Mikrobiyoloji Laboratuvarlarında İş Sağlığı ve Güvenliği
Özet
Patolojik mikroorganizmalarla çalışma, kimyasal maddeler kullanma, yangın, kimyasal dökülme veya biyolojik kontaminasyon gibi acil durumlar ve çevresel etkiler gibi riskler içeren mikrobiyoloji laboratuvarları tehlikeli çalışma ortamlarıdır. Bu tür laboratuvarlarda iş sağlığı ve güvenliği, çalışanların, toplumun ve çevrenin korunması açısından kritik öneme sahiptir. Bu bölümde, mikrobiyoloji laboratuvarlarında güvenli çalışmayı sağlamak için temel ilkelerin ve uygulamaların tartışılması amaçlanmıştır.
Mikrobiyoloji laboratuvarlarında risk değerlendirmesi, biyolojik riskler (örneğin patojenler), kimyasal riskler (örneğin reaktif maddeler) ve fiziksel riskleri (örneğin kesici aletler) içerir. Risk yönetimi stratejileri, tehlikeli materyallerle güvenli bir şekilde çalışma, acil durum prosedürleri ve düzenli eğitimleri kapsar. Laboratuvar çalışanlarının doğru ve düzenli kişisel koruyucu donanımlar kullanması, güvenliği artırır özellikle mikrobiyolojik risklerden korunmayı sağlar. Bu donanımlar arasında laboratuvar önlükleri, eldivenler, koruyucu gözlükler ve yüz maskeleri bulunur. Mikrobiyoloji laboratuvarlarında, biyolojik güvenlik düzeyleri (BGD) belirli patojenlerin çalışılabileceği için uygun laboratuvarın tasarım, ekipman ve prosedürler açısından spesifik gerekliliklerini tanımlar. BGD-1'den BGD-4'e kadar farklı seviyelerde güvenlik önlemleri bulunur. Tehlikeli laboratuvar atıklarının, uygun şekilde ayrıştırılması, etiketlenmesi ve bertaraf edilmesi, çevre kirliliğini ve laboratuvar içindeki riskleri azaltır. Laboratuvar çalışanlarının düzenli olarak iş sağlığı ve güvenliği eğitimi alması, güvenli çalışma alışkanlıklarının kazandırılmasını sağlar. Eğitim programları, risklerin anlaşılması, acil durum müdahale prosedürleri ve kişisel koruma önlemleri hakkında bilgi verir. Mikrobiyoloji laboratuvarlarında acil durum planları, olası kazalar veya kaza durumlarında hızlı ve etkili bir yanıt sağlayacak şekilde hazırlanmalıdır. Acil durum ekipmanlarının yerleri, ilk yardım prosedürleri ve tahliye planları bu planlarda yer alır.
Mikrobiyoloji laboratuvarlarında iş sağlığı ve güvenliği, çalışanların sağlığını korumak ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamak için gerekli bir dizi önlem içerir. Bu önlemler, etkili risk değerlendirmesi, kişisel koruyucu donanımlar, biyolojik ve kimyasal güvenlik, atık yönetimi, eğitim ve acil durum prosedürlerini kapsar.
Referanslar
Atık Yönetimi Yönetmeliği, 2 Nisan 2015; sayı: 29314. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20644&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 erişim tarihi:12.09.2024
Bouza, E., Sanchez-Carrillo, C., Hernangomez, S., González, M. J., & Spanish Co-operative Group for the Study of Laboratory-acquired Brucellosis. (2005). Laboratory-acquired brucellosis: a Spanish national survey. Journal of Hospital Infection, 61(1), 80-83.
CDC (2020). Biosafety in Microbiological and Biomedical Laboratories 6th Edition. https://www.cdc.gov/labs/pdf/SF__19_308133A_BMBL6_00-BOOK-WEB-final-3.pdf. erişim tarihi:20.09.2024
Choucrallah, D., Sarmiento, L., Ettles, S., Tanguay, F., Heisz, M., Falardeau, E. (2019). Outbreaks: Surveillance of laboratory exposures to human pathogens and toxins: Canada 2018. Canada Communicable Disease Report, 45(9), 244.
