Gönüllülük ve Afetlerde Gönüllülük
Özet
Gönüllülük kişinin kendi yetenek, bilgi, beceri veya sahip olduğu farklı değerleri karşılık beklemeksizin karşısındaki insan veya kurumlara sunmasıdır. Gönüllülük doğası gereği herhangi bir zorlama veya mecburiyet olmaksızın gerçekleştirilmelidir. Yapılan faaliyet sonrası ise karşısındaki birey veya kurumdan herhangi bir talepte bulunulmamalıdır. Bunların yanı sıra gönüllü olarak yardım edilen kişi ve kurumların verdiği destek veya ödüller gönüllülüğe zarar vermez. Gönüllülük kavramı bu temel değerlere sahip olmasının yanında dünyanın birçok farklı bölgesinde farklı uygulama ve anlayışlarla sürdürülen bir uygulamadır. Gönüllülük kavramı insanoğlunun tarihi kadar eskidir. Nitekim gönüllülük toplumların yaşamlarını sürdürmesi ve ilerlemesi için son derece önemli bir sosyal olgudur. Gönüllülük toplum refahı ve gelişme için büyük öneme sahiptir. Gönüllülük tarih boyunca her dönemde farklı isim, uygulama veya şekillerde var olmuştur. Yapılan gönüllülük faaliyetleri süreç içerisinde çeşitlenerek ve çoğalarak farklı sınıflara ayrılmış ve özel gönüllülük alanları oluşmaya başlamıştır. Günümüzde eğitim gönüllülüğü, spor gönüllülüğü, afetlerde gönüllülük vb. birçok gönüllülük türü mevcuttur. Bu bölümde ele alınacak konulardan olan afetlerde gönüllülük günümüzde dar bir alanda araştırması yapılan fakat son derece önemli bir gönüllülük türüdür. Afet gönüllülüğü afetlere hazırlık başta olmak üzere yaşanan afetler kaynaklı ortaya çıkan zararların azaltılması noktasında en önemli bileşenlerdendir. Afetlerde gönüllülük yapılan işlem, ortam ve şartlar nedeniyle diğer gönüllülük türlerinden ayrışan ve daha ağır şartlar içeren bir gönüllülük faaliyetidir.
Kitabın bu bölümünde gönüllülük ve afetlerde gönüllülük kavramının literatürde yer alan kullanımları, ortak noktaları ve temel değerleri ele alınacaktır. Bu kapsamda kullanımda var olan farklı tanımlamalar, kültürler arası farklar ve gönüllülük algıları da değerlendirilmeye çalışılacaktır. Ayrıca afetlerde gönüllülük kavramı, afetlerde gönüllülerin yürüttüğü faaliyetler, afetlerde gönüllülüğün diğer gönüllülük türleri ile arasındaki farkları incelenmeye çalışılacaktır.
Referanslar
AFAD (2014). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. 02 02 2023 tarihinde https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu adresinden erişildi.
Arslan, M. L. (2018). Sivil Toplum Kuruluşlarında Gönüllülük: Sorunlar ve Çözüm Yolları. İstanbul. Retrieved from İlim Kültür Eğitim Derneği website: https://kurumsalyonetim.org/images/sivil-toplum-kuruluslarinda-gonulluluk-sorunlar-cozum-yollari-pdf-ilke-org-tr.pdf https://doi.org/10.26414/ky0005
Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (2011). Dünyada Gönüllülüğün Durumu Raporu (Z. Biliz, Çev.).
Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (2013). TÜRKİYE’DE GÖNÜLLÜLÜK: Gönüllülüğün Rolünün ve Katkılarının Keşfedilmesi: Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (UNV) Programı Türkiye & GSM Gençlik Servisleri Merkezi.
Cnaan, R. A., Handy, F. ve Wadsworth, M. (1996). Defining Who is a Volunteer: Conceptual and Empirical Considerations. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 25(3), 364–383.
Demirbilek, Ö. (2024). Afete Müdahale Faaliyetlerinde Spontan Gönüllü Yönetimi. In O. Koç & E. Hasgül (Chairs), Uluslararası Afetlerde Sağlık ve Sosyal Hizmetler Kongresi, Malatya.
Demirbilek, Ö. ve Gökkaya, E. (2022). Acil Yardım ve Afet Yönetimi Öğrencilerinde Afetlere Hazırlık Durumları ile Psikolojik Sağlamlık Durumlarının İlişkisinin İncelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 617–624. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1001225
Demirbilek, Ö. ve Öztürk, S. (2023). Understanding university students WHO do not want to volunteer in disasters: A qualitative study from Türkiye. International Journal of Disaster Risk Reduction, 96. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103994
Erdoğan, E. (2012). TEGV GÖNÜLLÜLÜK ARAŞTIRMALARI: Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı.
