Periferik Nöropati
Özet
Periferik nöropati, periferik sinirlerin hasarıyla karakterize, metabolik bozukluklar, toksik maruziyetler, otoimmün mekanizmalar ve enfeksiyöz süreçler gibi farklı nedenlere bağlı olarak gelişebilen karmaşık bir durumdur. Diyabetik nöropati, kemoterapiye bağlı nöropati, Guillain-Barré sendromu ve toksik nöropati gibi formlar, bu durumun en sık karşılaşılan türlerindendir. Patofizyolojik olarak hiperglisemi, oksidatif stres, inflamasyon ve vasküler disfonksiyon gibi mekanizmalar sinir hasarını tetiklemektedir. Tanıda elektrodiagnostik yöntemler, laboratuvar testleri ve görüntüleme teknikleri gibi çok yönlü yaklaşımlar kritik rol oynar. Tedavi stratejileri, nöropatik ağrının hafifletilmesi, sinir hasarının önlenmesi ve yaşam kalitesinin artırılması için farmakolojik ajanlar ile fizyoterapi ve hasta eğitimi gibi farmakolojik olmayan müdahaleleri birleştirir. Erken teşhis, uygun yönetim ve multidisipliner yaklaşımlar, periferik nöropatinin komplikasyonlarını önlemeye ve prognozu iyileştirmeye yardımcı olur. Devam eden araştırmalar, yeni tedaviler ve hedefe yönelik terapötik yaklaşımlar geliştirilmesi açısından umut vadetmektedir.
Referanslar
Callaghan BC, Price RS, Feldman EL. Distal Simetrik Polinöropati: Bir Gözden Geçirme. JAMA. 2015 Nov 24;314(20):2172-81.
Starobova H, Vetter I. Frontiers | Kemoterapiye Bağlı Periferik Nöropatinin Patofizyolojisi. [Alıntı 2024 Eylül 30]; Available from: https://www.frontiersin.org/journals/molecular-neuroscience/articles/10.3389/fnmol.2017.00174/full
Boulton AJM, Malik RA, Arezzo JC, Sosenko JM. Diyabetik Somatik Nöropatiler. Diabetes Care. 2004 Jun 1;27(6):1458-86.
Areti A, Yerra VG, Naidu V, Kumar A. Oksidatif stres ve sinir hasarı: Kemoterapiye bağlı periferik nöropatideki rolü. Redox Biol. 2014 Jan 1;2:289-95.
Hicks CW, Selvin E. Diyabette Periferik Nöropati ve Alt Ekstremite Hastalığının Epidemiyolojisi. Curr Diab Rep. 2019 Ağustos 27;19(10):1-8.
Andersen H, Nielsen S, Mogensen CE, Jakobsen J. Tip 2 Diyabette Kas Gücü. Diyabet. 2004 Jun 1;53(6):1543-8.
Yamagishi S ichi, Imaizumi T. Diyabetik Vasküler Komplikasyonlar: Patofizyoloji, Biyokimyasal Temel ve Potansiyel Terapötik Strateji. http://www.eurekaselect.com [Internet]. [Alıntı 2024 Eylül 30]; Available from: https://www.eurekaselect.com/article/6385
Poda A, Klevor R, Salym A, Sarih I, Salhi S, Nissrine L, et al. Güney Fas'ta bir akademik hastanede periferik nöropatilerin etiyolojik profili. Egypt J Neurol Psychiatry Neurosurg. 2022 Aug 20;58(1):97.
Nörolojik Semptomlardan Şikayet Eden Romatoid Artritli Hastalarda Periferik Nöropatinin Değerlendirilmesi [Internet]. [Alıntı 2024 Eylül 30]. Erişim adresi: https://e-arm.org/journal/view.php?doi=10.5535/arm.2014.38.2.249
Schütz SG, Robinson-Papp J. HIV ile ilişkili nöropati: güncel perspektifler | HIV. [Alıntı 2024 Eylül 30]; Available from: https://www.dovepress.com/hiv-related-neuropathy-current-perspectives-peer-reviewed-fulltext-article-HIV
Pansari N. Haftalık Paklitaksel Kemoterapisi Alan Hastalarda Periferik Nöropatiyi Değerlendirmek İçin Prospektif Gözlemsel Bir Çalışma. Int J Adv Med. 2023;10(10):705-10.
