Fizik Laboratuvarlarında İş Sağlığı ve Güvenliği
Özet
İş sağlığı ve güvenliği (İSG), genel olarak tüm mesleklerde, en yüksek ruhsal, sosyal ve fiziksel refahın oluşumunu desteklemek, çalışanların sağlığını ve refahını bozabilecek işyerinde veya işyerinden kaynaklanan tehlikelerin farkına varılması, tanınması ve kontrol altına alınmasını hedeflemektedir. Tanımı gereğince bu alan, pek çok işyeri ve laboratuvarlar gibi farklı disiplinleri de içinde barındıran çalışma alanlarını kapsayarak hem yerel hem de ulusal düzeyde çalışma koşullarını sağlıklı ve güvenli hale getirmenin önemine dikkat çekmektedir.
Laboratuvarlar gibi karmaşık cihazlar ve ekipman parçalarının bulunduğu çalışma ortamlarında İSG sistemlerinin "temel hatlarını" organize etmek ve uygulamak için geniş bir bilgi, deneyim, beceri ve analitik değerlendirmelere ihtiyaç duyulmaktadır, böylelikle hem çalışanların hem de çevrenin korunması sağlanabilir. Laboratuvar çalışanları (akademisyen, teknisyen, uzman vb.) ve öğrencilerin çalışmalarını yaptıkları deneysel çalışma sürecinin tamamında laboratuvar güvenliği konusunda farkındalık oluşturacağı öngörülen bölüm içerisinde, Fizik Laboratuvarlarında İSG hakkında bilinmesi gerekenler, ilgili mevzuat ve yönergeler göz önünde bulundurularak genel hatlarıyla ortaya koyuldu.
Özetle, laboratuvar çalışanlarının sorumlulukları ve uyulması gereken kurallar, ihtiyaç halinde uygulanması mümkün olan acil eylem planları, fiziksel ve kimyasal tehlikeler sonucu oluşabilecek sağlık sorunları ve ayrıca mevcut atıkların bertaraf edilmesi gibi önemli konular yer almaktadır. Bu bölüm, Fizik Laboratuvarlarında mesleki risklerin azaltılması ve güvenli çalışma bilincinin artırılması için önemli faktörleri vurgulayan bir kılavuz sunmayı amaçlamaktadır.
Referanslar
Alli, Benjamin.O. (2008) Fundamental principles of occupational health and safety, 2nd Edition, International Labour Office, Geneva, Switzerland.
Atık Yönetimi Yönetmeliği (2015) Ankara: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı.
Environmental Health and Safety, Section 2.6 Fire, Stanford University, United States https://ehs.stanford.edu/manual/emergency-response-guidelines/fire (Erişim Tarihi: 10.08.2024)
Environmental Health Safety, Electrical Safety in the Laboratory, Iowa State University, United States https://ehs.research.uiowa.edu/electrical-safety-laboratory (Erişim Tarihi: 19.08.2024)
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (2024). (Fizik Bölümü Titreşim ve Dalgalar Laboratuvarı) https://fizik.ogu.edu.tr/Personel/Detay/41/titresim-ve-dalgalar-laboratuvari (Erişim Tarihi: 09.09.2024)
Fens Laboratory Safety Team (2016) Laboratory safety handbook, Faculty of Engineering and Natural Sciences, Sabancı University, Türkiye.
Handbook of occupational hazards and controls for laboratory workers (2011) University of Alberta, Canada. https://open.alberta.ca/publications/handbook-of-occupational-hazards-and-controls-for-laboratory-workers (Erişim Tarihi: 24.08.2024)
Health and Safety Manual Laboratory Work (2013) Health and Safety in the Workplace and Study Environment (SSMTE) Building Services, Université de Sherbrooke, Canada.
Hill, R. H. (2007) The emergence of laboratory safety. Journal of Chemical Health and Safety, 14 (3), 14-19. Doi:10.1016/j.jchas.2006.10.001
Introductory Physics Laboratory (2024) Physics Laboratory Safety, NJIT General Laboratory Safety Rules, New Jersey Institute of Technology, United States https://centers.njit.edu/introphysics/physics-laboratory-safety/ (Erişim Tarihi: 25.08.2024)
İstanbul Üniversitesi (2024). (Fizik Bölümü Nano-Optoelektronik Araştırma Laboratuvarı) https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/istanbul-universitesi-fen-fakultesi-arastirma-laboratuvarlari/fizik-bolumu-arastirma-laboratuvarlari (Erişim Tarihi: 29.07.2024)
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi (2024). (Fen Fakültesi Fizik Bölümü Laboratuvarı) https://fen.ksu.edu.tr/Default.aspx?SId=23555 (Erişim Tarihi: 15.09.2024)
Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği. Resmi Gazete Tarihi/Sayısı: 29.11.2006/ 26361.
