated across the curriculum in elementary school: A two year case study using “Scratch” in five schools. Computers & Education, 97, 129-141. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2016.03.003
Saç, H. (2024). İnsansı robotlara yönelik negatif algı ve tekinsiz vadi etkisi: Youtube kullanıcı yorumları üzerine bir inceleme. Beykoz Akademi Dergisi, (Özel Sayı)1-23. https://doi.org/10.14514/beykozad.1365281
TÜBA. (2022). Enerjide yapay zekânın rolü raporu. (11/06/2025 tarihinde https://www.tuba.gov.tr/files/yayinlar/raporlar/TUBA-978-625-8352-19-1.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Uzun, T. (2020). Yapay zeka ve sağlık uygulamaları. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 80-92.
Woolf, B. P. (1991). AI in education. In S. C. Shapiro (Eds.), Woolf, B. (1991). AI in education. (pp. 1-18). John Wiley & Sons. (11/05/2025 tarihinde https://web.cs.umass.edu/publication/docs/1991/UM-CS-1991-037.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, O. G. (2021). Yargı uygulamasında yapay zekâ kullanımı-Yapay zekâ hâkim cübbesini giyebilecek mi?. Adalet Dergisi, (66), 379-415.
Yin, R. K. (2018). Case study researchand applications: Design and methods (6th Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Zhai, X., Chu, X., Chai, C. S., Jong, M. S. Y., Istenic, A., Spector, M., Istenic,, A., Spector, M., Liu, J. B., & Li, Y. (2021). A review of artificial ıntelligence (AI) in education from 2010 to 2020. Complexity, 2021(1), 8812542.
Zhan, E. S., Molina, M. D., Rheu, M., & Peng, W. (2024). What is there to fear? Understanding multi-dimensional fear of AI from a technological affordance perspective. International Journal of Human-Computer Interaction, 40(22), 7127-7144.
Referanslar
Akalın, B., & Veranyurt, Ü. (2020). Sağlıkta dijitalleşme ve yapay zekâ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 2(2), 128-137.
Akbulut, B. (2023). Yapay zeka ve ceza hukuku sorumluluğu. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 27(4), 267-319.
Akgerman, A., Yavuz, E. D. Ö., Kavaslar, İ., & Güngör, S. (2022). Yapay zeka ve hemşirelik. Sağlık Bilimlerinde Yapay Zeka Dergisi, 2(1), 21-27.
Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
Banaz, E., & Demirel, O. (2024). Türkçe öğretmen adaylarının yapay zekâ okuryazarlıklarının farklı değişkenlere göre incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (60), 1516-1529.
Birleşmiş Millletler Çevre Programı. (UNEP). (2024). AI has an environmental problem. Here’s what the world can do about that. (11/05/2025 tarihinde https://www.unep.org/news-and-stories/story/ai-has-environmental-problem-heres-what-world-can-do-about adresinden ulaşılmıştır).
Bloor, M., & Wood, F. (2006). Keywords in qualitative methods: A vocabulary of research concepts. Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Casal-Otero, L., Catala, A., Fernández-Morante, C., Taboada, M., Cebreiro, B., & Barro, S. (2023). AI literacy in K-12: a systematic literature review. International Journal of STEM Education, 10(1), 29.
Chen, L., Chen, P, & Lin, Z. (2020). Artificial intelligence in education: A Review. IEEE Access, 8, 75264-75278. Doi: 10.1109/ACCESS.2020.2988510.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2017). Research methods in education (8th Ed.). London: Routledge.
Çetin, M., & Aktaş, A. (2021). Yapay zeka ve eğitimde gelecek senaryoları. OPUS International Journal of Society Researches, 18(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 4225-4268.
Çetin, M., Karakuş, A., & Geçgel, Ş. (2024). Gelişen bir paradigma: Yapay zeka okuryazarlığı. International Journal of Active Learning, 8(1), 50-63.
Erdoğan, G. (2021). Yapay zekâ ve hukukuna genel bir bakış. Adalet Dergisi, (66), 117-192.
Eren, A. (2005). Korku kültürü, değerler kültürü ve şiddet. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 8(8), 23-36.
Furman, J., & Seamans, R. (2019). AI and the economy. Innovation Policy and The Economy, 19(1), 161-191.
Harry, A. (2023). Role of AI in education. Interdiciplinary Journal & Hummanity (INJURITY), 2(3), 260-268.
HM Goverment. (2021). National AI strategy. (11/05/2025 tarihinde https://assets.publishing.service.gov.uk/media/614db4d1e90e077a2cbdf3c4/National_AI_Strategy_-_PDF_version.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Holmes, W., & Tuomi, I. (2022). State of the art and practice in AI in education. European Journal of Education, 57(4), 542-570.
