Başkale İlçe Merkezinin Kuruluş ve Gelişmesi
Özet
Bir yerin el değiştirmesi ve başka devletlerin kontrolüne girmesi bazen yok olup gitmesine neden olabildiği gibi bazen de oranın idari statüsünün değişmesine, öneminin artmasına neden olabilir. İdari statüde meydana gelen değişiklikler de bir yerleşme biriminin sadece kendisini değil bünyesinde bulunan yerleşmeleri de etkilemektedir. Van ve Hakkâri bölgesinde idari yapı ve yerleşim düzeninde meydana gelen değişimler burada bulunan Başkale’nin de idari statü ve yapısında değişimlerin olmasına neden olmuştur. Eski zamanlardaki ismi Albak ya da Elbak olarak geçen ilçe, Başkale ismini Cumhuriyetin ilanından sonra almıştır. Albak’ın 1558 yılında ismi geçmese de bu dönemde Van eyaletine bağlı bir sancak konumunda olduğu anlaşılmaktadır. Başkale ilçesinde yerleşmelerin kuruluşunu etkileyen en önemli faktörlerden biri de, yerleşmelerin eski dönemlerle olan bağlarıdır. Tarihsel süreç içerisinde ilçenin çeşitli yerlerine kurulan yerleşmeler, farklı mesken ve yapı tipleriyle değişime uğrasa da kuruldukları yerlerde varlıklarını devam ettirmişlerdir. Tabi ilçedeki yerleşmelerin hepsinin kuruluşunda tarihi sürecin etkisi olmayıp farklı etkenler de öne çıkmaktadır. Başkale merkezi, idari açıdan bir ilçe merkezi olarak ele alınabilir, ancak fonksiyonel, yapısal ve 20.000’in altındaki nüfus özelliklerinden dolayı burayı kasaba yerleşmesi olarak kabul etmek daha uygun olacaktır. Köylerdeki insanların ihtiyaçlarını karşılamak için öncelikli uğrak yeri olan Başkale merkezi, kırsal alanlara kamusal, eğitimsel ve sağlık hizmeti sunan bir yerdir. Bu alanda, küçük çaplı ticaret ve sanayi faaliyetleri görülmektedir. İlçe merkezi, adını verdiği Başkale Dağı’nın eğiminin azaldığı etek düzlüğünden itibaren plato alanı üzerine kurulmuştur. Tarihi kaynaklar incelendiğinde, Başkale yerleşmesinin kuruluş yerinin hiç değişmediği görülür. Cumhuriyet döneminde (özellikle 1985 sonrası) Van-Hakkari karayolu boyunca kuzeydoğu ve bilhassa güneydoğu yönlerinde alansal büyüme yaşanmıştır.
Referanslar
Acar, S., Cinoğlu, D. Ş., Karagöz, T., Kayğısız, G., Meydan, M. C., Işık, M. (2022). İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması 2022. Ankara: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Erişim adresi https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/birimler/2022-ilce-sege.pdf
Arvas, T. Z. (2016). Devlet Salnamelerine Göre 1848-1918 Yılları Arasında Van Vilayeti'nin İdari Taksimatı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 401-415.
Canpolat, F. A. (2017). Pınarbaşı İlçesinin (Kayseri) Beşeri ve İktisadi Coğrafyası. Yayınlanmamış Doktora Tezi,. Fırat Üniversitesi, Elazığ.
Cuinet, V. (1891a). La Turquie D’Asie, Géographie Administrative: Statistique, Descriptive et Raisonnée de Chaque Province de L’Asie-Mineure. Paris.
Cuinet, V. (1891b). La Turquie D’Asie, L’Anatolie Orientale Trébizonde, Erzéroum, Bitlis, Van, Diarbékir, C.I, Les Edition ISIS, Réédition refondue del’édition de Paris,2001, İstanbul.
Karpat, K. (1985). Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteristics. America: The University of Wisconsin.