Gewandter JS, Fan L, Magnuson A, Mustian KM, Peppone LJ, Heckler CE, et al. Kemoterapiye Bağlı Periferik Nöropatisi (CIPN) Olan Kanserden Kurtulanlarda Düşme ve Fonksiyonel Bozukluklar: Bir Rochester Üniversitesi CCOP Çalışması. Destek Bakım Kanseri. 2013;21(7):2059-66.
Al-Saffar A, Al-Fatly B. Hepatit E ile İlişkili Akut Motor Aksonal Nöropati. Front Neurol. 2018;9.
Smith AG, Singleton JR. Obezite ve Hiperlipidemi Erken Diyabetik Nöropati için Risk Faktörleridir. J Diyabet Komplikasyonları. 2013;27(5):436-42.
15. Smith EML, Li L, Chiang C, Thomas KB, Hutchinson RJ, Wells E, et al. Akut Lenfoblastik Lösemili Çocuklarda Vinkristine Bağlı Periferik Nöropatinin Paternleri ve Şiddeti. J Peripher Nerv Syst. 2015;20(1):37-46.
Jin HY, Lee KA, Kim SY, Park JH, Baek HS, Park TS. Guillain-Barre Sendromu ile Birlikte Görülen Bir Diyabetik Nöropati Olgusu. Korean J Intern Med. 2010;25(2):217.
Søborg MLK, Rosenberg J, Burcharth J. Vaka Raporu: Epidural Anestezi Sonrası Gullain-Barré Sendromunun Motor-Duyusal Aksonal Nöropati Varyantının Subakut Başlangıcı. F1000research. 2016;5:1462.
Babu M, Kiran MR, Ravindra K, Srinivas V, Kandregula P, Vardhan RV, et al. Kronik Böbrek Hastalığı Olan Hastalarda Periferik Nöropati ve Sinir Disfonksiyonunun Klinik Belirtileri ve Prevalansı. Int J Res Med Sci. 2015;3(2):451.
Jasti DB, Mallipeddi S, Apparao A, Vengamma B, Sivakumar V, Kolli S. Prediyaliz Kronik Böbrek Hastalığı Hastalarında Periferik Nöropatiler Üzerine Klinik ve Elektrofizyolojik Bir Çalışma ve Periferik Nöropatinin Şiddetinin Böbrek Yetmezliği Derecesi ile İlişkisi. J Neurosci Rural Pract. 2017;08(04):516-24.
Jabbari B, Vaziri ND. Kronik Böbrek Hastalığında Nörolojik Bozuklukların Doğası, Sonuçları ve Yönetimi. Hemodial Int. 2017;22(2):150-60.
Wang M, Cheng HL, Lopez V, Sundar R, Yorke J, Molassiotis A. Kemoterapiye Bağlı Periferik Nöropatinin Semptom Kümesi Analizi ve Zaman İçinde Hasta Tarafından Raporlanan Sonuç Verileri ile Yeniden Tanımlanması. BMC Kanser. 2019;19(1).
Doets AY, Verboon C, van den Berg B, Harbo T, Cornblath DR, Willison HJ, et al. Guillain-Barré sendromunun bölgesel varyasyonu. Beyin. 2018 Ekim 1;141(10):2866-77.
Didangelos T, Doupis J, Veves A. Ağrılı Diyabetik Nöropati. 2014;53-61.
Akter T, Akhter QS, Polly ZA, Debsarma S. Diabetes Mellituslu Hastalarda Periferik Nöropati için Risk Faktörleri. Imc J Med Sci. 2020;13(2):40-4.
Sirasu M, Ramchandraiah C, Muralidhar C. Prospektif Gözlemsel Çalışma: Nizamabad Devlet Tıp Fakültesine Kabul Edilen Diabetes Mellitus Hastaları Arasında Diabetik Ayak Ülserinin Risk Faktörleri ve Sonuçları. J Adv Med Med Res. 2022;1-10.