Huang, S. P. (2018). Effects of using artificial intelligence teaching system for environmental education on environmental knowledge and attitude. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 14(7), 3277-3284.
İşler, B., & Kılıç, M. (2021). Eğitimde yapay zekâ kullanımı ve gelişimi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 5(1), 1-11.
Karacan, S. B., & Çiçek, Ş. (2024). İlahiyat fakültesi öğrencilerinin yapay zeka okuryazarlık düzeyleri ile yapay zekaya yönelik tutumları. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 24(3), 259-292.
Kelly, S., Kaye, S. A., & Oviedo-Trespalacios, O. (2023). What factors contribute to the acceptance of artificial intelligence? A systematic review. Telematics and Informatics, 77, 101925.
Khosravi, H., Shum, S. B., Chen, G., Conati, C., Tsai, Y. S., Kay, J., Knight, S., Martinez-Maldonado, R., Sadiq, S., & Gašević, D. (2022). Explainable artificial intelligence in education. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 100074.
Kumar, E. (2008). Artificial intelligence. IK International Pvt Ltd.
Lavanya, C. (2021). Artifical intellegience. In J. Karthikeyan, J., Hie T. S. & Jin, N. Y. (Eds), Learning outcomes of classroom research (pp. 12-18). L Ordine Nuovo Publication.
McCarthy, J., Minsky, M. L., Rochester, N., & Shannon, C. E. (2006). A proposal for the dartmouth summer research project on artificial intelligence. AI Magazine, 27(4), 12. https://doi.org/10.1609/aimag.v27i4.1904
Merriam, S. B., & Grenier, R. S. (2019). Qualitative research in practice: Examples for discussion and analysis (2nd Ed.). John Wiley & Sons.
Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). An expanded sourcebook: Qualitative data analysis (2nd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldana, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Publications.
Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W., & Qiao, M. S. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100041.
Pink, S. (2022). Trust, ethics and automation: Anticipatory imaginaries in everyday life. In Pink, S., Berg, M., Lupton, D. & Ruckenstein, M. (Eds.) Everyday automation (pp. 44-58). Routledge.
Rolnick, D., Donti, P. L., Kaack, L. H., Kochanski, K., Lacoste, A., Sankaran, K., Ross, A. S., Milojevic-Dupont, N., Jaques, N., Waldman-Brown, A., Luccioni, A. S., Maharaj, T., Sherwin, E. D., Mukkavilli, S. K., Kording, K. P., Gomes, C. P., Ng, A. Y., Hassabis, D., Platt, J. C., Creutzig, F., Chayes, J., & Bengio, Y. (2022). Tackling climate change with machine learning. ACM Computing Surveys (CSUR), 55(2), 1-96.
Sáez-López, J. M., Román-González, M., & Vázquez-Cano, E. (2016). Visual programming languages integrated across the curriculum in elementary school: A two year case study using “Scratch” in five schools. Computers & Education, 97, 129-141. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2016.03.003
Saç, H. (2024). İnsansı robotlara yönelik negatif algı ve tekinsiz vadi etkisi: Youtube kullanıcı yorumları üzerine bir inceleme. Beykoz Akademi Dergisi, (Özel Sayı)1-23. https://doi.org/10.14514/beykozad.1365281
TÜBA. (2022). Enerjide yapay zekânın rolü raporu. (11/06/2025 tarihinde https://www.tuba.gov.tr/files/yayinlar/raporlar/TUBA-978-625-8352-19-1.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Uzun, T. (2020). Yapay zeka ve sağlık uygulamaları. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(1), 80-92.
Woolf, B. P. (1991). AI in education. In S. C. Shapiro (Eds.), Woolf, B. (1991). AI in education. (pp. 1-18). John Wiley & Sons. (11/05/2025 tarihinde https://web.cs.umass.edu/publication/docs/1991/UM-CS-1991-037.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, O. G. (2021). Yargı uygulamasında yapay zekâ kullanımı-Yapay zekâ hâkim cübbesini giyebilecek mi?. Adalet Dergisi, (66), 379-415.
Yin, R. K. (2018). Case study researchand applications: Design and methods (6th Ed.). Thousand Oaks, CA: SAGE Puplications.
Zhai, X., Chu, X., Chai, C. S., Jong, M. S. Y., Istenic, A., Spector, M., Istenic,, A., Spector, M., Liu, J. B., & Li, Y. (2021). A review of artificial ıntelligence (AI) in education from 2010 to 2020. Complexity, 2021(1), 8812542.
Zhan, E. S., Molina, M. D., Rheu, M., & Peng, W. (2024). What is there to fear? Understanding multi-dimensional fear of AI from a technological affordance perspective. International Journal of Human-Computer Interaction, 40(22), 7127-7144.