Erdoğan, E., Semerci, P. U., Yentürk, N. ve Yurttagüler, L. (2020). Türkiye’de Gönüllülük: Deneyimler, Sınırlılıklar ve Yeni Açılımlar (1 bs.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi İktisadi İşletmesi.
Fothergill, A., Palumbo, M. V., Rambur, B., Reinier, K. ve McIntosh, B. (2005). The volunteer potential of inactive nurses for disaster preparedness. Public Health Nursing, 22(5), 414–421. https://doi.org/10.1111/j.0737-1209.2005.220506.x
Güder, N. ve ÖSGD (2006). STK'LAR İÇİN GÖNÜLLÜLÜK VE GÖNÜLLÜ YÖNETİMİ REHBERİ. Ankara. https://www.stgm.org.tr/sites/default/files/2020-08/stoler-icin-gonulluluk-ve-gonullu-yonetimi-rehberi_1.pdf adresinden erişildi.
Güvenç, D. (2023). Gönüllülük. Z. Tekin (Der.), Göç, Afet Yönetimi ve İnsani Yardım Yönetim, Strateji ve Sosyal Hizmet Bağlamında içinde. Ankara: Scala Yayıncılık.
Hustinx, L., Handy, F. ve Cnaan, R. A. (2010). Volunteering. R. Taylor (Der.), Third Sector Research içinde (ss. 73–89). New York: Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-5707-8_7
Karaman, Z. T. (2018). Afetlerde Erken Uyarı ve Toplumsal Farkındalık Yaratmada Etkili Kamu Politikaları. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 493–517. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/598098 adresinden erişildi.
Köçer, M. S. ve Aslan, R. (2023). Gönüllü Arama Kurtarma Ekiplerinin Orman Yangınlarındaki Tahliye Deneyimleri: 2021 Akdeniz Orman Yangınları. Afet Ve Risk Dergisi, 6(3), 829–851. https://doi.org/10.35341/afet.1236021
Law, B. M. F. ve Shek, D. T. L. (2011). Validation of the Beliefs Against Volunteering Scale among Chinese Adolescents in Hong Kong. Social Indicators Research, 100(2), 287–298. https://doi.org/10.1007/s11205-010-9617-4
Snyder, M. ve Omoto, A. M. (2008). Volunteerism: Social Issues Perspectives and Social Policy Implications. Social Issues and Policy Review, 2(1), 1–36. https://doi.org/10.1111/j.1751-2409.2008.00009.x
Şentürk, M. ve Tüylüoğlu, B. T. (2022). GÖNÜLLÜLÜĞÜ TANIMLAMAK. M. Şentürk (Der.), Gönüllülük ve Gönüllülerle Birlikte Çalışmak içinde (ss. 41–60). İstanbul: Istanbul University Press.
United Nations Volunteers (UNV) programme (2018). The thread that binds: Volunteerism and community resilience.
Wilson, J. (2000). Volunteering. Annual Review of Sociology, 26(1), 215–240. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.26.1.215
Yönten Balaban, A. ve Çoban İnce, İ. (2015). Gençlerin Sivil Toplum Kuruluşlarındaki Gönüllülük Faaliyetleri ve Gönüllülük Algısı: Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı (TEGV) Örneği Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(2), 149–169. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/210830 adresinden erişildi.
Yurttagüler, L. ve Akyüz, A. (2006). GÖNÜLLÜLERLE İŞBİRLİĞİ. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. https://stk.bilgi.edu.tr/media/uploads/2015/01/31/GONULLU.pdf adresinden erişildi.
Yükseler, M., Yazgan, J. ve Tenikler, G. (2023). Anlık Gönüllülük Olgusunun Türkiye'deki Afet ve Acil Durum Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi. İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 1–17. https://doi.org/10.33707/akuiibfd.1311962
Referanslar
AFAD (2014). Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. 02 02 2023 tarihinde https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu adresinden erişildi.
Arslan, M. L. (2018). Sivil Toplum Kuruluşlarında Gönüllülük: Sorunlar ve Çözüm Yolları. İstanbul. Retrieved from İlim Kültür Eğitim Derneği website: https://kurumsalyonetim.org/images/sivil-toplum-kuruluslarinda-gonulluluk-sorunlar-cozum-yollari-pdf-ilke-org-tr.pdf https://doi.org/10.26414/ky0005
Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (2011). Dünyada Gönüllülüğün Durumu Raporu (Z. Biliz, Çev.).
Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (2013). TÜRKİYE’DE GÖNÜLLÜLÜK: Gönüllülüğün Rolünün ve Katkılarının Keşfedilmesi: Birleşmiş Milletler Gönüllüleri (UNV) Programı Türkiye & GSM Gençlik Servisleri Merkezi.
Cnaan, R. A., Handy, F. ve Wadsworth, M. (1996). Defining Who is a Volunteer: Conceptual and Empirical Considerations. Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly, 25(3), 364–383.