Cornish NE, Anderson NL, Arambula DG, Arduino MJ, Bryan A, Burton NC, et al. (2021). Clinical laboratory biosafety gaps: lessons learned from past outbreaks reveal a path to a safer future. Clinical microbiology reviews, 34(3):e00126–18. pmid:34105993
Derçin K, Küçük B, Kaya E, Doğan NF, Aral M. (2023). Tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarı, kan transfüzyon merkezi ve merkezi sterilizasyon ünitesinde risk değerlendirmesi. Turk Mikrobiyol Cemiy Derg., 53(1):10-20.
DSÖ (2020). Laboratory biosafety manual, fourth edition. Geneva: World Health Organization; 2020 (Laboratory biosafety manual, fourth edition and associated monographs). Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO. https://www.who.int/publications/i/item/9789240011311?sequence=1&isAllowed=y. erişim tarihi:25.09.2024
Frommer, W., Ager, B., Archer, L., Brunius, G., Collins, C. H., Donikian, R., Werner, R. G. (1989). Safe biotechnology: III. Safety precautions for handling microorganisms of different risk classes. Applied microbiology and biotechnology, 30, 541-552.
Gül, Y., İssi, M., Baykalır, B.G. (2013). Araştırma laboratuvarlarında biyogüvenlik, zoonotik hastalıklar ve tıbbi atıkların bertarafı. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 8(1), 81-96.
Hsu, C. H., Farland, J., Winters, T., Gunn, J., Caron, D., Evans, J.,and Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2015). Laboratory-acquired vaccinia virus infection in a recently immunized person--Massachusetts, 2013. MMWR Morb Mortal Wkly Rep, 64(16), 435-8.
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, 18.06.2013 sayı: 28681. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18493&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. erişim tarihi:15.09.2024
Kalenic, S. (2011). The role of the microbiology laboratory. IFIC basic concepts in infection control, 2.
Karaman, M. (2015). Microbiological standardization in small laboratory animals and recommendations for the monitoring. JOURNAL OF CLINICAL AND ANALYTICAL MEDICINE, 6(5).
Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik. 12.08.2013, sayı: 28773 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18709&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. erişim tarihi:12.09.2024
Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği 01.05.2019 sayı: 30761 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=31465&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. erişim tarihi:25.09.2024
Kortepeter, M. G., Martin, J. W., Rusnak, J. M., Cieslak, T. J., Warfield, K. L., Anderson, E. L., & Ranadive, M. V. (2008). Managing potential laboratory exposure to Ebola virus by using a patient biocontainment care unit. Emerging infectious diseases, 14(6), 881.
Lim, P. L., Kurup, A., Gopalakrishna, G., Chan, K. P., Wong, C. W., Ng, L. C., ... & Leo, Y. S. (2004). Laboratory-acquired severe acute respiratory syndrome. New England Journal of Medicine, 350(17), 1740-1745.
Ménard, A.D., Trant, J.F. A review and critique of academic lab safety research. Nat. Chem. 12, 17–25 (2020). https://doi.org/10.1038/s41557-019-0375-x
Özsahin A, Demir M, Zencir M, Demir S, Kaleli I. Safety awareness among laboratory workers. Advances in therapy. 2006;23(3):414–20. pmid:16912023
Sejvar, J. J., Johnson, D., Popovic, T., Miller, J. M., Downes, F., Somsel, P., et al. (2005). Assessing the risk of laboratory-acquired meningococcal disease. Journal of clinical microbiology, 43(9), 4811-4814.
Siengsanan-Lamont, J., Blacksell, S. D. (2018). A review of laboratory-acquired infections in the Asia-Pacific: understanding risk and the need for improved biosafety for veterinary and zoonotic diseases. Tropical medicine and infectious disease, 3(2), 36.
