Aşı Karşıtlığı
Özet
Aşılar insan ve hayvanda hastalık yapabilen virüs, bakteri v.b mikroorganizmaların zayıflatılarak, etkileri azaltılarak geliştirilen biyolojik maddelerdir. Bireyi ve dolaylı olarak toplumu koruyan önemli bir halk sağlığı uygulamasıdır. Aşı uygulama oranı toplum bağışıklığı için önemli olmakta ve karşıtlığı toplumun tüm bireylerini etkilemektedir. Aşılar karşıtları tarafından etiyolojisi bilinmeyen hastalıklardan sorumlu tutulmakta, komplo teorileri üretilmektedir. Sağlık okuryazarlığı düşük olan topluluklarca bu teoriler kabul görmekte karşıtlık artmakta ve ciddi bir halk sağlığı sorununa doğru ilerlemektedir. Aşı ile aşı ile önlenebilir hastalıklardan korunduğumuz bir gerçektir. Sağlık çalışanlarının ve toplumun eğitimi esastır. Ulusal bir program geliştirilmeli ve aşı karşıtlığının önüne geç olmadan geçilmelidir.
Vaccines are biological substances developed by weakening and reducing the effects of microorganisms such as viruses, bacteria, etc. that can cause disease in humans and animals. It is an important public health practice that protects the individual and indirectly the society. The rate of vaccination is important for community immunity and its opposition affects all members of society. Vaccines are held responsible for diseases of unknown etiology by their opponents and conspiracy theories are produced. These theories are accepted by communities with low health literacy, opposition increases and progresses towards a serious public health problem. It is a fact that vaccination protects against vaccine-preventable diseases. Education of health professionals and the public is essential. A national program should be developed and opposition to vaccination should be prevented sooner rather than later.
Referanslar
Sağlık Bakanlığı-Aşı Portalı URL: https://asi.saglik.gov.tr/asi/genel-bilgiler/49-a%C5%9F%C4%B1-nedir,-nas%C4%B1l-etki-eder.html (erişim tarihi 24.08.2024)
World development report 1993: investing in health. Word Bank. New York: Oxford University Press, 1993: 72-107
WHO. Immunization coverage URL: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/immunization-coverage .(Erişim tarihi 24.08.2024)
Plotkin SL, Plotkin SA. A short history of vaccination. In: Plotkin SA, Orenstein WA, Offit PA, eds. Vaccines Philadelphia, PA: Saunders Elsevier; 5th ed. 2008:1-16.
Fenner F, Henderson DA, Arita I, Jezek Z, Ladnyi ID. Smallpox and its eradication. Geneva, Switzerland: World Health Organization, 1988.
Riedel S. Edward Jenner and the history of smallpox and vaccination. Bayl Univ Med Cent. 2005;18(1):21- 5. https://doi.org/10.1080/08998280.2005.11928028
Akdeniz, M., & Kavukçu, E. (2016). Aşılama ve aşıların tarihçesi. Klinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi, 8(2),11-29.
Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı Türkiye’de Aşının Tarihçesi Url:https://asi.saglik.gov.tr/asi/genel-bilgiler/33-a%C5%9F%C4%B1n%C4%B1n-tarih%C3%A7esi.html#:~:text=1911%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20tifo%2C%201913%20y%C4%B1l%C4%B1nda,de%20verem%20a%C5%9F%C4%B1s%C4%B1%20%C3%BCretimi%20ba%C5%9Flad%C4%B1.&text=1931%20y%C4%B1l%C4%B1ndan%20itibaren%201996%20y%C4%B1l%C4%B1na,de%20kuduz%20serumu%20%C3%BCretilmeye%20ba%C5%9Flanm%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r (Erişim tarihi:04.09.2024)
ICN. (2013). Adult and childhood immunization: 2013 revised edition. Retrieved from: https://www.icn.ch/sites/ default/files/inline-files/2013_adult_and_childhood_immunisation.pdf Kader, Ç. (2019). Aşı karşıtlığı: Aşı karasızlığı ve aşı reddi. ESTÜDAM Halk Sağlığı, 4(3), 377-88.
