Yumurta Tavuğu Yetiştiriciliği
Özet
Yumurta tavukçuluğu, insan beslenmesinde temel bir gıda olan yumurtanın üretimi açısından çok önemli bir yetiştiricilik faaliyetidir. Günümüzde yumurta tavukçuluğu işletmeleri, insanlara yüksek kaliteli ve ekonomik bir protein kaynağı olan yumurtayı tüketme imkanı sunan ve yoğun teknoloji içeren devasa üretim birimlerine dönüşmüştür.
Yumurta tavukçuluğu teknolojik gelişmelerle beraber hızla değişmektedir. Yumurtacı tavuk genotiplerinin geliştirilmesi, hijyenik koşulların sağlanması ve verimliliği artırmak için yapılan çalışmalar sektörün ilerlemesine büyük katkı sağlamaktadır. Tüm bu gelişmelerle birlikte Türkiye’de ve dünyada yumurta tavukçuluğu çok önemli bir sektör haline gelmiştir. Bugün Çin, ABD, Hindistan, Brezilya ve Meksika gibi ülkeler en büyük yumurta üreticileri arasında yer almaktadır. Türkiye ise 2023 yılında 20.6 milyar adet yumurta üretimiyle dünyada ilk on içerisindedir.
Yumurta tavukçuluğu; civciv döneminde bakım-yönetim uygulamaları bakımından etlik piliç yetiştiriciliği ile benzerlikler gösterse de, yetiştirme döneminin uzun olması, canlı ağırlığın sürekli olarak kontrol edilmesi ve üretim periyodunun uzunluğu nedeniyle damızlık tavuk yetiştiriciliğine daha çok benzemektedir.
Yirmi haftalık büyütme döneminde yapılan tüm uygulamalar, yumurta verim dönemini de etkilediğinden bu dönemde yapılacak hatalar sürü verimliliğini doğrudan etkilemektedir. Yakın zamana kadar yumurta tavukları 76-80 hafta yaşa kadar 300-340 adet yumurta üretirken günümüzde ıslah çalışmaları ile yumurta verimi 90-100 hafta yaşına kadar sürmekte ve tavuk başına yaklaşık 500 adet yumurta elde edilmektedir.
Referanslar
Alphin RL. Impact of light on poultry. Delaware: University of Delaware Extension; 2013.
Altan A, Bayraktar H. Kümesler ve donanımları. Türkoğlu M, Sarıca M (Eds.), Tavukçuluk Bilimi: Yetiştirme, Besleme, Hastalıklar. Ankara: Bey Ofset; 2009. p. 208–214.
Anderson KE. Final report of the thirty-fourth North Carolina layer performance and management test: Production report. (Vol. 34, No. 4). Raleigh: North Carolina Cooperative Extension; 2002.
Anonim. Minimum standards for the protection of laying hens. Council Directive 99/74/EC; Brussel: 1999.
Anonim. Resmi gazete. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/11/20141122-7.html (Erişim tarihi: 26.09.2024).
Appleby MC. The European Union ban on conventional cages for laying hens: History and prospects. Journal of Applied Animal Welfare Science, 2003; 6: 103-121. doi: https://doi.org/10.1207/S15327604JAWS0602_03
Aygun A, Yetisir R. Effect of hen age and forced molting programs on egg quality traits in laying hens. Selcuk Journal of Applied Poultry Research, 2014; 2(1): 7-11.
Bell DD. A case study with laying hens. Proc. Animal Behaviour and the Design of Livestock and Poultry Sciences International Conference, 1995, Indianapolis, Indiana. (1995). 307-319.
Biggs PE, Douglas MW, Koelkebeck KW, et al. Evaluation of non-feed removal methods for molting programs. Poultry Science, 2003; 82: 749–753. doi: https://doi.org/10.1093/ps/82.5.749
Bohren CF, Clothiaux EE. Fundamentals of Atmospheric Radiation: An Introduction with 400 Problems. Weinheim: Wiley-VCH Verlag GmbH and Co. KGaA; 2006.
