Nitelikli Eğitimi Sağlama ve Sürdürmede Yapay Zekânın Rolü
Özet
Bu çalışmada yapay zekâ olgusu, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinden biri olan Nitelikli Eğitimi Sağlama ve Sürdürme ile bağlantılı olarak ele alınmıştır. Yapay zekânın gelişim dönemleri nelerdir, yapay zekâ ve yapay öğrenme nedir, yapay zekâ 21. yüzyıl becerilerini kazanmada bireylere ne gibi katkılar sunar, kapsayıcı ve hakkaniyete dayalı nitelikli eğitimi sağlamada yapay zekânın rolü nedir, yapay zekâ yaşam boyu öğrenme fırsatlarını nasıl teşvik edebilir, öğretim kademeleri ve öğretim programlarında yapay zekânın yeri ve rolü nedir, öğretmen ve öğrenci bağlamında yapay zekânın eğitime katkısı nedir, farklı kademelerdeki öğretim programında yapay zekâ hangi yönleriyle eğitim hedeflerine yön vermektedir, yapay zekâ ile eğitimde ne gibi zorluklar söz konusu olabilir gibi sorular bu belgeye yön veren konuları kapsamaktadır.
Yapay zekâ uygulamalarının, öğrenci katılımını artırma, kişiselleştirilmiş öğrenme deneyimleri sunma ve eğitim materyallerini zenginleştirme gibi çeşitli yollarla eğitim kalitesini iyileştirdiği söylenebilir. Ayrıca, yapay zekanın öğretmenlere zaman kazandırıcı araçlar sağlayarak eğitimi desteklediği ve öğretmenlerin öğrencilerle daha fazla ilgilenmelerine olanak tanıdığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, yapay zekanın eğitimde etkin kullanımı için gerekli altyapının ve eğitim materyallerinin geliştirilmesi gerekmektedir. Bu çalışma, yapay zekanın eğitimdeki potansiyelini ortaya koymakla birlikte, bu teknolojinin etik kullanımı ve veri gizliliği gibi konularda daha fazla araştırma yapılması gerektiğini de göstermektedir. Gelecek çalışmalar, yapay zekanın farklı eğitim seviyelerine ve disiplinlere nasıl entegre edilebileceğini ve eğitimde eşitliği nasıl teşvik edebileceğini daha detaylı incelemelidir. Ayrıca, yapay zekanın eğitimde kullanımının uzun vadeli etkilerini anlamak için uzun süreli araştırmalar yapılmalıdır. Sonuç olarak, yapay zekâ, nitelikli eğitimin geleceğini şekillendirmede önemli bir rol oynamaktadır. Ancak, bu teknolojinin etkili ve adil bir şekilde kullanılabilmesi için, politikacılar, eğitimciler ve teknologlar arasında iş birliği ve iletişimin sürekliliği esastır.
Referanslar
Akgündüz, D. (2023). 2033 Türkiye Eğitim Politikaları Strateji Belgesi (2033 Eğitim Vizyonu). İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları.
Alpaydın, E. (2022). Yapay Öğrenme Yeni Yapay Zekâ. Çev. Ağar, A., Tellekt.
Bates, A.W. (2015). Dijital Çağda Öğretim, Çev: Adnan, M. https://pressbooks.bccampus.ca/tonybates/chapter/1-2-dijital-cagda-gerekli-beceriler/ sitesinden 18/04/2024’te edinilmiştir.
Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020). Artificial Intelligence in Education: A Review. IEEE Access, 8, 75264-75278. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2988510
Consulting Group, (2024). Yapay Zekanın Türkiye’deki Ekonomik Potansiyeli, https://cms.implementconsultinggroup.com/media/uploads/articles/2024/%C3%9Cretken-yapay-zekan%C4%B1n-T%C3%BCrkiye%E2%80%99deki-ekonomik-potansiyeli/Yapay-zekan%C4%B1n-T%C3%BCrkiye%E2%80%99-deki-ekonomik-potansiyeli.pdf
Çelik, I., Dindar, M., Muukkonen, & H. Järvelä, S. (2022). The Promises and Challenges of Artificial Intelligence for Teachers: A Systematic Review of Research. TechTrends 66, 616–630. https://doi.org/10.1007/s11528-022-00715-y
Demir Başaran, S. (2022). Öğrenmede Evrensel Tasarıma Giriş. S. Demir Başaran (Ed), Öğrenmede evrensel tasarım: Kapsayıcı eğitimi sağlamada kuramsal ve uygulamalı bir çerçeve, Pegem Akademi.
