Çocuk Edebiyatının Tanımı, Mahiyeti, Temel İlkeleri ve Amaçları
Özet
Çocuk edebiyatı, çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik ilkelerini temel alan, çocuğun dil, bilişsel ve psikososyal gelişimine katkıda bulunan bir geçiş dönemi edebiyatıdır. Alanyazında tanımı ve yetişkinlerin bu alandaki hâkimiyeti üzerine tartışmalar sürse de ortak görüş, eserlerin çocuk dünyasına uygunluğudur. Değişen toplumsal, bilimsel ve dijital koşullarla birlikte çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik kavramları da durağan kalmayıp sürekli evrilmektedir. Çocuk edebiyatının başat sorumluluğu; çocuklara okuma sevgisi ve kültürü kazandırmak, hayal güçlerini, yaratıcılıklarını ve eleştirel düşünme gibi üst düzey düşünme becerilerini geliştirmek, estetik bir haz sunarak onları hayata hazırlamaktır. Özellikle resimli çocuk kitapları, modern görsel kültürün etkisiyle çocukların düşsel yolculuklarını ve sanatsal yetilerini desteklemede kritik bir rol oynar. Ayrıca çocuk yazını, çocuklerin hem millî hem de evrensel değerleri içselleştirmesini sağlayarak toplumsal duyarlılık kazanmalarına, farklı mizaçları tanımalarına ve küresel vatandaş olmalarına katkıda bulunur. Sonuç olarak çocuk edebiyatı, sadece bir eğlence veya bilgi kaynağı değil, duyuşsal ve bilişsel süreçleri bir arada yürüterek ideal bir toplum düzeninin inşasında ve aktif bireylerin yetişmesinde ebeveyn, arkadaş ve öğretmen işlevi gören çok boyutlu ve hassas bir disiplindir.
Children's literature is a transitional period literature based on the principles of children's reality and appropriateness for children, contributing to the linguistic, cognitive, and psychosocial development of the child. Although discussions regarding its definition and adult dominance in this field continue in the literature, the common view is the suitability of the works to the world of the child. Along with changing social, scientific, and digital conditions, the concepts of children's reality and appropriateness for children are not static but continuously evolving. The primary responsibility of children's literature is to instill a love and culture of reading in children, to develop their imagination, creativity, and higher-order thinking skills such as critical thinking, and to prepare them for life by offering aesthetic pleasure. Especially illustrated children's books play a critical role in supporting children's imaginary journeys and artistic abilities under the influence of modern visual culture. Furthermore, children's literature contributes to children gaining social sensitivity, recognizing different temperaments, and becoming global citizens by enabling them to internalize both national and universal values. In conclusion, children's literature is not merely a source of entertainment or information, but a multidimensional and sensitive discipline that functions as a parent, friend, and teacher in building an ideal social order and raising active individuals by running affective and cognitive processes together.
Referanslar
Alfikri, H. & Zubaidah, E. (2018). Developing module of children literature to ıncrease the students’ critical thinking. Lentera Pendıdıkan, 21 (2), 162-175.
Almerico, G.M. (2014). Building character through literacy with children’s literature. Resarch in Higher Education Journal, 26, 1-13.
Aslan, C. (2019). Çocuk edebiyatı ve duyarlılık eğitimi. Pegem Akademi Yayıncılık.
Aytaş, G. (2003). Okuma gelişiminde çocuk edebiyatının rolü. Türklük Bilimi Araştırmaları, (13), 155.
Belekoğlu, N. (2009). Çocuk kitaplarında nitelik arayışları, Çocuk ve Okuma Kültürü Sempozyumu (24-25 Mayıs 2008) (s. 155-162), Eğitim Sen Yayınları.
Çer, E. (2016). 0-6 yaş çocuk kitaplarında çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik. Eğiten Kitap.
Çevik, B. (2018). Eleştirel düşünme bağlamında Dr. Parkyeri ve Kömür Karası Çocuk adlı çocuk kitaplarının incelenmesi. Artıbilim: Adana Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,1(2), 56-63.
Demirel, Ş. (2009). Edebî metinlerle çocuk edebiyatı. Pegem Akademi.
Dilidüzgün, S. (2018). Çağdaş çocuk yazını: yazın eğitimine atılan ilk adım. Tudem Yayıncılık.
Direk, N. (2011). Küçük Prens üzerine düşünmek. Pan Yayıncılık.
Duncum, P. (2002). Visual culture art education. International Journal of Art & Design Education, 21 (1), 14-23.
Erol, S. & Kara, Ö. T. (2020). Çocuk yazınında eleştirel düşünme becerileri, yeterlikleri ve tutumları üzerine bir inceleme: Küçük Kara Balık örneği. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 9 (3), 1125-1135.
Erten, A. (2014). Çeviri çocuk edebiyatının temel sorunları ve çözüm önerileri. Türk Dili, 107 (756), 354-355.
Gubar, M. (2011). On not defining children's literature. Pmla, 126 (1), 209-216.
Gültekin, A. (2009). Çocuk ve gençlerde okuma kültürü oluşturmada çocuk ve gençlik edebiyatı eğitiminin önemi. Çocuk ve Okuma Kültürü Sempozyumu (24-25 Mayıs 2008) (s. 94-99), Eğitim Sen Yayınları.