Boni IJ, Paes AOS. Programa de luz para matrizes: machos e fêmeas., Paes AOS (Ed.), Anais do Simpósio Técnico Sobre Matrizes de Frangos de Corte. Florianópolis: 1999. p. 17-39.
Bozkurt Z. Kafes ve alternatif sistemlerde yumurtacı tavukların refahı. Kocatepe Veterinary Journal; 2009; 2(1): 59-67.
Cedden F, Göğer H. Kanatlılarda foto periyodun etkisi ve yumurtanın oluşumu. Tavukçuluk Araştırma Dergisi, 1999; 1: 51-54.
Christmas RB, Harms RH, Sloan DR. Effect of light stimulation on pullets. Journal of Applied Poultry Research, 1996; 5: 173–179. doi: https://doi.org/10.1093/japr/5.2.173
Compassion in World Farming. Alternatives to the barren battery cage in the EU. https://www.ciwf.org.uk/research/species-laying-hens/alternatives-to-the-barren-battery-cage-in-the-eu/ (Erişim tarihi: 27.01.2025)
Cooper JJ, Albentosa MJ. Behavioural priorities of laying hens. Avian and Poultry Biology Reviews, 2003; 14(3): 127–149. doi: https://doi.org/10.3184/147020603783637508
Council Directive 86/113/EEC. Laying down minimum standards for the protection of laying hens kept in battery cages. Official Journal of the European Communities; 25.03.1986.
Craig JV, Swanson JC. Welfare perspectives on hens kept for egg production. Poultry Science, 1994; 73(7): 921–938. doi: https://doi.org/10.3382/ps.0730921
Cunha RGT. A brazilian perspective of layer welfare. World Poultry, 2007; 23(6): 35-36.
Davis GS, Anderson KE, Carrol AS. The effects of long-term caging and molt of Single Comb White Leghorn hens on heterophil to lymphocyte ratios, corticosterone and thyroid hormones. Poultry Science, 2000; 79: 514–518. doi: https://doi.org/10.1093/ps/79.4.514.
Donalson LM, Kim WK, Woodward CL, Herrera P, Kubena LF, Nisbet DJ, Ricke SC. Utilizing different ratios of alfalfa and layer ration for molt induction and performance in commercial laying hens. Poultry Science; 2005; 84: 362–369. doi: https://doi.org/10.1093/ps/84.3.362
Durmuş İ, Yeni̇ce E, Demi̇rtaş ŞE. Yumurta anormallikleri. Tavukçuluk Araştırma Dergisi, 2007; 7(1): 66-71.
Elgar MA, Crespi BJ. Cannibalism: Ecology and evolution among diverse taxa. Oxford: Oxford University Press; 1992.
Ellis MR. Moulting - A natural process. https://www.thepoultrysite.com/articles/moulting-a-natural-process (Erişim tarihi: 18.09.2024).
Etches RJ. Estímulo luminoso na reprodução., Pinheiro MR (Ed.), Fisiologia da Reprodução de Aves, Campinas, Brazil: FACTA; 1994. p. 59-75.
Fidan DE. Türkiye’de çiftlik hayvanları ile ilgili refah uygulamaları. Animal Health, Production and Hygiene, 2012; 1: 39-46.
Gencoglan S. The effects of heat stress on yield and fertility of laying hens and precautions to be taken. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology, 2023; 11(1): 140-150. doi: https://doi.org/10.24925/turjaf.v11i1.140-150.5798
Hassan MD, Sultana S, Choe SH, et al. Effect of combinations of monochromatic LED light color on the performance and behaviour of laying hens. The Journal of Poultry Science, 2014; 51(3): 321-326. doi: https://doi.org/10.2141/jpsa.0130105
Huber-Eicher B, Suter A, Spring-Stähli P. Effects of colored light-emitting diode illumination on behavior and performance of laying hens. Poultry Science, 2013; 92(4): 869–873. doi: https://doi.org/10.3382/ps.2012-02679
Hussein AS, Cantor AH, Johnson TH. Use of high dietary levels of aluminium and zinc for inducing pauses in egg production of Japanese quail. Poultry Science, 1989; 67: 1157-1165. doi: https://doi.org/10.3382/ps.0671157
İzmirli S, Yaşar A. Yumurtacı tavuk gönenci (refah) ve avrupa birliği sürecinde ilgili mevzuatın karşılaştırılması. Journal of Bahri Dagdas Animal Research, 2017; 6(2): 9-14.