Amelia R, Wahyuni AS, Yunanda Y. Medan Şehrindeki Amplas Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Tip 2 Diabetes Mellitus Hastaları Arasında Diyabetik Nöropati. Açık Erişim Maced J Med Sci. 2019;7(20):3400-3.
Albers JW, Herman WH, Pop-Busui R, Feldman EL, Martin CL, Cleary PA, et al. Diyabet Kontrol ve Komplikasyonları Çalışması (DCCT) Sırasında Önceden Uygulanan Yoğun İnsülin Tedavisinin Diyabet Girişimleri ve Komplikasyonları Epidemiyolojisi (EDIC) Çalışması Sırasında Tip 1 Diyabette Periferik Nöropati Üzerine Etkisi. Diabetes Care. 2010;33(5):1090-6.
Javed S, Petropoulos IN, Alam U, Malik RA. Ağrılı Diyabetik Nöropati Tedavisi. Ther Adv Chronic Dis. 2014;6(1):15-28.
Alfaez SM, Alsalmi TI, Alfeer RN, Alghamdi EK, Alzahrani MA, Bogami SAA, et al. Suudi Diyabetik Hastaların Yaşam Süreleri Boyunca Glisemik Kontrol ve Nöropati Riski Arasındaki Değişken Dinamikler; Diyabet Sağlık Kuruluşunda Bir Araştırma. J Fam Med Prim Care. 2022;11(5):1745-7.
Siao P, Kaku M. Periferik Nöropatiye Klinisyen Yaklaşımı. Semin Neurol. 2019;39(05):519-30.
Bansal D, Gudala K, Muthyala H, Esam HP, Nayakallu R, Bhansali A. Üçüncü Basamak Bir Ortamda Tip 2 Diyabetes Mellitus'ta Periferik Diyabetik Nöropati Gelişimi Prevalansı ve Risk Faktörleri. J Diabetes Investig. 2014;5(6):714-21.
Adebayo P, Taiwo F, Owolabi M. Bir Sahra Altı Afrika Nörorehabilitasyon Merkezinde EMG Endikasyonları ve Bulguları. Clin Neurophysiol Pract. 2018;3:99-103.
Hwang SI. Entegre Rehabilitasyon Programı ile Tedavi Edilen Bir Çocukta İdiyopatik Nöraljik Amiyotrofi: Bir Olgu Sunumu. Soonchunhyang Med Sci. 2023;29(2):65-8.
Broadhead DY, Devenport SB. Kronik Hipergliseminin Hızla Düzeltilmesinden Sonra Diyabetik Bir Hastada Sensorimotor Polinöropati. J Investig Med High Impact Case Rep. 2021;9:232470962110519.
Kwak S, Boudier-Revéret M, Cho HK, Lee HJ. Karpal Tünel Sendromu Olarak Yanlış Tanı Konulan Multifokal Edinilmiş Demiyelinizan Duyusal ve Motor Nöropati: Bir Olgu Sunumu. J Int Med Res. 2021;49(3):030006052199889.
Luo J. İntrinsik Bir Ayak Kasından Örnek Alınması Periferik Nöropati İçin Elektrodiagnostik Hassasiyeti Geliştirir. J Neurol Exp Neurosci. 2016;
Katyal N, Wadhwa A, Bollu PC. Diffüz Büyük B-Hücreli Lenfomalı Bir Hastada Çoklu Kraniyal Nöropatiler: Olgu Sunumu ve Literatürün Gözden Geçirilmesi. Cureus. 2018;
Leupold D, Felbecker A, Tettenborn B, Hundsberger T. Nonsistemik Vaskülitik Nöropatide Belirleyici Bir Araç Olarak Sinir Ultrasonu: Bir Olgu Sunumu. Case Rep Neurol. 2016;8(2):108-14.
Popescu C. Siprofloksasin ile İndüklenen Şiddetli Akut Aksonal Nöropati: Bir Olgu Sunumu. Case Rep Neurol. 2018;10(2):124-9.
Didesch M, Averill A, Oh-Park M. Clostridium Difficile Enfeksiyonu için Fekal Mikrobiyota Transplantasyonu Sonrası Periferik Nöropati: Bir Olgu Sunumu. Pm&r. 2016;8(8):813-6.
