Çocuk Edebiyatında Değer Eğitimi
Özet
Bu çalışma, çocuk edebiyatı ile değer eğitimi arasındaki ilişkiyi, amacını, önemini ve bu alanda yapılan akademik araştırmaları kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Çocuk edebiyatı, erken çocukluktan ergenliğe kadar çocukların dil, zihin ve duygu dünyasını sanatsal iletilerle zenginleştiren, onlara okuma kültürü kazandıran bir alandır. Değerler eğitimi ise bireyin toplumla barışık yaşamasına kılavuzluk eden kabullerin planlı bir şekilde aktarılmasıdır. Günümüzde sanayileşme, çekirdek aile yapısına geçiş ve teknolojinin yaygınlaşması gibi toplumsal değişimler aile içi iletişimi azaltarak geleneksel değer aktarımını sekteye uğratmış, bu durum okullarda sistemli değer eğitimini bir zorunluluk haline getirmiştir. Türkiye'de değerler eğitimi, özellikle 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı'nda adalet, dürüstlük, sevgi ve sorumluluk gibi on kök değerle açıkça tanımlanmıştır. Çocuk edebiyatı ürünleri, çocukların gelişim özelliklerine uygun, estetik zevk barındıran nitelikli edebi metinler yoluyla didaktik bir üsluptan uzak, örtük bir değer aktarımı sağlama gücüne sahiptir. Literatürdeki Muzaffer İzgü, Ömer Seyfettin, Ayla Çınaroğlu gibi yazarların eserleri üzerine yapılan tezler de bu eserlerin değer eğitimi bakımından zenginliğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, çocukların karakter gelişimini ve toplumsal uyumunu desteklemek adına nitelikli çocuk edebiyatı yapıtlarından yararlanılması ve ülke genelinde bir okuma kültürü seferberliği başlatılması büyük önem taşımaktadır.
This study comprehensively addresses the relationship between children's literature and values education, its purpose, importance, and academic research in this field. Children's literature is a field that enriches the linguistic, cognitive, and emotional worlds of children from early childhood to adolescence through artistic messages and instills a reading culture. Values education is the planned transmission of beliefs that guide individuals to live in harmony with society. Today, social changes such as industrialization, the transition to nuclear family structures, and the widespread use of technology have reduced intra-family communication and disrupted traditional value transmission, making systematic values education in schools a necessity. In Turkey, values education is explicitly defined with ten core values, including justice, honesty, love, and responsibility, particularly in the 2019 Turkish Lesson Curriculum. Children's literature products have the power to provide implicit value transmission, far from a didactic style, through high-quality literary texts that suit children's developmental characteristics and possess aesthetic pleasure. Theses in the literature on the works of authors such as Muzaffer İzgü, Ömer Seyfettin, and Ayla Çınaroğlu also reveal the richness of these works in terms of values education. Consequently, utilizing qualified children's literature works and initiating a nationwide reading culture mobilization are of great importance to support children's character development and social adaptation.
Referanslar
Akçay, S. & Baş, B. (2015) Samed Behrengi’nin hikâyelerindeki eğitsel iletiler üzerine bir araştırma. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 3 (3), 77-90.
Akkaya, N. (2014). Keloğlan masallarında yer alan değerlerin incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2, 2/1, 312-324.
Arıcı, A. F. (2018), Çocuk edebiyatı ve kültürü. Pegem Akademi.
Arıkan, A. (2011). Değerler eğitiminin tanımı, önemi ve kapsamı. Okulöncesi Dönemde Değerler Eğitimi (1-26). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Web-Ofset Tesisi.
Arısoy, E. (2014). Ayla Çınaroğlu’nun çocuk romanlarında dilin kullanımı ve evrensel değerler. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Necmettin Erbakan Üniversitesi.
Aydın, M. (2003). Gençlerin değer algısı: Konya örneği, Değerler Eğitimi Dergisi, 3, 121- 144.
Ayverdi, İ. (2008). Kubbealtı lugâtı misalli büyük Türkçe sözlük. Kubbealtı.
Balta, E. E. (2019). Çocuk edebiyatı üzerine yapılmış lisansüstü çalışmaların içerik analizi (2011-2018 Yılları). OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 10 (17), 464-489. Doi: 10.26466/opus.510809
Batur, Z. & Yücel, Z. (2012). Ahmet Efe’nin çocuk hikâyelerinde değer eğitimi ve hikâyelerin türkçe eğitimine katkısı. Turkish Studies-International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume, 7/4, 1031-1049.
Bolat, Y. (2016). Sosyal değerleri ve değerler eğitimini anlamak. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4/29, 322-348.
Bozdağ, F. (2000), Çocuk kitaplarında metin, dil ve resimleme ilişkisi. 1. Ulusal Çocuk Kitapları Sempozyumu Sorunlar ve Çözüm Yolları, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
Çelikkaya, H. (1996). Fonksiyonel eğitim sosyolojisi. Alfa Yayınları.
Çifçi, M. (2009). Eleştirel okuma. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten, 54 (2006/1), 55-80.
Demircioğlu, İ. H. & Tokdemir, M. A. (2008). Değerlerin oluşturulma sürecinde tarih eğitimi: amaç, işlev ve içerik. Değerler Eğitimi Dergisi, 6 (15), 69-88.
Demirel, Ö. & Kaya, Z. (2008). Eğitim bilimine giriş. Pegem Yayınları.