Song L., Gao J., Wu Z. (2021). Laboratory-acquired infections with Brucella bacteria in China. Biosafety and Health, 3(02):101–104. http://dx.doi.org/10.1016/j.bsheal.2020.07.010 erişim tarihi:10.09.2024
Tormey, W. P., O’Hagan, C. (2015). Cerebrospinal fluid protein and glucose examinations and tuberculosis: Will laboratory safety regulations force a change of practice?. Biochemia medica, 25(3), 359-362. https://doi.org/10.11613/BM.2015.35 erişim tarihi:12.09.2024
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları, Laboratuvar Güvenliği Rehberi 2021. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1204, Ankara. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/laboratuvar-guvenligi. erişim tarihi: 10.08.2024
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Aşı ile Önlenebilir Hastalıklar ve Bağışıklama Dairesi Başkanlığı, Sağlık Çalışanlarına Yönelik Uygulanması Gerekli Aşılar ve Uygulama Şemaları https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/saglik-calisanlari-asilama.html. erişim tarihi: 25.08.2024
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 25.01.2017 sayı: 29959, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=23273&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. erişim tarihi: 25.08.2024
Wurtz, N., Papa, A., Hukic, M., Di Caro, A., Leparc-Goffart, I., Leroy, E.,et al. (2016). Survey of laboratory-acquired infections around the world in biosafety level 3 and 4 laboratories. European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases, 35, 1247-1258.
Referanslar
Atık Yönetimi Yönetmeliği, 2 Nisan 2015; sayı: 29314. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=20644&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 erişim tarihi:12.09.2024
Bouza, E., Sanchez-Carrillo, C., Hernangomez, S., González, M. J., & Spanish Co-operative Group for the Study of Laboratory-acquired Brucellosis. (2005). Laboratory-acquired brucellosis: a Spanish national survey. Journal of Hospital Infection, 61(1), 80-83.
CDC (2020). Biosafety in Microbiological and Biomedical Laboratories 6th Edition. https://www.cdc.gov/labs/pdf/SF__19_308133A_BMBL6_00-BOOK-WEB-final-3.pdf. erişim tarihi:20.09.2024
Choucrallah, D., Sarmiento, L., Ettles, S., Tanguay, F., Heisz, M., Falardeau, E. (2019). Outbreaks: Surveillance of laboratory exposures to human pathogens and toxins: Canada 2018. Canada Communicable Disease Report, 45(9), 244.
Cornish NE, Anderson NL, Arambula DG, Arduino MJ, Bryan A, Burton NC, et al. (2021). Clinical laboratory biosafety gaps: lessons learned from past outbreaks reveal a path to a safer future. Clinical microbiology reviews, 34(3):e00126–18. pmid:34105993
Derçin K, Küçük B, Kaya E, Doğan NF, Aral M. (2023). Tıbbi mikrobiyoloji laboratuvarı, kan transfüzyon merkezi ve merkezi sterilizasyon ünitesinde risk değerlendirmesi. Turk Mikrobiyol Cemiy Derg., 53(1):10-20.
DSÖ (2020). Laboratory biosafety manual, fourth edition. Geneva: World Health Organization; 2020 (Laboratory biosafety manual, fourth edition and associated monographs). Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO. https://www.who.int/publications/i/item/9789240011311?sequence=1&isAllowed=y. erişim tarihi:25.09.2024
Frommer, W., Ager, B., Archer, L., Brunius, G., Collins, C. H., Donikian, R., Werner, R. G. (1989). Safe biotechnology: III. Safety precautions for handling microorganisms of different risk classes. Applied microbiology and biotechnology, 30, 541-552.
Gül, Y., İssi, M., Baykalır, B.G. (2013). Araştırma laboratuvarlarında biyogüvenlik, zoonotik hastalıklar ve tıbbi atıkların bertarafı. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 8(1), 81-96.