Kader, Ç. (2019). Aşı karşıtlığı: Aşı karasızlığı ve aşı reddi. ESTÜDAM Halk Sağlığı, 4(3), 377-88.
WHO Global Vaccine Action Plan (GVAP) 2011- 2020. Url: https://www.who.int/teams/immunizationvaccines-and-biologicals/strategies/globalvaccine-action-plan Erişim tarihi: 24.08.2024
Sağlık Bakanlığı Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi (erişim tarihi 01.09.2024) Url: https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/1117/0/gbpgenelge2008pdf.pdf
Badur S. Aşı Karşıtı Gruplar ve Aşılara Karşı Yapılan Haksız Suçlamalar. ANKEM Derg 2011; 25 (Ek 2): 82-6.
Aşı Reddi ve Nedenleri,Milli Pediatri Sunumlar 2018, Doç.Dr. Gülçin Bozkurt URL: http://file.lookus.net/millipediatri/sunumlar/2018/201862.pdf Erişim tarihi:04.09.2024
Bozkurt HB. An overview of vaccine rejection and review of literature. Kafkas J Med Sci 2018; 8(01): 71-6.
Wakefield AJ, Murch SH, Anthony A et al. Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, nonspesific colitis, and pervasive developmental disorder in children. Lancet. 1998; 351: 637-41.
Godlee F, Smith J, Marcovitch H. Wakefields article linking MMR vaccine and autism was fraudulent. BMJ 2011;342: 7452.,
BBC Haberi URL: Dünyada kızamık salgını riskini artıran aşı karşıtı 8 yanlış bilgi - BBC News Türkçe (erişim tarihi:04.09.2024)
Abenova, M., Shaltynov, A., Jamedinova, U., & Semenova, Y. (2023). Worldwide Child Routine Vaccination Hesitancy Rate among Parents of Children Aged 0-6 Years: A Systematic Review and Meta-Analysis of Cross-Sectional Studies. Vaccines, 12(1), 31. https://doi.org/10.3390/vaccines12010031
Kızamık Aşısı Ve Ülkemizdeki Durum Türkiye Milli Pediatri Derneği URL: https://millipediatri.org.tr/menu/kizamik-asisi-ve-ulkemizdekidurum-188 (erişim tarihi: 04.09.2024)
Hürriyet haberi : https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/saglik/ikiz-bebeklerine-asi-yaptirmayan-savcinin-hukuk-zaferi-29343111 (erişim tarihi:04.09.2024)
Türkiye Milli Pediatri Derneği Aşı Kararsızlığı Çalıştayı URL: https://millipediatri.org.tr/menu/uluslararasi-katilimli-asi-kararsizligicalis-199 (Erişim tarihi: 04.09.2024)
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (2018). Nüfus ve Sağlık Araştırması. Hacettepe Üniversitesi, Nüfus Etütleri Enstitüsü. http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/rapor/T NSA2018_ana_Rapor.pdf Erişim Tarihi: 21.08.2024
Çıtak G, Duran Aksoy Ö. Aşılamada Önemli Bir Engel: Aşı Reddi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2021; 7(2): 15-20.
Sağlık Bakanlığı Aşı portalı URL: https://asi.saglik.gov.tr/asi/genel-bilgiler/27-a%C5%9F%C4%B1n%C4%B1n-yararlar%C4%B1.html#:~:text=2004%20y%C4%B1l%C4%B1ndan%20bu%20yana%20sadece,g%C3%B6r%C3%BClm%C3%BC%C5%9F%20olup%2C%20vakalar%C4%B1n%20tamam%C4%B1%20a%C5%9F%C4%B1s%C4%B1zd%C4%B1r. (Erişim tarihi:04.09.2024)
Barutçu A, Ezgi Ç, Evliyaoğlu N. Çiçek Hastalığı Epidemisinden Covid-19 Pandemisine; Aşı Kararsızlığı ve Aşı Reddi. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi 2021; 30(4): 243-50.