Demir Başaran S (2021). Suriyeli Mülteci Öğrencilerin Öğretmeni Olmak: Öğretmenlerin Okul Deneyimleri. Eğitim ve Bilim, 46(206), 331 - 354. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2020.9182
Ding, A. C. E., Shi, L., Yang, H., & Choi, I. (2024). Enhancing teacher AI literacy and integration through different types of cases in teacher professional development. Computers and Education Open, 6, 100178. https://doi.org/10.1016/j.caeo.2024.100178
Erkut, E. (2022). Sistem çaresiz eğitim sizde. Doğan Kitap
Erümit,, A., Calap, T., Çolak, F. A., Yavuz, S., Aydın, E. (2024). Okullarda Yapay Zekâ Öğretimi. V. Nabiyev, A.K. Erümit (Ed.), Eğitimde yapay zekâ kuramdan uygulamaya (1. Baskı, s. 86-112) içinde , Pegem Akademi,
Harari, Y. N. (2021). 21.Yüzyıl İçin 21 Ders, Kolektif Kitap.
Horizon Report (2023) EDUCAUSE Teaching and Learning Edition https://library.educause.edu/-/media/files/library/2023/4/2023hrteachinglearning.pdf
Kandlhofer, M., Steinbauer, G., Hirschmugl-Gaisch, S., & Huber, P. (2016). Artificial intelligence and computer science in education: From kindergarten to university. 2016 IEEE Frontiers in Education Conference (FIE), 1-9.
Kılıç, T. (2021). Yeni Bilim: Bağlantısallık Yeni Kültür: Yaşamdaşlık Beyin Nedir’den Yaşam Nedir’e Bilim Serüveni, Ayrıntı/Bilim.
Kong, SC., Cheung, .MY.W & Tsang, O. (2024). Developing an artificial intelligence literacy framework: Evaluation of a literacy course for senior secondary students using a project-based learning approach, Computers and Education: Artificial Intelligence, Volume 6, 100214, ISSN 2666-920X, https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100214.
Levy, F., & Murnane, R. J. (2004). The new division of labor: How computers are creating the next job market. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI Literacy? Competencies and Design Considerations. Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
Lin, P., Chai, C.S., Jong, M.S., Dai, Y., Guo, Y., & Qin, J. (2021). Modeling the structural relationship among primary students' motivation to learn artificial intelligence. Comput. Educ. Artif. Intell., 2, 100006. https://doi.org/10.3390/su151712917
Markauskaite, L., Marrone, R., Poquet, O., Knight, S., Martinez-Maldonado, R., Howard, S., Tondeur, J., De Laat, M., Buckingham Shum, S., Gašević, D., & Siemens, G. (2022). Rethinking the entwinement between artificial intelligence and human learning: What capabilities do learners need for a world with AI?. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 100056. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100056
MEB (2023): Yapay Zeka Uygulamaları Kursu, https://www.oba.gov.tr/egitim/detay/yapay-zeka-uygulamalari-kursu-601
MEB (2024a) Cumhuriyetin 100. Yılında gerçekleştirilen faaliyetler özet kitapçığı, https://ttkbyayin.meb.gov.tr/yayin/202
MEB (2024b). Cumhuriyetin İkinci Yüzyılı Olan Türkiye Yüzyılı’nda Eğitim Ve Öğretimde Öğretmenin Rolü Ve Gelişimi Raporu, https://ttkbyayin.meb.gov.tr/yayin/171
Nabi, M. K (2019). The impact of artificial intelligence (AI) on workforce in emerging economies, Global Journal of Management and Business Research, 19 (8).