Hsu, C. H., Farland, J., Winters, T., Gunn, J., Caron, D., Evans, J.,and Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2015). Laboratory-acquired vaccinia virus infection in a recently immunized person--Massachusetts, 2013. MMWR Morb Mortal Wkly Rep, 64(16), 435-8.
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, 18.06.2013 sayı: 28681. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18493&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. erişim tarihi:15.09.2024
Kalenic, S. (2011). The role of the microbiology laboratory. IFIC basic concepts in infection control, 2.
Karaman, M. (2015). Microbiological standardization in small laboratory animals and recommendations for the monitoring. JOURNAL OF CLINICAL AND ANALYTICAL MEDICINE, 6(5).
Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik. 12.08.2013, sayı: 28773 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18709&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. erişim tarihi:12.09.2024
Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği 01.05.2019 sayı: 30761 https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=31465&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. erişim tarihi:25.09.2024
Kortepeter, M. G., Martin, J. W., Rusnak, J. M., Cieslak, T. J., Warfield, K. L., Anderson, E. L., & Ranadive, M. V. (2008). Managing potential laboratory exposure to Ebola virus by using a patient biocontainment care unit. Emerging infectious diseases, 14(6), 881.
Lim, P. L., Kurup, A., Gopalakrishna, G., Chan, K. P., Wong, C. W., Ng, L. C., ... & Leo, Y. S. (2004). Laboratory-acquired severe acute respiratory syndrome. New England Journal of Medicine, 350(17), 1740-1745.
Ménard, A.D., Trant, J.F. A review and critique of academic lab safety research. Nat. Chem. 12, 17–25 (2020). https://doi.org/10.1038/s41557-019-0375-x
Özsahin A, Demir M, Zencir M, Demir S, Kaleli I. Safety awareness among laboratory workers. Advances in therapy. 2006;23(3):414–20. pmid:16912023
Sejvar, J. J., Johnson, D., Popovic, T., Miller, J. M., Downes, F., Somsel, P., et al. (2005). Assessing the risk of laboratory-acquired meningococcal disease. Journal of clinical microbiology, 43(9), 4811-4814.
Siengsanan-Lamont, J., Blacksell, S. D. (2018). A review of laboratory-acquired infections in the Asia-Pacific: understanding risk and the need for improved biosafety for veterinary and zoonotic diseases. Tropical medicine and infectious disease, 3(2), 36.
Song L., Gao J., Wu Z. (2021). Laboratory-acquired infections with Brucella bacteria in China. Biosafety and Health, 3(02):101–104. http://dx.doi.org/10.1016/j.bsheal.2020.07.010 erişim tarihi:10.09.2024
Tormey, W. P., O’Hagan, C. (2015). Cerebrospinal fluid protein and glucose examinations and tuberculosis: Will laboratory safety regulations force a change of practice?. Biochemia medica, 25(3), 359-362. https://doi.org/10.11613/BM.2015.35 erişim tarihi:12.09.2024
Ulusal Mikrobiyoloji Standartları, Laboratuvar Güvenliği Rehberi 2021. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Sağlık Bakanlığı Yayın No: 1204, Ankara. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/laboratuvar-guvenligi. erişim tarihi: 10.08.2024
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Aşı ile Önlenebilir Hastalıklar ve Bağışıklama Dairesi Başkanlığı, Sağlık Çalışanlarına Yönelik Uygulanması Gerekli Aşılar ve Uygulama Şemaları https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/saglik-calisanlari-asilama.html. erişim tarihi: 25.08.2024
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 25.01.2017 sayı: 29959, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=23273&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5. erişim tarihi: 25.08.2024
Wurtz, N., Papa, A., Hukic, M., Di Caro, A., Leparc-Goffart, I., Leroy, E.,et al. (2016). Survey of laboratory-acquired infections around the world in biosafety level 3 and 4 laboratories. European Journal of Clinical Microbiology & Infectious Diseases, 35, 1247-1258.