Erchick DJ, Gupta M, Blunt M, Bansal A, Sauer M, Gerste A, et al. (2022) Understanding determinants of vaccine hesitancy and acceptancein India: A qualitative study of government officials and civil society stakeholders. PLoS ONE 17 (6): e0269606. https://doi.org/10.1371/journal.pone. 026 9606. https://doi.org/10.1016/j. jped.2018.01.0 08
Düzgün MV, Dalgıç Aİ. Toplum Sağlığı İçin Giderek Artan Tehlike Aşı Reddi Önlenebilir Mi? Güncel Pediatri 2019; 17 (3): 424-34
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/833900
Arıcan I. Sık Rastlanan Aşı Karşıtı İddialara Yanıtlar. Toplum ve Hekim 2018; 33-3: 195- 206.
Vaccine Safety. Timeline: Thimerosal in Vaccines (1999-2010). URL: https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concern s/thimerosal/timeline.html
Toxicological Profile for Aluminum U.S. Department of Health and Human Services. Public Health Service Agency for Toxic Substances and Disease Registry. September 2008. URL: https://www.atsdr.cdc.gov/ToxProfiles/tp22. pdf
Exley C. Human exposure to aluminum. Environ Sci Process Impacts. 2013; 15(10):1807-16.
Madsen, K. M., Hviid, A., Vestergaard, M., Schendel, D., Wohlfahrt, J., Thorsen, P., Olsen, J., & Melbye, M. (2002). A population-based study of measles, mumps, and rubella vaccination and autism. The New England journal of medicine, 347(19), 1477–1482. https://doi.org/10.1056/NEJMoa021134
Dales L, Hammer SJ, Smith NJ. Time trends in autism and in MMR immunization coverage in California . JAMA. 2001; 285(9):1183-5.
Caplan AL. The Battle Over compulsory vaccination in the United States. American Journal of Public Health. 2018; 108(4): 424-25.
İnternet URL:https://www.cdc.gov/vaccines/terms/glossary.html#commimmunity (erişim tarihi:04.09.2024)
Aşı Konusunda Yaşanan Tereddütler, Aşı Reddi ve Aşı Karşıtlığı Konusunda Etik Kurul Görüşü. (2018). Erişim adresi: https://www.ttb.org.tr/makale_goster.php?Guid=c2 1adfbc-e1c4-11e8-b159-336a7b2d6c99 Erişim Tarihi: 21.08.2024
Düzgün MV, Dalgıç Aİ. Toplum Sağlığı İçin Giderek Artan Tehlike Aşı Reddi Önlenebilir Mi? Güncel Pediatri 2019; 17 (3): 424-34.
Centers for Disease Control and Prevention. (Erişim tarihi:01.06.2024). 41.Centers for Disease Control and Prevention. (Erişim tarihi: 01.06.2024).
Yüksel GH, Topuzoğlu A. Aşı redlerinin artması ve aşı karşıtlığını etkileyen faktörler. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2019;4(244-258). doi: https://doi.org/10.35232/estudamhsd.525983
Referanslar
Sağlık Bakanlığı-Aşı Portalı URL: https://asi.saglik.gov.tr/asi/genel-bilgiler/49-a%C5%9F%C4%B1-nedir,-nas%C4%B1l-etki-eder.html (erişim tarihi 24.08.2024)
World development report 1993: investing in health. Word Bank. New York: Oxford University Press, 1993: 72-107
WHO. Immunization coverage URL: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/immunization-coverage .(Erişim tarihi 24.08.2024)
Plotkin SL, Plotkin SA. A short history of vaccination. In: Plotkin SA, Orenstein WA, Offit PA, eds. Vaccines Philadelphia, PA: Saunders Elsevier; 5th ed. 2008:1-16.
Fenner F, Henderson DA, Arita I, Jezek Z, Ladnyi ID. Smallpox and its eradication. Geneva, Switzerland: World Health Organization, 1988.
Riedel S. Edward Jenner and the history of smallpox and vaccination. Bayl Univ Med Cent. 2005;18(1):21- 5. https://doi.org/10.1080/08998280.2005.11928028
Akdeniz, M., & Kavukçu, E. (2016). Aşılama ve aşıların tarihçesi. Klinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi, 8(2),11-29.