Nayır F., Sarı, T., Bozkurt, & A. (2024). Reimagining education: Bridging artificial intelligence, transhumanism, and critical pedagogy. Journal of Educational Technology and Online Learning, 7(1), 102-115. https://doi.org/10.31681/jetol.1308022
Ng, D. T., Leung, J. K., Chu, S. K., & M. Q. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100041
OECD (2005), “The Definiton and Selection of key Competencies”, http://www.oecd.org/pisa35070367 .pdf (accessed on 05 May 2024).
OECD (2023). "The state of implementation of the OECD AI Principles four years on", OECD Artificial Intelligence Papers, No. 3, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/835641c9-en.
Pedro, F., Subosa, M., Rivas, A., & Valverde, P. (2019). Artificial intelligence in education: Challenges and opportunities for sustainable development. UNESCO Education 2030, https://doi.org/10.56177/11icmie2023.43
Rodríguez-García, J.D., Moreno-León, J., Román-González, M., & Robles, G. (2020). Introducing Artificial Intelligence Fundamentals with LearningML: Artificial Intelligence made easy. Eighth International Conference on Technological Ecosystems for Enhancing Multiculturality. https://doi.org/10.1145/3434780.3436705
Rose, T. (2019). Ortalamanın sonu, Aynı olmaya değer veren bir dünyada başarılı olmanın yolu. Paloma
Seldon, A., Abidoye O., & Metcalf, T. (2020). The Fourth Education Revolution Reconsidered : Will Artificial Intelligence Enrich or Diminish Humanity? Vol. COVID edition. University of Buckingham Press.
URL-1: Wikipedia contributors. (2024, April 15). History of artificial intelligence. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 11:17, April 24, 2024, from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_artificial_intelligence&oldid=1219045709
URL-2: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ve T.C Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2021). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021-2025, https://cbddo.gov.tr/SharedFolderServer/Genel/File/TR-UlusalYZStratejisi2021-2025.pdf
Xia, Q., Chiu, T. K., Lee, M., Sanusi, I. T., Dai, Y., & Chai, C. S. (2022). A self-determination theory (SDT) design approach for inclusive and diverse artificial intelligence (AI) education. Computers & Education, 189, 104582. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2022.104582
Winne, P. H., Vytasek, J. M., Patzak, A., Rakovic, M., Marzouk, Z., Pakdaman-Savoji, A., Ram, I., Samadi, D., Lin, M. P. C., Liu, A., Liaqat, A., Nashaat-Sobhy, N., Mozaffari, Z., Stewart-Alonso, J., & Nesbit, J. C. (2017). Designs for learning analytics to support information problem solving. In J. Buder & F. W. Hesse (Eds.), Informational environments: Effects of use, effective designs (pp. 249–272). Springer International Publishing/Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-319-64274-1_11
Wong, G. K., Ma, X., Dillenbourg, P., & Huan, J. (2020). Broadening artificial intelligence education in K-12: Where to start? Association for Computing Machinery, 11(1), 20–29. https://doi.org/10.1145/3381884
Zhao L, Wu X, & Luo H. Developing AI Literacy for Primary and Middle School Teachers in China: Based on a Structural Equation Modeling Analysis. Sustainability. (2022); 14(21):14549. https://doi.org/10.3390/su142114549
Referanslar
Akgündüz, D. (2023). 2033 Türkiye Eğitim Politikaları Strateji Belgesi (2033 Eğitim Vizyonu). İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları.
Alpaydın, E. (2022). Yapay Öğrenme Yeni Yapay Zekâ. Çev. Ağar, A., Tellekt.
Bates, A.W. (2015). Dijital Çağda Öğretim, Çev: Adnan, M. https://pressbooks.bccampus.ca/tonybates/chapter/1-2-dijital-cagda-gerekli-beceriler/ sitesinden 18/04/2024’te edinilmiştir.