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi (2024). (Fizik Bölümü Elektrik ve Manyetizma Laboratuvarı) https://fizik.dpu.edu.tr/tr/index/sayfa/2753/fizik-ii-laboratuvari-elektirik-ve-manyetizma (Erişim Tarihi: 16.07.2024)
Laboratuvar Güvenliği El Kitabı (2019) T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Tüketici Güvenliği ve Halk Sağlığı Laboratuvarları Dairesi Başkanlığı, Ankara.
Laboratuvarlarda İş Sağlığı ve Güvenliği Planı (2021) Of Teknoloji Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Karadeniz Teknik Üniversitesi.
Langerman, N. (2009) Laboratory safety?. Journal of Chemical Health and Safety, 16(3), 49-50. Doi: 10.1016/j.jchas.2009.03.004
Opole University of Technology (2022) Occupational health and safety instructions in the physics laboratory https://fiz-lab.po.opole.pl› uploads › 2022/03 (Erişim Tarihi: 27.08.2024)
Peplow, M., Marris, E. (2006) How dangerous is chemistry?. Nature, 441 (7093), 560-561.
Radiation Safety, Exposure Limits, Center for Nondestructive Evaluation, Iowa State University, United States https://www.nde-ed.org/NDEEngineering/RadiationSafety/safe_use/exposure.xhtml (Erişim Tarihi: 01.08.2024).
Sanin S.L. (2014) Laboratuvar ’da İş Sağlığı ve Güvenliği, Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü. (PowerPoint Sunumu) https://hisam.hacettepe.edu.tr› issagligi_ve_guvenligi_haftasi (Erişim Tarihi: 28.08.2024)
Tziakou, E., Fragkaki, A.G., Platis, A.Ν. (2023) Identifying risk management challenges in laboratories. Accred Qual Assur 28, 167–179. Doi:10.1007/s00769-023-01540-3
Udoh, O. (2013). Status of safety awareness among senior secondary school science students in akwa ıbom state of Nigeria. Academic Journal of Interdisciplinary Studies 2(2) 275-279. Doi: 10.5901/ajis.2013.v2n2p275
Wahit, M.U. (Ed.) (2019) UTM handbook of laboratory safety and regulations, 3rd Edition, School of Chemical and Energy Engineering, Universiti Teknologi Malaysia, Johor, Malezya.
Yüksel, İ. (2015) Laboratuvar çalışma alanlarında iş sağlığı ve güvenliği, TUBİTAK UME, (PowerPoint Sunumu) (Erişim Tarihi: 15.08.2024)
Zhao J., Cui, H., Wang G., Zhang J., Yang R. (2023). Risk assessment of safety level in university laboratories using questionnaire and Bayesian network, Journal of Loss Prevention in the Process Industries 83, 105054. Doi:10.1016/j.jlp.2023.105054.
Referanslar
Alli, Benjamin.O. (2008) Fundamental principles of occupational health and safety, 2nd Edition, International Labour Office, Geneva, Switzerland.
Atık Yönetimi Yönetmeliği (2015) Ankara: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı.
Environmental Health and Safety, Section 2.6 Fire, Stanford University, United States https://ehs.stanford.edu/manual/emergency-response-guidelines/fire (Erişim Tarihi: 10.08.2024)
Environmental Health Safety, Electrical Safety in the Laboratory, Iowa State University, United States https://ehs.research.uiowa.edu/electrical-safety-laboratory (Erişim Tarihi: 19.08.2024)
Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (2024). (Fizik Bölümü Titreşim ve Dalgalar Laboratuvarı) https://fizik.ogu.edu.tr/Personel/Detay/41/titresim-ve-dalgalar-laboratuvari (Erişim Tarihi: 09.09.2024)
Fens Laboratory Safety Team (2016) Laboratory safety handbook, Faculty of Engineering and Natural Sciences, Sabancı University, Türkiye.