Jones DR. Conserving and monitoring shell egg quality. Proceedings of the 18th Annual Australian Poultry Science Symposium, 2006: 157–165.
Karimi S, Khajali F, Rahmani HR. Chemical and non-chemical molting methods as alternatives to continuous feed withdrawal in laying hens. Poultry Science, 2009; 88(2): 423-429.
Kirkwood JK. Non-domesticated animals as pets. Proceedings of the British Society of Animal Science. Cambridge: Cambridge University Press; 2003.
Koelkebeck KW, Anderson KE. Molting layers—Alternative methods and their effectiveness. Poultry Science, 2007; 86(6): 1260-1264. doi: https://doi.org/10.1093/ps/86.6.1260
Kuenzel WJ. Neurobiology of molt in avian species. Poultry Science, 2003; 82(7): 981-991. doi: https://doi.org/10.1093/ps/82.6.981
Küçükyılmaz K, Bozkurt M, Herken EN, Çınar M, Çatlı AU, Bintaş E, Çöven F. Effects of rearing systems on performance, egg characteristics, and immune response in two layer hen genotypes. Asian-Australasian Journal of Animal Sciences, 2012; 25(4): 559-566. doi: https://doi.org/10.5713/ajas.2011.11382
Landers KL, Woodward CL, Li X, et al. Alfalfa as a single dietary source for molt induction in laying hens. Bioresource Technology, 2005; 96(5): 565-570. doi: https://doi.org/10.1016/j.biortech.2004.06.013
Leeson S, Lewis PD. Changes in light intensity during the rearing period can influence egg production in domestic fowl. British Poultry Science, 2004; 45(3): 316-319. doi: https://doi.org/10.1080/00071660410001730806
Li X, Chen D, Li J, Bao J. Effects of furnished cage type on behavior and welfare of laying hens. Asian-Australasian Journal of Animal Sciences, 2016; 29(6): 887-894. doi: https://doi.org/10.5713/ajas.15.0576
Lidia L, Ewa G. Effect of housing system on egg quality in laying hens. Annals of Animal Science, 2011; 11(4): 607-616. doi: https://doi.org/10.2478/v10220-011-0012-0
Lolli S, Hidalgo A, Alamprese C, et al. Layer performances, eggshell characteristics, and bone strength in three different housing systems. Biotechnology in Animal Husbandry, 2013; 29(4): 591-606. doi: https://doi.org/10.2298/BAH1304591L
Min JK, Hossan MS, Nazma A, et al. The relationship of spectral sensitivity with growth and reproductive response in avian breeders (Gallus gallus). Scientific Reports, 2016; 6: 19291. doi: https://doi.org/10.1038/srep19291
Morris TR, Butler EA. New intermittent lighting programme (The Reading System) for laying pullets. British Poultry Science, 1995; 36(4): 531-535. doi: https://doi.org/10.1080/00071669508417799
Mumma JO, Thaxton JP, Vizzier-Thaxton Y, et al. Physiological stress in laying hens. Poultry Science, 2006; 85(4): 761-769. doi: https://doi.org/10.1093/ps/85.4.761
Newberry RC. Cannibalism., Perry GC (Ed.), Welfare of the Laying Hen. Wallingford: CAB International; 2004. p. 239-258.
North MO, Bell DD. Commercial chicken production manual. New York: Van Nostrand Reinhold; 1990.
Onbaşılar EE. Yumurta tavuklarında zorlamalı tüy döküm yöntemleri. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 2006; 3(2): 111-115.