Dilidüzgün, S. (2018). Çağdaş çocuk yazını (Gözden geçirilmiş 3.basım). Tudem Yayınları.
Doğan, H. (1997). Eğitimde program ve öğretim tasarımı. Önder Matbaacılık.
Fidan, N. (1996). Okulda öğrenme ve öğretme. Kadıoğlu Matbaası.
Gürsoy, İ. A. (2020). Çocuk edebiyatında yazınsal türler. S. Karagül & E. Şen (Ed). Çocuk edebiyatı okuma kültürünün temelleri içinde (s. 157-176). Nobel Yayınları.
Güven, A. Z. (2014). Değerler eğitimi ve Türkçe derslerinde değerlerin kullanımı. Palet Yayınları.
Han, C. & Türkyılmaz, M. (2020). Miyase Sertbarut'un romanlarının değerler aktarımı bakımından incelenmesi. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 4 (2), 122-151.
Karagöz, B. (2018). Emin Özdemir’in çocuk kitaplarına değerler eğitimi bağlamında bir bakış: bir çözümleme çalışması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 63-85. Doi: 10.30794/pausbed.414620
Karagül, S. (2020). Çocuk edebiyatı ve temel nitelikleri. S. Karagül & E. Şen (Ed). Çocuk edebiyatı okuma kültürünün temelleri içinde (s. 1-25). Nobel Yayıncılık.
Karatay, H. & Destebaşı, F. & Demirbaş, M. (2015). Çocuk edebiyatı ürünlerinin 6, 7 ve 8. sınıf öğrencilerinin karakter gelişimine etkisi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (ERZSOSDER,) ÖS-II: 123-140.
Kardaş, M. N. & Cemal, S. (2017). Değerler eğitimi ve Türkçe öğretiminde değer eğitimi üzerine yapılan araştırmalara ilişkin kaynakça denemesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (16), 383-412.
Kavcar, C. (1999), Edebiyat ve eğitim. Engin Yayınevi.
Kaya, M. (2014). Okuma kültürü ve çocuk edebiyatı. Türk Dili Çocuk ve İlk Gençlik Edebiyatı Özel Sayısı (608-622). CVII (756).
Kumbasar, E. (2011). Muzaffer İzgü’nün romanlarının değerler eğitimi açısından incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Karadeniz Teknik Üniversitesi.
Neslitürk, S. & Deniz, M. E. (2014). Anne değerler eğitimi programının 5 - 6 yaş çocuklarının sosyal beceri düzeylerine etkisi. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 4 (4), 103-116.
Oğuzkan, F. (2010). Çocuk edebiyatı. Anı Yayıncılık.
Otmar, Ö. & Erdem, A. (2019). Yalvaç Ural’ın çocuk edebiyatı eserlerinde hayvan sevgisi değeri. Değerler Eğitimi Dergisi, 17 (37), 7-34.
Öztürk Samur, A. & Deniz, M. E. (2014). Değerler eğitimi programının 6 yaş çocuklarının sosyal ve duygusal gelişimlerine etkisi, Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 7 (4), 463-481.
Sallabaş, M. (2013). Ömer Seyfettin hikâyelerinin Türkçe öğretiminde değer aktarımı bakımından incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9 (18), 59-68.
Sever, S. (2007) Okuma kültürü edinme sürecinde Türkçe öğretiminin sorumluluğu. Okuma Kültürü ve Okullarda Uygulama Sorunları Toplantısı. MEB Devlet Kitapları Müdürlüğü.
Sever, S. (2013). Çocuk ve edebiyat (6. Basım). Tudem Yayınları.
Susar Kırmızı, F. (2014). 4. Sınıf Türkçe ders kitabı metinlerinde yer alan değerler. Değerler Eğitimi Dergisi, 12/27, 217-259.
Şimşek, H. (2005). Çocuk dergilerinin eğitsel işlevi, Milli Eğitim Dergisi.
Şimşek, T. (2014). Çocuk edebiyatı tarihine ön söz. Türk Dili Çocuk ve İlk Gençlik Edebiyatı Özel Sayısı (15-58), CVII (756).
Şimşek, S. & Alkan, V. (2019). Karakter ve değer eğitimi dersinin kazanımları. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20/Özel sayı, 1263-1278.
Şimşek, Ş. (2020). Çocuk edebiyatında değerler eğitimi. Ş. Şimşek & F. Bulut (Ed). Çocuk edebiyatı yazarlarının kaleminden değerler eğitimi içinde (s. 9-19). Akademisyen Kitabevi.
Şimşek, Ş. & Özcan, M. (2021). Sorularla Türkçe derslerinde değerler eğitimi. Ö. T. Kara (Ed). Sorularla Türkçe eğitimi içinde (s. 564-585). Asos Yayınları.
Şişman, M. (2006). Eğitim bilimine giriş. Pegem A Yayıncılık.
Topal, Y. (2019). Değerler eğitimi ve on kök değer. Mavi Atlas, 7 (1), 245-254.
Yılmaz, B. (2009) Çocuklarda okuma kültürünü geliştirmede ebeveyn ve öğretmenin rolü. Çocuk ve Okuma Kültürü Sempozyumu. Eğitim Sen Yayını, 133-140.
Yılmaz, O. & Arslan, M. A. (2014). Fatih Erdoğan’ın eserlerinde yardımseverlik değeri. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, VII – II, 37 -44.