Yoganathan S, Bagga A, Gulati S, Toteja GS, Hari P, Sinha A, et al. Kronik Böbrek Hastalığı Olan Diyabetik Olmayan Çocuklarda Periferik Nöropati Prevalansı ve Öngörücüleri. Kas Sinir. 2018;57(5):792-8.
Garg R, Agrawal A, Malhotra KP, Malhotra H, Rizvi I, Kumar N, et al. Periferik Nöropatili Hastalarda Sinir Biyopsileri: Prospektif Bir Değerlendirme. J Fam Med Prim Care. 2022;11(8):4496-9.
Khdour M. Diyabetik Periferik Nöropati Tedavisi: Bir Gözden Geçirme. J Pharm Pharmacol. 2020;72(7):863-72.
Peng L, Hong Y, Ye X, Shi P, Zhang J, Wang Y, et al. Eribulin ile Tedavi Edilen Kanser Hastalarında Periferik Nöropati İnsidansı ve Göreceli Riski: Bir Meta-Analiz. Oncotarget. 2017;8(67):112076–84.
Hershman DL, Lacchetti C, Dworkin RH, Smith EML, Bleeker J, Cavaletti G, ve ark. Erişkin Kanserlerden Sağ Kalanlarda Kemoterapiye Bağlı Periferik Nöropatinin Önlenmesi ve Yönetimi: Amerikan Klinik Onkoloji Derneği Klinik Uygulama Kılavuzu. J Clin Oncol. 2014;32(18):1941-67.
English K, Barton MC. HDAC6: Mitokondri ve Periferik Nöropati Gelişimi Arasında Anahtar Bir Bağlantı. Ön Mol Sinirbilim. 2021;14.
Córdova A, Caballero-García A, Pérez-Valdecantos D, Roche E, Noriega-González D. COVID-19'dan Türetilen Periferik Nöropatiler: Tedavi için Yeni Perspektifler. Biomedicines. 2022;10(5):1051.
Niu J. Yaşlı Yetişkinlerde Periferik Nöropati. J Electrodiagnosis Neuromuscul Dis. 2023;25(3):92-9.
Gouveia M d. Periferik Nöropati. Innovait Educ Inspir Gen Pract. 2020;14(3):152-8.
Ritonga SH. Diyabetik Periferik Nöropati Hastalarında Yaşam Kalitesini Öngören Bir Faktör Olarak Diyet Düzenlemesi. Poltekita J Ilmu Kesehat. 2023;17(3):897-902.
Alkandari M, Hollywood A. Periferik Nöropati ile Yaşayan İnsanların Deneyimleri: Niteliksel Bir Çalışma. Front Pain Res. 2023;4.
Bakry HM. Meme Kanseri Hastalarında Paklitakselin Neden Olduğu Periferik Nöropatinin Önlenmesinde Metforminin Etkinliği: Randomize Kontrollü Bir Çalışma. Front Pharmacol. 2023;14.
Rizal R. Paklitaksel Kemoterapisine Bağlı Periferik Nöropatinin Önlenmesi ve Tedavisinde Metforminin Etkinliği: Sistematik Bir Literatür İncelemesi. Biosci Med J Biomed Transl Res. 2024;8(5):4363-8.
COVID-19 ile İlişkili Nöropati Bir Olgu Sunumu ve Literatür İncelemesi Yazar. Int Intern Med J. 2023;1(3).
Thapa L, Rana P. VKİ, HOMA-IR ve Açlık Kan Glikozu, Yetişkin Aşırı Kilolu ve Obez Diyabetik Olmayan Nepalli Bireylerde Periferik Sinir Disfonksiyonunun Önemli Belirleyicileridir: Orta Nepal'den Bir Çalışma. Neurol Res Int. 2016;2016:1-8.
Baldwin M, Owzar K, Zembutsu H, Chhibber A, Kubo M, Jiang C, et al. Genom Çapında Bir İlişki Çalışması CALGB 40101'de Paklitaksel ile İndüklenen Duyusal Periferik Nöropati için Yeni Lokusları Tanımlar. Clin Cancer Res. 2012;18(18):5099-109.