Sağlık Bakanlığı Aşı Portalı Türkiye’de Aşının Tarihçesi Url:https://asi.saglik.gov.tr/asi/genel-bilgiler/33-a%C5%9F%C4%B1n%C4%B1n-tarih%C3%A7esi.html#:~:text=1911%20y%C4%B1l%C4%B1nda%20tifo%2C%201913%20y%C4%B1l%C4%B1nda,de%20verem%20a%C5%9F%C4%B1s%C4%B1%20%C3%BCretimi%20ba%C5%9Flad%C4%B1.&text=1931%20y%C4%B1l%C4%B1ndan%20itibaren%201996%20y%C4%B1l%C4%B1na,de%20kuduz%20serumu%20%C3%BCretilmeye%20ba%C5%9Flanm%C4%B1%C5%9Ft%C4%B1r (Erişim tarihi:04.09.2024)
ICN. (2013). Adult and childhood immunization: 2013 revised edition. Retrieved from: https://www.icn.ch/sites/ default/files/inline-files/2013_adult_and_childhood_immunisation.pdf Kader, Ç. (2019). Aşı karşıtlığı: Aşı karasızlığı ve aşı reddi. ESTÜDAM Halk Sağlığı, 4(3), 377-88.
Kader, Ç. (2019). Aşı karşıtlığı: Aşı karasızlığı ve aşı reddi. ESTÜDAM Halk Sağlığı, 4(3), 377-88.
WHO Global Vaccine Action Plan (GVAP) 2011- 2020. Url: https://www.who.int/teams/immunizationvaccines-and-biologicals/strategies/globalvaccine-action-plan Erişim tarihi: 24.08.2024
Sağlık Bakanlığı Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi (erişim tarihi 01.09.2024) Url: https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/1117/0/gbpgenelge2008pdf.pdf
Badur S. Aşı Karşıtı Gruplar ve Aşılara Karşı Yapılan Haksız Suçlamalar. ANKEM Derg 2011; 25 (Ek 2): 82-6.
Aşı Reddi ve Nedenleri,Milli Pediatri Sunumlar 2018, Doç.Dr. Gülçin Bozkurt URL: http://file.lookus.net/millipediatri/sunumlar/2018/201862.pdf Erişim tarihi:04.09.2024
Bozkurt HB. An overview of vaccine rejection and review of literature. Kafkas J Med Sci 2018; 8(01): 71-6.
Wakefield AJ, Murch SH, Anthony A et al. Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, nonspesific colitis, and pervasive developmental disorder in children. Lancet. 1998; 351: 637-41.
Godlee F, Smith J, Marcovitch H. Wakefields article linking MMR vaccine and autism was fraudulent. BMJ 2011;342: 7452.,
BBC Haberi URL: Dünyada kızamık salgını riskini artıran aşı karşıtı 8 yanlış bilgi - BBC News Türkçe (erişim tarihi:04.09.2024)
Abenova, M., Shaltynov, A., Jamedinova, U., & Semenova, Y. (2023). Worldwide Child Routine Vaccination Hesitancy Rate among Parents of Children Aged 0-6 Years: A Systematic Review and Meta-Analysis of Cross-Sectional Studies. Vaccines, 12(1), 31. https://doi.org/10.3390/vaccines12010031
Kızamık Aşısı Ve Ülkemizdeki Durum Türkiye Milli Pediatri Derneği URL: https://millipediatri.org.tr/menu/kizamik-asisi-ve-ulkemizdekidurum-188 (erişim tarihi: 04.09.2024)
Hürriyet haberi : https://www.hurriyet.com.tr/kelebek/saglik/ikiz-bebeklerine-asi-yaptirmayan-savcinin-hukuk-zaferi-29343111 (erişim tarihi:04.09.2024)
Türkiye Milli Pediatri Derneği Aşı Kararsızlığı Çalıştayı URL: https://millipediatri.org.tr/menu/uluslararasi-katilimli-asi-kararsizligicalis-199 (Erişim tarihi: 04.09.2024)
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (2018). Nüfus ve Sağlık Araştırması. Hacettepe Üniversitesi, Nüfus Etütleri Enstitüsü. http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/rapor/T NSA2018_ana_Rapor.pdf Erişim Tarihi: 21.08.2024
Çıtak G, Duran Aksoy Ö. Aşılamada Önemli Bir Engel: Aşı Reddi. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2021; 7(2): 15-20.