Osorio D, Vorobyev M. A review of the evolution of animal colour vision and visual communication signals. Vision Research, 2008; 48(20): 2042-2051. doi: https://doi.org/10.1016/j.visres.2008.06.018
Pedersen S, Nonnenmann M, Rautiainen R, et al. Dust in pig buildings. Journal of Agricultural Safety and Health; 2000; 6(3): 261-274. doi: https://doi.org/10.13031/2013.1909
Petek M, Alpay F, Gezen SS, et al. Effects of housing system and age on early-stage egg production and quality in commercial laying hens. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 2009; 15(1): 57-62.
Polat ÖD. Tavuklarda farklı zorlamalı tüy döküm yönteminin yumurta kalitesi ve verim performansına etkisi. Yüksek Lisans Tezi; 2021. Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.
Prayitno DS, Phillips CJ, Stokes DK. The effects of color and intensity of light on behaviour and leg disorders in broiler chickens. Poultry Science, 1997; 76(12): 1674-1681. doi: https://doi.org/10.1093/ps/76.12.1674.
Ruszler PL. The keys to successful induced molting of Leghorn-type hens. Virginia Tech Cooperative Extension, 1997; No: 408-026. doi: https://doi.org/10.1093/ps/77.12.1789
Sarıca M, Erensayın C. Yumurta tavuğu yetiştiriciliği. Türkoğlu M, Sarıca M (Ed.), Tavukçuluk bilimi: Yetiştirme, besleme, hastalıklar. Ankara: Bey Ofset; 2018. p. 101-200.
Sauveur B. Photoperiodism and reproduction in female domestic birds. Productions Animales, 1996; 9(1): 25-34. doi: https://doi.org/10.20870/productions-animales.1996.9.1.4032
Savory CJ. Laying hen welfare standards: A classic case of power to people. Animal Welfare, 2004; 13(Suppl.): 153–158.
Soe HY, Makino Y, Uozumi N, Yayota M, Ohtani S. Evaluation of non-feed removal induced molting in laying hens. The Journal of Poultry Science, 2007; 44(2): 153-160. doi: https://doi.org/10.2141/jpsa.44.153
Sözcü A, Yılmaz E. Yumurta tavuğu yetiştirme sistemlerinde refah problemleri. Hayvansal Üretim, 2014; 55(2): 38-42. https://doi.org/10.29185/hayuretim.363948
Şekeroğlu A, Pekin A. Dünyada ve Türkiye’de yumurtacı hibritlerin performansındaki gelişmeler. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University, 2009.
Şenköylü N. Modern Tavuk Üretimi. Genişletilmiş 3. Baskı. Tekirdağ: Anadolu Matbaası, 2001.
Tarım B. Klasik ve zenginleştirilmiş yer sistemlerinin damızlık yumurtacılarda performansa ve bazı kan parametrelerine etkisi. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Zootekni Anabilim Dalı; 2018. Ankara.
TÜİK. Tarım istatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=tarim-111&dil=1 (Erişim tarihi: 23.06.2024).
Wang XL, Zheng JX, Ning ZH, et al. Laying performance and egg quality of blue-shelled layers as affected by different housing systems. Poultry Science, 2009; 88: 1485-1492. doi: https://doi.org/10.3382/ps.2008-00417
Yıldırım İ, Parlat SS, Aygün A, et al. Apartman tipi kafeste uygulanan askılı aydınlatma sisteminin kahverengi yumurtacı hibritlerin performans, yumurta kalite özellikleri ve stres düzeyine etkileri. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2008; 22(44): 7-11.
Yngvesson J, Keeling LJ, Newberry RC. Individual production differences do not explain cannibalistic behaviour in laying hens. British Poultry Science, 2004; 45. doi: https://doi.org/10.1080/00071660412331286163/
YUM-BİR. Yumurta üreticileri merkez birliği, yumurta tavukçuluğu verileri https://www.yumbir.org/UserFiles/File/yumurta-veriler2019web.pdf (Erişim tarihi: 10.08.2024).