Chen, L., Chen, P., & Lin, Z. (2020). Artificial Intelligence in Education: A Review. IEEE Access, 8, 75264-75278. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2020.2988510
Consulting Group, (2024). Yapay Zekanın Türkiye’deki Ekonomik Potansiyeli, https://cms.implementconsultinggroup.com/media/uploads/articles/2024/%C3%9Cretken-yapay-zekan%C4%B1n-T%C3%BCrkiye%E2%80%99deki-ekonomik-potansiyeli/Yapay-zekan%C4%B1n-T%C3%BCrkiye%E2%80%99-deki-ekonomik-potansiyeli.pdf
Çelik, I., Dindar, M., Muukkonen, & H. Järvelä, S. (2022). The Promises and Challenges of Artificial Intelligence for Teachers: A Systematic Review of Research. TechTrends 66, 616–630. https://doi.org/10.1007/s11528-022-00715-y
Demir Başaran, S. (2022). Öğrenmede Evrensel Tasarıma Giriş. S. Demir Başaran (Ed), Öğrenmede evrensel tasarım: Kapsayıcı eğitimi sağlamada kuramsal ve uygulamalı bir çerçeve, Pegem Akademi.
Demir Başaran S (2021). Suriyeli Mülteci Öğrencilerin Öğretmeni Olmak: Öğretmenlerin Okul Deneyimleri. Eğitim ve Bilim, 46(206), 331 - 354. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2020.9182
Ding, A. C. E., Shi, L., Yang, H., & Choi, I. (2024). Enhancing teacher AI literacy and integration through different types of cases in teacher professional development. Computers and Education Open, 6, 100178. https://doi.org/10.1016/j.caeo.2024.100178
Erkut, E. (2022). Sistem çaresiz eğitim sizde. Doğan Kitap
Erümit,, A., Calap, T., Çolak, F. A., Yavuz, S., Aydın, E. (2024). Okullarda Yapay Zekâ Öğretimi. V. Nabiyev, A.K. Erümit (Ed.), Eğitimde yapay zekâ kuramdan uygulamaya (1. Baskı, s. 86-112) içinde , Pegem Akademi,
Harari, Y. N. (2021). 21.Yüzyıl İçin 21 Ders, Kolektif Kitap.
Horizon Report (2023) EDUCAUSE Teaching and Learning Edition https://library.educause.edu/-/media/files/library/2023/4/2023hrteachinglearning.pdf
Kandlhofer, M., Steinbauer, G., Hirschmugl-Gaisch, S., & Huber, P. (2016). Artificial intelligence and computer science in education: From kindergarten to university. 2016 IEEE Frontiers in Education Conference (FIE), 1-9.
Kılıç, T. (2021). Yeni Bilim: Bağlantısallık Yeni Kültür: Yaşamdaşlık Beyin Nedir’den Yaşam Nedir’e Bilim Serüveni, Ayrıntı/Bilim.
Kong, SC., Cheung, .MY.W & Tsang, O. (2024). Developing an artificial intelligence literacy framework: Evaluation of a literacy course for senior secondary students using a project-based learning approach, Computers and Education: Artificial Intelligence, Volume 6, 100214, ISSN 2666-920X, https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100214.
Levy, F., & Murnane, R. J. (2004). The new division of labor: How computers are creating the next job market. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Long, D., & Magerko, B. (2020). What is AI Literacy? Competencies and Design Considerations. Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems. https://doi.org/10.1145/3313831.3376727
Lin, P., Chai, C.S., Jong, M.S., Dai, Y., Guo, Y., & Qin, J. (2021). Modeling the structural relationship among primary students' motivation to learn artificial intelligence. Comput. Educ. Artif. Intell., 2, 100006. https://doi.org/10.3390/su151712917
Markauskaite, L., Marrone, R., Poquet, O., Knight, S., Martinez-Maldonado, R., Howard, S., Tondeur, J., De Laat, M., Buckingham Shum, S., Gašević, D., & Siemens, G. (2022). Rethinking the entwinement between artificial intelligence and human learning: What capabilities do learners need for a world with AI?. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 100056. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100056
MEB (2023): Yapay Zeka Uygulamaları Kursu, https://www.oba.gov.tr/egitim/detay/yapay-zeka-uygulamalari-kursu-601
MEB (2024a) Cumhuriyetin 100. Yılında gerçekleştirilen faaliyetler özet kitapçığı, https://ttkbyayin.meb.gov.tr/yayin/202
MEB (2024b). Cumhuriyetin İkinci Yüzyılı Olan Türkiye Yüzyılı’nda Eğitim Ve Öğretimde Öğretmenin Rolü Ve Gelişimi Raporu, https://ttkbyayin.meb.gov.tr/yayin/171
Nabi, M. K (2019). The impact of artificial intelligence (AI) on workforce in emerging economies, Global Journal of Management and Business Research, 19 (8).