Sağlık Bakanlığı Aşı portalı URL: https://asi.saglik.gov.tr/asi/genel-bilgiler/27-a%C5%9F%C4%B1n%C4%B1n-yararlar%C4%B1.html#:~:text=2004%20y%C4%B1l%C4%B1ndan%20bu%20yana%20sadece,g%C3%B6r%C3%BClm%C3%BC%C5%9F%20olup%2C%20vakalar%C4%B1n%20tamam%C4%B1%20a%C5%9F%C4%B1s%C4%B1zd%C4%B1r. (Erişim tarihi:04.09.2024)
Barutçu A, Ezgi Ç, Evliyaoğlu N. Çiçek Hastalığı Epidemisinden Covid-19 Pandemisine; Aşı Kararsızlığı ve Aşı Reddi. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi 2021; 30(4): 243-50.
Erchick DJ, Gupta M, Blunt M, Bansal A, Sauer M, Gerste A, et al. (2022) Understanding determinants of vaccine hesitancy and acceptancein India: A qualitative study of government officials and civil society stakeholders. PLoS ONE 17 (6): e0269606. https://doi.org/10.1371/journal.pone. 026 9606. https://doi.org/10.1016/j. jped.2018.01.0 08
Düzgün MV, Dalgıç Aİ. Toplum Sağlığı İçin Giderek Artan Tehlike Aşı Reddi Önlenebilir Mi? Güncel Pediatri 2019; 17 (3): 424-34
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/833900
Arıcan I. Sık Rastlanan Aşı Karşıtı İddialara Yanıtlar. Toplum ve Hekim 2018; 33-3: 195- 206.
Vaccine Safety. Timeline: Thimerosal in Vaccines (1999-2010). URL: https://www.cdc.gov/vaccinesafety/concern s/thimerosal/timeline.html
Toxicological Profile for Aluminum U.S. Department of Health and Human Services. Public Health Service Agency for Toxic Substances and Disease Registry. September 2008. URL: https://www.atsdr.cdc.gov/ToxProfiles/tp22. pdf
Exley C. Human exposure to aluminum. Environ Sci Process Impacts. 2013; 15(10):1807-16.
Madsen, K. M., Hviid, A., Vestergaard, M., Schendel, D., Wohlfahrt, J., Thorsen, P., Olsen, J., & Melbye, M. (2002). A population-based study of measles, mumps, and rubella vaccination and autism. The New England journal of medicine, 347(19), 1477–1482. https://doi.org/10.1056/NEJMoa021134
Dales L, Hammer SJ, Smith NJ. Time trends in autism and in MMR immunization coverage in California . JAMA. 2001; 285(9):1183-5.
Caplan AL. The Battle Over compulsory vaccination in the United States. American Journal of Public Health. 2018; 108(4): 424-25.
İnternet URL:https://www.cdc.gov/vaccines/terms/glossary.html#commimmunity (erişim tarihi:04.09.2024)
Aşı Konusunda Yaşanan Tereddütler, Aşı Reddi ve Aşı Karşıtlığı Konusunda Etik Kurul Görüşü. (2018). Erişim adresi: https://www.ttb.org.tr/makale_goster.php?Guid=c2 1adfbc-e1c4-11e8-b159-336a7b2d6c99 Erişim Tarihi: 21.08.2024
Düzgün MV, Dalgıç Aİ. Toplum Sağlığı İçin Giderek Artan Tehlike Aşı Reddi Önlenebilir Mi? Güncel Pediatri 2019; 17 (3): 424-34.
Centers for Disease Control and Prevention. (Erişim tarihi:01.06.2024). 41.Centers for Disease Control and Prevention. (Erişim tarihi: 01.06.2024).
Yüksel GH, Topuzoğlu A. Aşı redlerinin artması ve aşı karşıtlığını etkileyen faktörler. ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2019;4(244-258). doi: https://doi.org/10.35232/estudamhsd.525983