Handbook of occupational hazards and controls for laboratory workers (2011) University of Alberta, Canada. https://open.alberta.ca/publications/handbook-of-occupational-hazards-and-controls-for-laboratory-workers (Erişim Tarihi: 24.08.2024)
Health and Safety Manual Laboratory Work (2013) Health and Safety in the Workplace and Study Environment (SSMTE) Building Services, Université de Sherbrooke, Canada.
Hill, R. H. (2007) The emergence of laboratory safety. Journal of Chemical Health and Safety, 14 (3), 14-19. Doi:10.1016/j.jchas.2006.10.001
Introductory Physics Laboratory (2024) Physics Laboratory Safety, NJIT General Laboratory Safety Rules, New Jersey Institute of Technology, United States https://centers.njit.edu/introphysics/physics-laboratory-safety/ (Erişim Tarihi: 25.08.2024)
İstanbul Üniversitesi (2024). (Fizik Bölümü Nano-Optoelektronik Araştırma Laboratuvarı) https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/istanbul-universitesi-fen-fakultesi-arastirma-laboratuvarlari/fizik-bolumu-arastirma-laboratuvarlari (Erişim Tarihi: 29.07.2024)
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi (2024). (Fen Fakültesi Fizik Bölümü Laboratuvarı) https://fen.ksu.edu.tr/Default.aspx?SId=23555 (Erişim Tarihi: 15.09.2024)
Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği. Resmi Gazete Tarihi/Sayısı: 29.11.2006/ 26361.
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi (2024). (Fizik Bölümü Elektrik ve Manyetizma Laboratuvarı) https://fizik.dpu.edu.tr/tr/index/sayfa/2753/fizik-ii-laboratuvari-elektirik-ve-manyetizma (Erişim Tarihi: 16.07.2024)
Laboratuvar Güvenliği El Kitabı (2019) T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Tüketici Güvenliği ve Halk Sağlığı Laboratuvarları Dairesi Başkanlığı, Ankara.
Laboratuvarlarda İş Sağlığı ve Güvenliği Planı (2021) Of Teknoloji Fakültesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Karadeniz Teknik Üniversitesi.
Langerman, N. (2009) Laboratory safety?. Journal of Chemical Health and Safety, 16(3), 49-50. Doi: 10.1016/j.jchas.2009.03.004
Opole University of Technology (2022) Occupational health and safety instructions in the physics laboratory https://fiz-lab.po.opole.pl› uploads › 2022/03 (Erişim Tarihi: 27.08.2024)
Peplow, M., Marris, E. (2006) How dangerous is chemistry?. Nature, 441 (7093), 560-561.
Radiation Safety, Exposure Limits, Center for Nondestructive Evaluation, Iowa State University, United States https://www.nde-ed.org/NDEEngineering/RadiationSafety/safe_use/exposure.xhtml (Erişim Tarihi: 01.08.2024).
Sanin S.L. (2014) Laboratuvar ’da İş Sağlığı ve Güvenliği, Hacettepe Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü. (PowerPoint Sunumu) https://hisam.hacettepe.edu.tr› issagligi_ve_guvenligi_haftasi (Erişim Tarihi: 28.08.2024)
Tziakou, E., Fragkaki, A.G., Platis, A.Ν. (2023) Identifying risk management challenges in laboratories. Accred Qual Assur 28, 167–179. Doi:10.1007/s00769-023-01540-3
Udoh, O. (2013). Status of safety awareness among senior secondary school science students in akwa ıbom state of Nigeria. Academic Journal of Interdisciplinary Studies 2(2) 275-279. Doi: 10.5901/ajis.2013.v2n2p275
Wahit, M.U. (Ed.) (2019) UTM handbook of laboratory safety and regulations, 3rd Edition, School of Chemical and Energy Engineering, Universiti Teknologi Malaysia, Johor, Malezya.
Yüksel, İ. (2015) Laboratuvar çalışma alanlarında iş sağlığı ve güvenliği, TUBİTAK UME, (PowerPoint Sunumu) (Erişim Tarihi: 15.08.2024)
Zhao J., Cui, H., Wang G., Zhang J., Yang R. (2023). Risk assessment of safety level in university laboratories using questionnaire and Bayesian network, Journal of Loss Prevention in the Process Industries 83, 105054. Doi:10.1016/j.jlp.2023.105054.