Hejvani, M. (2015). Çocuk edebiyatının tanımı ve uygulamasına dair yeni bir bakış açısı. Şimşek, T. & Yıldız, B. V (Ed). II. Uluslararası Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde (s. 9-14). Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Yazarlar Birliği.
Ibrokhimovich, F. J. & Furqatjon qizi, A. M (2022). The ımportance of mother tonue and children’s literature in primary school. Eurasian Journal of Learning and Academic Teaching, 2, 1-3.
İpşiroğlu, Z. (2007). Çocuk yazını eleştirisi. Sever, S. (Ed). ıı. ulusal çocuk ve gençlik edebiyatı sempozyumu: gelişmeler, sorunlar ve çözüm önerileri içinde (s. 173-176). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi.
Karakuş, N. (2014). Türkiye’de çocuk edebiyatı öğretiminin başarılamayışının sebepleri. Türk Dili Dergisi Çocuk ve İlk Gençlik Edebiyatı Özel Sayısı, 107 (756), 286-288.
Kavcar, C. (1999). Edebiyat ve eğitim. Engin Yayınevi.
Kaya, M. (2015). Okuma kültürü ve çocuk edebiyatı. Türk Dili Dergisi.
Kıbrıs, İ. (2011). Çocuk edebiyatı. Kök Yayıncılık.
Lesnik-Oberstein, K. (2000). The psychopathology of everyday children's literature criticism. Cultural Critique, 45, 222-42.
McDowell, M. (1973). Fiction for children and adults: some essential différences. Children's Literature in Education 4(1), 50-63.
Mickenberg, J. (2022). Radical children’s literature. Oxford Research Encyclopedia of Literature. 20 Eylül 2022 tarihinde https://oxfordre.com/literature/view/10.1093/acrefore/9780190201098.001.0001/acrefore-9780190201098-e-89 adresinden erişildi.
Monobe, G. & Eun Hye Son, E. H. (2014). Using children's literature and drama to explore children's lives in the context of global conflicts, The Social Studies, 105 (2), 69-74.
Monoyiou, E. & Symeonidou, S. (2016). The wonderful world of children's books? negotiating diversity through children's literature. International Journal of Inclusive Education, 20(6), 588-603, DOI: 10.1080/13603116.2015.1102338
Nas, R. (2014). Çocuk ve edebiyat. Ezgi Kitabevi.
Nodelman, P. (1985). The case of children's fiction; or, the ımpossibility of jacqueline rose. Children's Litera- ture Association Quarterly, 10 (3), 98-100.
O'Sullivan, E. (2011). Comparative children's literature. Pmla, 126 (1), 189-196.
Pulimeno, M., Piscitelli, P. & Colazzo, S. (2020). Children’s literature to promote students’ global development and wellbeing. Health Promotion Perspectives, 10 (1), 13-23.
Sever, S. (2017). Çocuk ve edebiyat. Tudem Yayıncılık.
Sever, S. (2019). Çocuk edebiyatı ve okuma kültürü. Tudem Yayıncılık.
Short, G. K. (2018). What's trending in children's literature and why ıt matters. Language Arts, 95 (5), 287-298.
Smolkin, L. B. & Young, C. A. (2011). Missing mirrors, missing windows: children's literature textbooks and lgbt topics. Language Arts, 88 (3), 217-225.
Şirin, M. R. (2000). 99 soruda çocuk edebiyatı. Çocuk Vakfı Yayınları.
Şirin, M. R. (2001). Çocuk ve ilk gençlik edebiyatı ders notları. Marmara Üniversitesi Türkçe Eğitimi Bölümü. 20 Nisan 2022 tarihinde https://cocukvakfi.org.tr/wp-content/dosya/ders_notlari/1.1.pdf#page=52. adresinden erişildi.
Şirin, M. R. (2007). Çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış- çocuk edebiyatı nedir ne değildir?. Kök Yayıncılık.
Taşdelen, V. (2005). Çocuk edebiyatı: çocuğu anlayan edebiyat. Hece, 104-105, 319-331.
TDK Sözlük. Çocuk. https://sozluk.gov.tr/ adresinden 25 Temmuz 2022 tarihinde erişildi.
TDK Sözlük. Çocukluk. https://sozluk.gov.tr/ adresinden 25 Temmuz 2022 tarihinde erişildi.
Temizyürek, F. (2003). Türkçe öğretiminde çocuk edebiyatının önemi. Türklük Bilimi Araştırmaları, (13), 161-167.
Temizyürek, F., Şahbaz, N. K. & Gürel, Z. (2016). Çocuk edebiyatı. Pegem Akademi Yayıncılık.
Tuncer, N. (2000). Örneklerle çocuk edebiyatı. Kök Yayıncılık
Tüfekçi Can, D. (2014). Çocuk edebiyatı kuramsal yaklaşım. Eğitim Yayınevi.
Uğurlu, S. B. (2010). Çocuk edebiyatı eleştirisi. Turkish Studies, 5 (3), 1921-1945.
Yardımcı, M. & Tuncer, H. (2002). Eğitim fakülteleri için çocuk edebiyatı. Ürün Yayınları.
