Yabancılara Türkçe Öğretiminde Yazınsal Metin Türleri
Özet
Yabancılara Türkçe öğretimi süreci metin merkezli olup, öğrencilerin dört temel dil becerisini geliştirmek ve öğretimi zenginleştirmek adına ders kitaplarının ötesinde çeşitli yazınsal metin türlerinden yararlanılması büyük önem taşımaktadır. Roman, öykü, şiir, masal, destan, efsane ve fabl gibi yazınsal türler; öğrencilerin hedef dilin söz dizimini, kurallarını, söz varlığını öğrenmelerini ve Türk kültürünü doğal bir bağlamda tanımalarını sağlar. Bu bağlamda masal, destan ve efsane gibi düş gücüne dayalı türler kültürel bir referans çerçevesi oluştururken, öykü ve roman günlük yaşamla doğrudan ilişki kurarak konuşma dilini örneklendirir; şiir dilin en yetkin kullanımını, fabl ise eğlenceli ve öğretici anlatıları sunar. Yazınsal metinlerin öğretimde verimli olabilmesi için öğrencilerin anlama düzeyine uygun seçilmesi gerekir; nitekim özgün metinler özellikle temel ve orta düzeydeki öğrenciler için ağır gelebilir ve motivasyonu düşürebilir. Bu tür durumlarda metnin anlam bütünlüğü ve kurgusu zedelenmeden, zorlayıcı yapıların basitleştirildiği "sadeleştirme" veya açıklayıcı eklemelerin yapıldığı "genişletme" gibi metin değiştirim ve uyarlama süreçleri işletilmelidir. Böylece öğrencilerin dilsel farkındalıkları artırılarak çok daha kalıcı ve verimli bir dil edinimi ortamı oluşturulabilir.
The process of teaching Turkish to foreigners is text-centered, and it is of great importance to leverage various literary genres beyond textbooks to develop students' four basic language skills and enrich the teaching process. Literary genres such as novels, short stories, poetry, fairy tales, epics, legends, and fables enable students to learn the syntax, rules, and vocabulary of the target language while discovering Turkish culture in a natural context. In this scope, imagination-based genres like fairy tales, epics, and legends build a cultural framework of reference, whereas short stories and novels model the spoken language by directly connecting with daily life; poetry presents the most competent use of language, and fables offer entertaining and instructive narratives. For literary texts to be productive in teaching, they must be selected in accordance with the students' comprehension levels; indeed, authentic texts can be overwhelming, especially for beginner and intermediate students, and may decrease motivation. In such cases, text modification and adaptation processes, such as "simplification" where challenging structures are simplified or "elaboration" where explanatory additions are made, should be implemented without damaging the semantic integrity and plot of the text. Thus, a much more permanent and efficient language acquisition environment can be established by increasing students' linguistic awareness.
Referanslar
Altuntaş Gürsoy, İ. (2020). Çocuk edebiyatında yazınsal türler. Sedat Karagül & Erhan Şen (Eds.), Çocuk edebiyatı- okuma kültürü temelleri içinde (s.157-173). Ankara: Nobel Yayıncılık.
Arak, H. (2013). Yabancı dil öğretiminde edebiyatın yeri. Yusuf Şahin (Ed.), Farklı boyutlarıyla yabancı dil öğretimi ve öğrenimi içinde (s. 88-99). Konya: Eğitim Kitabevi.
Artuç, S. (2012). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde şiir metinlerinden yararlanma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
Aşcı, Y. & Topçu Tecelli N. (2020). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde okuma ve yazma becerisi geliştirmeye yönelik öykü kullanımı. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 32, 203-220. Doi: 10.20427/turkiyat.642418
Ayhan, M. S. & Arslan, M. (2014). Metin olarak masalların yabancılara Türkçe öğretiminde dilsel ve kişisel becerilerin gelişimine etkisi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7 (2), 543-559. Doi: 10.17218/husbed.25841
Bekdaş, M. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde Türk efsaneleri: okuma ve yazma becerileri üzerine etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Erciyes Üniversitesi.
Çotuksöken, Y. (2010). Uygulamalı Türkçe yazılı ve sözlü anlatım. İatanbul: Papatya Yayınları.
Dağdeviren, İ. (2019). Yabancılara Türkçe öğretiminde efsane türü metinlerden hareketle kültür aktarımının değerlendirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi.
Demir, F. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yazma becerisi geliştirmeye yönelik öykü kullanımı: B2 düzeyi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi.