Demirbilek, Ö. (2024). Afete Müdahale Faaliyetlerinde Spontan Gönüllü Yönetimi. In O. Koç & E. Hasgül (Chairs), Uluslararası Afetlerde Sağlık ve Sosyal Hizmetler Kongresi, Malatya.
Demirbilek, Ö. ve Gökkaya, E. (2022). Acil Yardım ve Afet Yönetimi Öğrencilerinde Afetlere Hazırlık Durumları ile Psikolojik Sağlamlık Durumlarının İlişkisinin İncelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 617–624. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1001225
Demirbilek, Ö. ve Öztürk, S. (2023). Understanding university students WHO do not want to volunteer in disasters: A qualitative study from Türkiye. International Journal of Disaster Risk Reduction, 96. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103994
Erdoğan, E. (2012). TEGV GÖNÜLLÜLÜK ARAŞTIRMALARI: Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı.
Erdoğan, E., Semerci, P. U., Yentürk, N. ve Yurttagüler, L. (2020). Türkiye’de Gönüllülük: Deneyimler, Sınırlılıklar ve Yeni Açılımlar (1 bs.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi İktisadi İşletmesi.
Fothergill, A., Palumbo, M. V., Rambur, B., Reinier, K. ve McIntosh, B. (2005). The volunteer potential of inactive nurses for disaster preparedness. Public Health Nursing, 22(5), 414–421. https://doi.org/10.1111/j.0737-1209.2005.220506.x
Güder, N. ve ÖSGD (2006). STK'LAR İÇİN GÖNÜLLÜLÜK VE GÖNÜLLÜ YÖNETİMİ REHBERİ. Ankara. https://www.stgm.org.tr/sites/default/files/2020-08/stoler-icin-gonulluluk-ve-gonullu-yonetimi-rehberi_1.pdf adresinden erişildi.
Güvenç, D. (2023). Gönüllülük. Z. Tekin (Der.), Göç, Afet Yönetimi ve İnsani Yardım Yönetim, Strateji ve Sosyal Hizmet Bağlamında içinde. Ankara: Scala Yayıncılık.
Hustinx, L., Handy, F. ve Cnaan, R. A. (2010). Volunteering. R. Taylor (Der.), Third Sector Research içinde (ss. 73–89). New York: Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-5707-8_7
Karaman, Z. T. (2018). Afetlerde Erken Uyarı ve Toplumsal Farkındalık Yaratmada Etkili Kamu Politikaları. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 493–517. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/598098 adresinden erişildi.
Köçer, M. S. ve Aslan, R. (2023). Gönüllü Arama Kurtarma Ekiplerinin Orman Yangınlarındaki Tahliye Deneyimleri: 2021 Akdeniz Orman Yangınları. Afet Ve Risk Dergisi, 6(3), 829–851. https://doi.org/10.35341/afet.1236021
Law, B. M. F. ve Shek, D. T. L. (2011). Validation of the Beliefs Against Volunteering Scale among Chinese Adolescents in Hong Kong. Social Indicators Research, 100(2), 287–298. https://doi.org/10.1007/s11205-010-9617-4
Snyder, M. ve Omoto, A. M. (2008). Volunteerism: Social Issues Perspectives and Social Policy Implications. Social Issues and Policy Review, 2(1), 1–36. https://doi.org/10.1111/j.1751-2409.2008.00009.x
Şentürk, M. ve Tüylüoğlu, B. T. (2022). GÖNÜLLÜLÜĞÜ TANIMLAMAK. M. Şentürk (Der.), Gönüllülük ve Gönüllülerle Birlikte Çalışmak içinde (ss. 41–60). İstanbul: Istanbul University Press.
United Nations Volunteers (UNV) programme (2018). The thread that binds: Volunteerism and community resilience.
Wilson, J. (2000). Volunteering. Annual Review of Sociology, 26(1), 215–240. https://doi.org/10.1146/annurev.soc.26.1.215
Yönten Balaban, A. ve Çoban İnce, İ. (2015). Gençlerin Sivil Toplum Kuruluşlarındaki Gönüllülük Faaliyetleri ve Gönüllülük Algısı: Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı (TEGV) Örneği Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(2), 149–169. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/210830 adresinden erişildi.
Yurttagüler, L. ve Akyüz, A. (2006). GÖNÜLLÜLERLE İŞBİRLİĞİ. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. https://stk.bilgi.edu.tr/media/uploads/2015/01/31/GONULLU.pdf adresinden erişildi.
Yükseler, M., Yazgan, J. ve Tenikler, G. (2023). Anlık Gönüllülük Olgusunun Türkiye'deki Afet ve Acil Durum Yönetimi Açısından Değerlendirilmesi. İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 1–17. https://doi.org/10.33707/akuiibfd.1311962