Nayır F., Sarı, T., Bozkurt, & A. (2024). Reimagining education: Bridging artificial intelligence, transhumanism, and critical pedagogy. Journal of Educational Technology and Online Learning, 7(1), 102-115. https://doi.org/10.31681/jetol.1308022
Ng, D. T., Leung, J. K., Chu, S. K., & M. Q. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100041
OECD (2005), “The Definiton and Selection of key Competencies”, http://www.oecd.org/pisa35070367 .pdf (accessed on 05 May 2024).
OECD (2023). "The state of implementation of the OECD AI Principles four years on", OECD Artificial Intelligence Papers, No. 3, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/835641c9-en.
Pedro, F., Subosa, M., Rivas, A., & Valverde, P. (2019). Artificial intelligence in education: Challenges and opportunities for sustainable development. UNESCO Education 2030, https://doi.org/10.56177/11icmie2023.43
Rodríguez-García, J.D., Moreno-León, J., Román-González, M., & Robles, G. (2020). Introducing Artificial Intelligence Fundamentals with LearningML: Artificial Intelligence made easy. Eighth International Conference on Technological Ecosystems for Enhancing Multiculturality. https://doi.org/10.1145/3434780.3436705
Rose, T. (2019). Ortalamanın sonu, Aynı olmaya değer veren bir dünyada başarılı olmanın yolu. Paloma
Seldon, A., Abidoye O., & Metcalf, T. (2020). The Fourth Education Revolution Reconsidered : Will Artificial Intelligence Enrich or Diminish Humanity? Vol. COVID edition. University of Buckingham Press.
URL-1: Wikipedia contributors. (2024, April 15). History of artificial intelligence. In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 11:17, April 24, 2024, from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_artificial_intelligence&oldid=1219045709
URL-2: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi ve T.C Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2021). Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi 2021-2025, https://cbddo.gov.tr/SharedFolderServer/Genel/File/TR-UlusalYZStratejisi2021-2025.pdf
Xia, Q., Chiu, T. K., Lee, M., Sanusi, I. T., Dai, Y., & Chai, C. S. (2022). A self-determination theory (SDT) design approach for inclusive and diverse artificial intelligence (AI) education. Computers & Education, 189, 104582. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2022.104582
Winne, P. H., Vytasek, J. M., Patzak, A., Rakovic, M., Marzouk, Z., Pakdaman-Savoji, A., Ram, I., Samadi, D., Lin, M. P. C., Liu, A., Liaqat, A., Nashaat-Sobhy, N., Mozaffari, Z., Stewart-Alonso, J., & Nesbit, J. C. (2017). Designs for learning analytics to support information problem solving. In J. Buder & F. W. Hesse (Eds.), Informational environments: Effects of use, effective designs (pp. 249–272). Springer International Publishing/Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-319-64274-1_11
Wong, G. K., Ma, X., Dillenbourg, P., & Huan, J. (2020). Broadening artificial intelligence education in K-12: Where to start? Association for Computing Machinery, 11(1), 20–29. https://doi.org/10.1145/3381884
Zhao L, Wu X, & Luo H. Developing AI Literacy for Primary and Middle School Teachers in China: Based on a Structural Equation Modeling Analysis. Sustainability. (2022); 14(21):14549. https://doi.org/10.3390/su142114549