Dilidüzgün, Ş. (1995). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yazınsal metinler (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
Durukan Ş. (2022). Modern Türk edebiyatı metinlerinin yabancılara Türkçe öğretimi kitaplarına yansıması. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(1), 223-235. Doi: 10.21666/muefd.1004996
Durmuş, M. (2013a). İkinci/yabancı dil öğretiminde özgün ve değiştirilmiş dilsel girdi üzerine. Turkish Studies, 8(1), 1291-1306. (27/06/2022 tarihinde https://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423933188.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Durmuş, M. (2013b). Metin değiştirimin dilbilimsel süreçleri üzerine. International Journal of Social Science Studies, 6 (4), 391-408. Doi: 10.9761/JASSS1077
Dündar, S. A. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kültürlerarası yaklaşıma dayalı edebî metin kullanımı: C1 düzeyi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi.
Güney, E. C. (1971). Folklor ve halk edebiyatı. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.
Gürsoy Akyüz, S. (2019). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dede korkut hikâyeleri’nden yararlanılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi.
Güzel Öncel, Ş. (2021). Türkçenin yabancı çocuklara öğretiminde fabl kullanımının değerler eğitimine etkisi üzerine bir inceleme-La Fontaine fablları örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Başkent Üniversitesi.
Helimoğlu, Y. M. (1997). Türk masallarında çocuk imgeleri. Bekir Onur (Ed.). 1. Ulusal çocuk kültürü kongresi bildiriler kitabı içinde (s. 139-147). Ankara: Ankara Üniversitesi Çocuk Kültürü Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
Işıdan, A. (2020). Yabancı dil öğretiminde şiirin yeri. Journal of Institute of Economic Development And Social Researches, 6 (23), 197-201. Doi:10.31623/İksad062301
Kaya, N. N. (2019). Türk destanlarının yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılacak metne uyarlanması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi.
Kaya, N. S. (2016). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde Türk masallarından yararlanılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
Kudat, C. (1996). Yabancı dil öğretiminde yazınsal metinlerin kullanımı. Ankara Tömer Dil Dergisi, 43, 32-42.
Lazar, G. (2009). Literature and language teaching- a guide for teachers and trainers. Cambridge: Cambridge University Press.
Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (2009). Diller için Avrupa ortak başvuru metni- öğrenme- öğretme- değerlendirme. (15/ 05/ 2020 tarihinde http://www.dilbilimi.net/ab_diller_icin_ortak_avrupa_basvuru_metni_meb_tarafindan.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Odacı, S. (2018). Toplumsal ve bireysel bilincin ortak referans çerçevesi olarak edebî metinlerin yabancılara Türkçe öğretimindeki yeri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6 (4), 1187-1197. Doi: 10.16916/aded.395778
Oğuzkan, A. F. (2010). Çocuk edebiyatı. Ankara: Anı Yayıncılık.
Orhan, K. (2007). Grev. İstanbul: Everest Yayınları.
Özdemir, E. (2007). Yazınsal türler. Ankara: Bilgi Yayınevi.
Özdemir, S. (2010). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde halk hikâyelerinden yararlanma (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
Özdin, A. (2020). Türk masallarının yabancılara Türkçe öğretiminde okuma metni olarak uyarlanması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi.
Seçkin Polat, Ö. (2012). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde şiire kültürel bağlamda uygulamalı bir yaklaşım (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
Şimşek, P. (2017). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde temel materyaller: okuma metinleri ve okuma kitapları. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5 (8), 211-225. (16/07/2022 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/pub/goputeb/issue/34591/382221 adresinden ulaşılmıştır.)
Tepebaşılı, F. (2016). Yabancı dil öğretiminde fabl. Erdinç Yücel, Hasan Yılmaz & M. Serkan Öztürk (Eds.), Yabancı dil öğretimine genel bir bakış içinde (s. 55-59. Konya: Çizgi Kitabevi.
Turhan Tuna, S. (2014). Yabancılara Türkçe öğretiminde Türk halk edebiyatı metinleri kullanımı: Oğuz Kağan destanı örneği. Turkish Studies, 9 (3), 1481-1497. Doi: 10.7827/TurkishStudies.6316
Türkiye Maarif Vakfı Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Programı (2020). (30/08/2021 tarihinde https://www.turkiyemaarif.org/uploads/Turkcenin_Yabanci_Dil_Olarak_Ogretimi_Programi_2_Baski.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Uslu Üstten, A. & Haykır, T. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde metin seçimi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 20 (3), 1633-1652. Doi:10.29299/kefad.2019.20.03.018
Üze Yurtseven, F. (2010). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yazınsal metinlerin yeri ve önemi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
Yazıcı, N., Altuntaş Gürsoy, İ. & Demirel Aydemir, G. D. (2021). Aspects of Narrative Competence in Language Levels and Narrative Texts in the CEFR. Kastamonu Education Journal, 29 (3), 559-573. Doi: 10.24106/kefdergi.774173
