Burun Anatomisi ve Koku Beyni
Özet
Burun, tabanı aşağıda ve tepesi yukarıda üçgen formda bir anatomik yapıdır. Kemik ve kıkırdak dokulardan oluşan bu yapı, kas ve deri tabakasıyla çevrelenmiştir. Burnun kemik iskeletinin üst kısmını os nasale, yan kısmını maxilla’nın processus frontalis’i, alt kısmını ise maxilla’nın processus palatinus’ları oluşturur. Burnun kemik iskeleti arasındaki boşluğa apertura priformis denilir. Burnun kıkırdak iskeleti cartilago septi nasi, cartilago alaris major, cartilago alaris minores ve cartilagines nasales accessories denilen kıkırdaklardan meydana gelir. Burun boşluğu, septum nasi tarafından ikiye ayrılır ve hava akışını düzenleyen konkalar içerir. Koku duyusu, burun boşluğundaki regio olfactoria’da bulunan reseptör hücreleri tarafından algılanır. Bu hücrelerin uzantıları, bulbus olfactorius’a sinyal göndererek koku bilgisini tractus olfactorius üzerinden beyne iletir. Koku sinyalleri, diğer duyulardan farklı olarak doğrudan kortekse ulaşarak limbik sistemle güçlü bir bağ kurar. Bu bağlantı, kokuların duygusal hafıza ve tepkiler üzerindeki etkisini açıklar. Rhinencephalon, limbik sistemle ilişkili olup, koku duyusunun beyindeki temel işlem merkezidir. Hippocampus, amigdala ve gyrus cinguli gibi yapılar, koku bilgilerini işleyerek hafıza ve duygusal tepkileri düzenler. Sonuç olarak, burun sadece solunum organı değil, aynı zamanda duygusal ve bilişsel süreçleri etkileyen önemli bir duyusal yapıdır.
Referanslar
Anatomi OHO, Kitabevi KT. 2. baskı. Ankara, Türkiye, Klinisyen Tıp Kitabevleri. 2005:194-5.
Arıncı K. Anatomi 2. cilt: Dolaşım sistemi, periferik sinir sistemi, merkezi sinir sistemi, duyu organları: Güneş kitapevi; 2006.
Arifoğlu Y. Her Yönüyle ANATOMİ 3. BASKI. 2021.
Waschke J, Böckers TM, Paulsen F, Sargon MF. Sobotta anatomi konu kitabı: Güneş Tıp Kitabevleri; 2016.
AKÇALI Ç. Nazal septum hastalıkları. Çelik O (Editör) Kulak burun boğaz hastalıkları ve baĢ boyun cerrahisi‟ nde. 2002;2:470-1.
Gould DJ. Clinical Anatomy for Your Pocket: Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins Health; 2009.
Chung KW, Chung HM. Gross anatomy: Lippincott Williams & Wilkins; 2008.
Şakul B, Baş BB. boynun klinik bölgesel anatomisi. Ankara: Özkan Matbaacılık. 2009.
Haines DE. Fundamental neuroscience-Churchill Livingstone. Philadelphie; 1997.
Taner D, Atasever A, Durgun B. Fonksiyonel nöroanatomi: ODTÜ Geliştirme Vakfı; 2008.
Keller A, Yagodin S, Aroniadou-Anderjaska V, Zimmer LA, Ennis M, Sheppard NF, et al. Functional organization of rat olfactory bulb glomeruli revealed by optical imaging. Journal of Neuroscience. 1998;18(7):2602-12.
Wrobel BB, Leopold DA. Olfactory and sensory attributes of the nose. Otolaryngologic Clinics of North America. 2005;38(6):1163-70.
Dade LA, Zatorre RJ, Jones‐Gotman M. Olfactory learning: convergent findings from lesion and brain imaging studies in humans. Brain. 2002;125(1):86-101.
Duvernoy HM, Cattin F, Risold P-Y. The human hippocampus: functional anatomy, vascularization and serial sections with MRI: Springer; 2005.
Senova S, Fomenko A, Gondard E, Lozano AM. Anatomy and function of the fornix in the context of its potential as a therapeutic target. Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry. 2020;91(5):547-59.