Kılıç, O. (2001). Van Eyaletine Bağlı Sancaklar ve İdari Statüleri (1558-1740). Osmanlı Araştırmaları, 21(21).
Kılıç, S. (Ed.). (2006). Van 2006 Kültür ve Turizm Envanteri I Tarihsel Değerler. Van: Van Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
Mangaltepe, İ. (2004). XIX. Yüzyıl Seyahatnamelerinde Hakkari Sancağının Kazaları. YYÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 5-37.
Özçağlar, A. (1997). Türkiye’de Belediye Örgütlü Yerleşmelerin Coğrafî Dağılışı. Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 6, 243-272.
Özgen, Ö. (2016). Hakkari Vilayetinin Sosyo - İktisadi ve Siyasi Yapısı (1923-1960). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Uşak Üniversitesi, Uşak.
Sezen, T. (2006). Osmanlı Yer Adları. Ankara: TC Başbakanlik Devlet Arşivleri Genel Müdürlüǧü.
TÜİK ADNKS. (2007-2021). Nüfus, Göç ve Eğitim Verileri
Uluçam, A. (2000). Ortaçağ ve Sonrasında Van Gölü Çevresi Mimarlığı I. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
URL1. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:CUINET(1892)_2.664_Van_Vilayet.jpg, adresinden ulaşılmıştır. Erişim tarihi : 07.12.2022.
Referanslar
Acar, S., Cinoğlu, D. Ş., Karagöz, T., Kayğısız, G., Meydan, M. C., Işık, M. (2022). İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması 2022. Ankara: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Erişim adresi https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/birimler/2022-ilce-sege.pdf
Arvas, T. Z. (2016). Devlet Salnamelerine Göre 1848-1918 Yılları Arasında Van Vilayeti'nin İdari Taksimatı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 401-415.
Canpolat, F. A. (2017). Pınarbaşı İlçesinin (Kayseri) Beşeri ve İktisadi Coğrafyası. Yayınlanmamış Doktora Tezi,. Fırat Üniversitesi, Elazığ.
Cuinet, V. (1891a). La Turquie D’Asie, Géographie Administrative: Statistique, Descriptive et Raisonnée de Chaque Province de L’Asie-Mineure. Paris.
Cuinet, V. (1891b). La Turquie D’Asie, L’Anatolie Orientale Trébizonde, Erzéroum, Bitlis, Van, Diarbékir, C.I, Les Edition ISIS, Réédition refondue del’édition de Paris,2001, İstanbul.
Karpat, K. (1985). Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteristics. America: The University of Wisconsin.
Kılıç, O. (2001). Van Eyaletine Bağlı Sancaklar ve İdari Statüleri (1558-1740). Osmanlı Araştırmaları, 21(21).
Kılıç, S. (Ed.). (2006). Van 2006 Kültür ve Turizm Envanteri I Tarihsel Değerler. Van: Van Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
Mangaltepe, İ. (2004). XIX. Yüzyıl Seyahatnamelerinde Hakkari Sancağının Kazaları. YYÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 5-37.
Özçağlar, A. (1997). Türkiye’de Belediye Örgütlü Yerleşmelerin Coğrafî Dağılışı. Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 6, 243-272.
Özgen, Ö. (2016). Hakkari Vilayetinin Sosyo - İktisadi ve Siyasi Yapısı (1923-1960). Yayınlanmamış Doktora Tezi, Uşak Üniversitesi, Uşak.
Sezen, T. (2006). Osmanlı Yer Adları. Ankara: TC Başbakanlik Devlet Arşivleri Genel Müdürlüǧü.
TÜİK ADNKS. (2007-2021). Nüfus, Göç ve Eğitim Verileri
Uluçam, A. (2000). Ortaçağ ve Sonrasında Van Gölü Çevresi Mimarlığı I. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
URL1. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:CUINET(1892)_2.664_Van_Vilayet.jpg, adresinden ulaşılmıştır. Erişim tarihi : 07.12.2022.
_2.664_Van_Vilayet.jpg){kind=link}