Canter JA, Robbins GK, Selph D, Clifford DB, Kallianpur AR, Shafer RW, ve ark. Antiretroviral Tedavi Sırasında Afrika Mitokondriyal DNA Subhaplogrupları ve Periferik Nöropati. J Infect Dis. 2010;201(11):1703-7.
Kronik Böbrek Hastalığında (KBH) Periferik Nöropati İlişkisi. JMPB. 2019;
Moorthi RN, Doshi S, Fried LF, Moe SM, Sarnak MJ, Satterfield S, et al. Sağlık, Yaşlanma ve Vücut Kompozisyonu Çalışmasında Kronik Böbrek Hastalığı ve Periferik Sinir Fonksiyonu. Nefrol Diyal Transplant. 2018;34(4):625-32.
Tofthagen C, González L, Visovsky C, Akers A. Kolorektal Kanserden Sağ Kalanlarda Oksaliplatine Bağlı Periferik Nöropatinin Kendi Kendine Yönetimi. Chemother Res Pract. 2013;2013:1-7.
Kramer R, Bielawski J, Kistner-Griffin E, Othman A, Alecu I, Ernst D, et al. Neurotoxic 1-deoxysphingolipids and Paclitaxel-induced Peripheral Neuropathy. Faseb J. 2015;29(11):4461-72.
Sampson GP, Shahidi AM, Vagenas D, Pritchard N, Edwards K, Russell A, et al. Görme Alanının Orta 30°'sindeki Görsel Hassasiyet Kaybı Diyabetik Periferik Nöropati ile İlişkilidir. Diabetologia. 2012;55(4):1179-85.
Srinivasan S, Pritchard N, Sampson GP, Edwards K, Vagenas D, Russell A, et al. Diyabetik Nöropatide Ganglion Hücre Kompleksinin Fokal Kayıp Hacmi. Clin Exp Optom. 2016;99(6):526-34.
Tecilazich F, Dinh T, Lyons TE, Guest J, Villafuerte RA, Sampanis C, et al. Alt Ekstremite Komplikasyonları Olan Diyabetik Hastalarda Mitokondriyal Oksidatif Fosforilasyonun Bir İndeksi Olan Egzersiz Sonrası Fosfokreatin İyileşmesi Azalır. J Vasc Surg. 2013;57(4):997-1005.
Sharma S. Diyabetik Periferik Nöropatide Rejeneratif Terapötiklerin Rolü: Güncel Gelişmeler ve Gelecek Beklentileri. Eur J Med Health Sci. 2024;6(2):1-10.
Nour E. Mostafa Eman S. Fayez, Hassan H, Elshafi HMA. Kemoterapi ile İndüklenen Periferik Nöropatili Hastalarda Yüksek Güçlü Lazer Tedavisinin Modifiye Total Nöropati Skoru Üzerine Etkisi. Med J Cairo Univ. 2020;88(12):2031-5.
Gaber DE, Deeb HME. Diyabetik Nöropatinin İkinci Basamak Tedavisi Olarak Botulinum Toksin Tip a ile Konvansiyonel Oral Tedavinin Karşılaştırmalı Çalışması. Egypt J Neurol Psychiatry Neurosurg. 2022;58(1).
Adalbert R, Kaieda A, Antoniou C, Loreto A, Yang X, Gilley J, et al. Yeni HDAC6 İnhibitörleri, Charcot-Marie-Tooth Tip 2F Modelinde Tubulin Asetilasyonunu Artırır ve Mitokondrinin Aksonal Taşınmasını Kurtarır. Acs Chem Neurosci. 2019;11(3):258-67.
Kazamel M, Stino A, Smith AG. Metabolik Sendrom ve Periferik Nöropati. Kas Sinir. 2020;63(3):285-93.
Shigematsu H, Hirata T, Nishina M, Yasui D, Ozaki S. Meme Kanseri Hastalarında Haftalık Paklitakselin Neden Olduğu Periferik Yan Etkilerin Önlenmesi için Kriyoterapi. Destek Bakım Kanseri. 2020;28(10):5005-11.
